Demans gibi nörodejeneratif hastalıklar, her zaman kolayca ayırt edilebilen belirtilerle başlamıyor. Kelime bulmada zorlanma, dalgınlık ya da kısa süreli unutkanlık çoğu zaman “normal” kabul edilebiliyor. Ancak bir uzmana göre, her gün benzer saatlerde tekrarlayan belirli davranışlar, demansın gözden kaçan işaretlerinden biri olabilir.
GÜNÜN AYNI SAATİNDE ORTAYA ÇIKAN BELİRTİ: ‘GÜN BATIMI SENDROMU’
Bir demans yardım kuruluşunun CEO’su olan Dr. Kellyn Lee, özellikle günün ilerleyen saatlerinde ortaya çıkan bir tabloya dikkat çekiyor. Uzmanlara göre, öğleden sonra ya da akşam erken saatlerde başlayan huzursuzluk, kafa karışıklığı ve davranış değişiklikleri “gün batımı sendromu” (sundowning) olarak adlandırılıyor.
Bu durum, demansla yaşayan kişilerin günün belirli bir saatinde anlaşılması güç davranışlar sergilemesine yol açabiliyor.
AKŞAM SAATLERİNDE ARTAN HUZURSUZLUK
Dr. Lee’ye göre bu tablo günün herhangi bir saatinde görülebilse de, demans hastalarında en sık öğleden sonra ve akşamüstü saatlerinde ortaya çıkıyor. Bu dönemlerde kişilerde kaygı, ajitasyon ve kafa karışıklığı artabiliyor.
Bazı vakalarda yoğun huzursuzluk, halüsinasyonlar ya da sanrılar eşlik edebiliyor. Üstelik bu belirtiler kısa süreli kalmayıp gece boyunca devam ederek uyku düzenini de bozabiliyor.
NEDEN ORTAYA ÇIKTIĞI TAM BİLİNMİYOR
“Gün batımı sendromu”, genellikle demansın orta ve ileri evrelerinde görülüyor. Ancak uzmanlar, bu durumun kesin nedeninin henüz net olarak bilinmediğini belirtiyor.
Buna karşın bazı tetikleyici faktörlerin belirtilerin ortaya çıkmasını kolaylaştırdığı düşünülüyor.
‘GÜN BATIMI SENDROMUNU’ TETİKLEYEBİLEN DURUMLAR
Alzheimer’s Society’ye göre bu tabloyu tetikleyebilecek etkenler arasında şunlar yer alıyor:
- Yorgunluk, açlık, ağrı ya da karşılanmamış fiziksel ihtiyaçlar
- Gün içinde yeterince gün ışığına maruz kalmamak
- Gürültülü veya kalabalık ortamlarda aşırı uyarılma
- Beyindeki hasara bağlı olarak biyolojik saatin bozulması
- Gün içinde değişen hormon düzeyleri
- Görme veya işitme kaybı gibi duyusal sorunlar
- Bakım veren kişilerin yorgunluğu nedeniyle artan gerginlik
- Kaygı ve depresyon gibi ruhsal sorunlar
- Bakım veren kişi sayısının azalması
- Bazı reçeteli ilaçların yan etkileri
Uzmanlar, demans hastalarının bu belirtileri, ihtiyaçlarını ifade edemedikleri için de gösterebileceğini vurguluyor. Açlık, susuzluk ya da ağrı gibi durumlar davranış değişikliklerine yol açabiliyor.
IŞIK VE ORTAM DÜZENLEMESİ ÖNEMLİ
Uzmanlara göre iç mekân aydınlatması da bu tabloyu etkileyebiliyor. Akşam saatlerine yaklaşırken ışığın düzensiz ya da yetersiz olması, kafa karışıklığını artırabiliyor. Bu nedenle perdelerin kapatılması ve ortam ışığının dengelenmesi, belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabiliyor.
Uzmanlar, her gün benzer saatlerde ortaya çıkan huzursuzluk ve davranış değişikliklerinin ciddiye alınması ve bir sağlık profesyoneline danışılması gerektiğini vurguluyor.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
