Rusya, Telegram’a getirdiği kısıtlamaların ardından WhatsApp’ı da engellemek için harekete geçti

Rusya’nın, ülkedeki internet alanı üzerindeki kontrolünü artırma çabaları kapsamında WhatsApp mesajlaşma uygulamasına erişimi “tamamen engellemeye” çalıştığı bildirildi. Şirket, perşembe günü yaptığı açıklamada söz konusu girişime tepki gösterdi.

Kremlin’in ayrıca devlet destekli ve kontrollü “Max” adlı mesajlaşma uygulamasını teşvik etmeyi sürdürdüğü belirtildi. WhatsApp, sosyal medya üzerinden paylaştığı şirket açıklamasında Max’i “devlete ait bir gözetim uygulaması” olarak nitelendirdi.

Meta bünyesinde faaliyet gösteren mesajlaşma uygulaması, “100 milyondan fazla kullanıcıyı özel ve güvenli iletişimden izole etmeye çalışmak geriye doğru atılmış bir adımdır ve Rusya’daki insanlar için yalnızca daha az güvenliğe yol açar,” ifadelerini kullandı.

Moskova’nın Şubat 2022’de Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin ardından Rusya’da birçok Meta platformu resmi olarak yasaklandı.

Facebook ve Instagram’a yalnızca VPN ile erişilebiliyor. WhatsApp’ın Kremlin tarafından engellenecek bir sonraki araç olduğuna dair raporlar, Rusya’nın topyekûn savaşının başlangıcından bu yana dört yıldır dolaşıyor.

Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov, Moskova kontrolündeki medyaya yaptığı açıklamada, Meta’nın WhatsApp’ın Rusya’daki faaliyetlerini düzenleyen yönetmeliklere uymamakla suçlandığını söyledi.

Meta’yı Rus yetkililerle müzakere etmeye ya da engellenmeye zorlayan Peskov, “Bu yine mevzuatı yerine getirme meselesidir,” dedi.

“Meta şirketi bunu yerine getirir ve Rus yetkililerle diyaloğa girerse, o zaman bir anlaşmaya varma olasılığımız var,” dedi. “Eğer şirket uzlaşmaz bir tutum takınır ve Rus mevzuatına uyum sağlamaya hazır olmadığını gösterirse, o zaman hiç şansımız yok demektir.”

Bu haftanın başlarında Moskova, kurucusu Pavel Durov tarafından da doğrulandığı üzere, Telegram mesajlaşma uygulamasına erişimi kısıtlamaya başladı.

Durov, “Rusya, vatandaşlarını gözetim ve siyasi sansür için inşa edilmiş devlet kontrolündeki bir uygulamaya zorlamak için Telegram’a erişimi kısıtlıyor,” dedi.

“Bu otoriter hareket rotamızı değiştirmeyecek. Telegram, baskı ne olursa olsun özgürlük ve mahremiyetten yanadır.”

Durov ayrıca Rusya’daki mevcut kısıtlamaları sekiz yıl önce İran’daki durumla karşılaştırdı.

“İran da aynı stratejiyi denedi ve başarısız oldu. Telegram’ı uydurma bahanelerle yasakladı ve insanları devlet tarafından işletilen bir alternatife zorlamaya çalıştı.”

Rusya doğumlu Telegram kurucusu Kremlin ile işbirliği konusunda tartışmalı bir üne sahip.

VK sosyal medya platformundaki muhalif toplulukları kapatma ve kullanıcı verilerini teslim etme taleplerine uymayı reddettikten sonra 2014 yılında Dubai’ye gitmek üzere Rusya’dan ayrıldı. Ancak o zamandan beri Kremlin ile uzlaşabileceğine dair işaretler var.

Bir gazetecilik araştırması Durov’un 2015-2021 yılları arasında Rusya’yı 50’den fazla kez ziyaret ettiğini ortaya çıkardı.

Ağustos 2024’te, Telegram’daki suç faaliyetleriyle ilgili bir soruşturmanın parçası olarak Fransa’da gözaltına alındı ve tarafsızlığıyla ilgili karmaşık, gelişmekte olan bir duruma yol açtı.

Rusya ne istiyor?

Moskova, WhatsApp ve Telegram’ın arkasındaki şirketler de dahil olmak üzere yabancı teknoloji firmalarının, Kremlin’in talep ettiği gibi Rus kullanıcıların verilerini ülkede depolamayı reddettiğini savundu.

Rus yetkililer 2025 yılından bu yana, yerli olarak geliştirilen Max uygulamasının ülkede satılan tüm yeni cihazlara önceden yüklenmesi gerektiğini duyurdu.

Kamu sektörü çalışanları, öğretmenler ve öğrencilerin bu platformu kullanmaları zorunlu hale getirildi.

2015 yılında, Rusya’nın Ukrayna’yı ilk işgalinden bir yıl sonra, ülke, yabancı şirketler de dahil olmak üzere tüm şirketlerin Rus kullanıcıların kişisel verilerini fiziksel olarak Rusya’da bulunan sunucularda saklamasını ve işlemesini gerektiren Veri Yerelleştirme Yasasını yürürlüğe koydu.

Moskova’nın topyekûn savaşı başlatmasının ardından Kremlin düzenlemelerini sertleştirdi ve 1 Ocak 2026’dan itibaren tüm internet hizmetlerinin kullanıcı mesajlarını üç yıl boyunca saklaması ve talep üzerine güvenlik kurumlarına teslim etmesi gerekiyor.

Düzenleme, kullanıcı silmiş olsa bile ses, video, metin ve meta veriler dahil olmak üzere tüm kullanıcı mesajları için geçerli.