Sahadan manşete: 1975-76 sezonunun hafızası

O Sene: 1975-76

İletişim Yayınları’nın Futbol Kitapları dizisinden çıkan Hakan Kulaçoğlu’nun O Sene: 1975-76 adlı çalışması, Trabzonspor’un ilk şampiyonluk sezonunu 50. yıldönümünde yeniden kuruyor: yalnızca maçları anlatmıyor, o maçların içinde doğduğu iklimi de sayfalara taşıyor. Bu yüzden kitap, basitçe “bir futbol sezonu hikâyesi” değil; bir yılın panoraması.

Kulaçoğlu, 1975-76’yı ay ay izleyen bir anlatı düzeni kuruyor: Haziran ’75’ten başlayıp Haziran ’76’ya uzanan bu takvim, okuru sezonun ritmine sokuyor. “Sezon Başlarken”, “Ağustos’ta İlk Parıltı”, “Kasım’da Buz Kesmek”, “Mart’ta Can Pazarı”, “Mayıs’ta Son Düzlük” gibi başlıklar, kitabın sadece bilgi taşımadığını; atmosferi de inşa ettiğini ele veriyor. Okur, sonucu bildiği bir hikâyede bile sayfa çevirmeye devam ediyor; çünkü mesele “ne oldu?”dan çok “nasıl oldu, hangi şartlarda oldu?” sorusunda düğümleniyor.

Bu geniş bakışın arkasında ciddi bir arşiv disiplini var. Yazar; dönemin önde gelen ulusal gazetelerini— Cumhuriyet, Hürriyet, Tercüman ve Milliyet’i—titizlikle taradığını; Trabzon basınını da ihmal etmeyip Hizmet, İleri ve Sonhaber gazetelerini incelediğini özellikle vurguluyor. Böylece metin, hatırat tadını korurken “belgesel” sağlamlığını da taşıyor: Tribünün sesiyle manşetin dili, şehir hikâyesiyle ülke gündemi aynı akışta buluşuyor.

Kitabın asıl gücü burada: futbolu, futbolun dışına taşırmadan büyütmek. Milliyetçi Cephe hükümetinden CHP ve Ecevit’in muhalefetine, öğrenci olaylarından gündelik hayata; sinemadan magazine uzanan bir “zamanın ruhu” anlatısı, sezonun arka fonu olmaktan çıkıp sezona eşlik eden ikinci bir hikâyeye dönüşüyor. Okur, 50 yıl önceki Türkiye’yi, 50 yıl önceki futbol iklimini ve bir şampiyonluğun nasıl “memleket meselesi” gibi yaşandığını birlikte görür.

Kulaçoğlu’nun metninde küçük ayrıntılar özellikle kıymetli; çünkü hatırayı canlı tutan çoğu zaman skor değil, o skoru öğrendiğin andır. Kitaptaki şu satırlar, yaklaşımın en iyi özeti gibi:

“İlk şampiyonluğumuzu kazanıp Türk futbolunda bir milat oluşturduğumuz sezonun bende iz bırakan ve kırılma noktaları olarak kabul ettiğim maçlarını hiç unutamamışımdır. İlki, 3 Ağustos 1975 gecesi İnönü’de oynanan ve Fenerbahçe’yi 2-0 mağlup ettiğimiz jübile maçıdır… Maçın sonucunu Yalova’da bulunan Devlet Üretme Çiftlikleri kampında altı kişilik çift oturaklı bir salıncakta sallanıp 20 yaşındaki yeni parlayan şarkıcı Nilüfer’in ilk albümünde yer alan ‘Göreceksin Kendini’ şarkısını dinlerken öğrendiğimde çok sevinmiş ve bambaşka bir sezon yaşayacağımızı coşkuyla hissetmiştim.”

Bir futbol hikâyesinin içinden bir şarkı geçer; bir sezonun kaderi, bir gecenin titreşiminde yakalanır. O Sene: 1975-76, tam da bu tür ayrıntılarla, şampiyonluğun “resmî” anlatısını aşarak insanî bir hafızaya dönüşüyor.

Hakan Kulaçoğlu’nun hekimlikten gelen soğukkanlı gözlemi, futbol yazarlığının biriktirdiği dil ve Trabzon’la kurduğu aidiyet, kitabın tonunu belirliyor: Ne kuru bir kronik, ne de romantik bir masal… Daha çok “tanıklıkla belge” arasında, akıcı ve katmanlı bir anlatı. Üstelik Trabzonspor’un 1976-1984 arasında dokuz yılın altısında şampiyon olduğu o büyük döneme giden yolu da düşündürüyor: İlk şampiyonluğun neden “başlangıç” sayıldığını, hangi psikolojiyle taşındığını, hangi engellerden geçilerek kurulduğunu gösteriyor.

Futbol okuruna maçların hikâyesini; meraklı okura 1970’lerin Türkiye’sini; Trabzonspor taraftarına ise yıllarca dilden düşmeyen o cümleyi somut bir armağana dönüştüren bir kitap bu: “O sene”yi, gerçekten “o sene” yapan kitabın kendisi.

YAZAR HAKKINDA

Hakan Kulaçoğlu, Hekim, futbol yazarı. 1963’te Trabzon’da doğdu. 1980’de Trabzon Lisesi’ni, 1986’da Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni bitirdi. 1991’de genel cerrahi uzmanı, 2000’de doçent oldu. 1995’te başladığı futbol yazarlığında Karadeniz, Günebakış, Fotomaç, Fanatik, Pas, Radikal Futbol, Futbol Plus, Goal gibi gazete ve dergilerde, ntvmsnbc.com internet portalında yazdı. Trabzonspor yazılarını 2001’de, Fotomaç ve Fanatik’teki köşelerinin başlığı olan Ameliyat Masası (Ümit Yayıncılık) adıyla kitaplaştırdı. 2022’de Hayal Yayınları’dan İlginç Bir Sezon: 1980-81 adlı kitabı çıktı. İletişim Yayınları’ndan Fırtına İhtilal Efsane: Trabzonspor adlı derlemesi (2004) ve Hep Uzağa Pek Ağır (2015) adlı öykü kitabı yayımlandı.