İDRİS GÜRSOY | YORUM
Bugün Türkiye’de, iktidarın belirlediği “makbul vatandaş” kalıbına sığmayan herkes potansiyel bir düşman; gazeteciler, akademisyenler, sanatçılar…
Bir dönemin Amerika’sında da durum farklı değildi. Soğuk Savaş yıllarında ABD, komünizm korkusunu bahane ederek kendi içindeki muhalifleri hedef aldı. Bu dönem, tarihe “Hollywood’daki cadı avı” olarak geçti. Ve o avın tam ortasında, bir senarist dimdik durdu: Dalton Trumbo.
Sorgulama ve Hapis
1947 sonbaharında Amerika Birleşik Devletleri Temsilciler Meclisi’nin “Amerikan Karşıtı Faaliyetleri Soruşturma Komitesi” (HUAC) Hollywood’a girdi. Komite, “komünist fikirleri yaymakla” suçladığı senaristleri, yönetmenleri ve oyuncuları sorguya çağırıyordu.
Bu sorgularda en dik duranlardan biri, senaryo yazarı Dalton Trumbo idi. Komite ondan isim istiyordu: “Kim komünist, kim değil?”
Trumbo, Anayasa’nın ifade özgürlüğü ilkesine dayanarak bunu reddetti; “Düşüncelerim suç değil.” dedi.
Sorgu salonundaki tartışma kısa sürede bir hukuk krizine dönüştü. Trumbo şöyle diyordu: “Eğer bugün bir insanın ne düşündüğünü sorma hakkınız varsa, yarın nasıl düşünmesi gerektiğini de emredebilirsiniz.”
Ancak komite bu cevabı “saygısızlık” olarak yorumladı. Trumbo ve dokuz arkadaşı, “Kongreyi küçümseme suçundan” hüküm giydi. Aslında suçları, konuşmamalarıydı. Devletin “itaat testine” boyun eğmeyip susmayı, ‘isim vermemeyi’ seçmişlerdi. Bir anlamda, özgürlüklerini savundukları için cezalandırıldılar.
Trumbo, 11 ay hapis cezası aldı. Hapisten çıktığında işsiz, dışlanmış ve ‘kara listeye’ alınmıştı. Hollywood stüdyoları onunla çalışmaya cesaret edemiyor, sendikalar üyeliğini askıya alıyordu.
Trumbo’nun eşi Cleo ve çocukları, baskı ve dışlanmanın doğrudan yükünü taşıdılar. Çocuklar arkadaşlarıyla ilişki kurmakta zorluk çekti, okulda ve sosyal çevrede damgalandılar. Cleo, kocasının işsiz kalması ve toplumdaki dışlanmışlık nedeniyle hem ekonomik hem de psikolojik olarak ağır bir sorumluluk üstlendi.
Ama Trumbo pes etmedi. Bir arkadaşının “Şimdi ne yapacağız?” sorusuna şu cevabı verdi: “En iyi bildiğimiz şeyi yapacağız.”
Yazmaya devam edecekti…
Kırılan Duvar
Trumbo, takma adlarla senaryolar kaleme aldı. 1953’te yazdığı ‘Roman Holiday’ (Audrey Hepburn’ün ünlü filmi) Oscar kazandı ama ödül başkasının adına verildi. 1956’da yine takma adla yazdığı ‘The Brave One’ filmiyle ikinci Oscar’ı aldı. İkisini de kendi adıyla alamamıştı.
Ancak 1960 yılında iki büyük isim korku duvarını yıktı. Kirk Douglas, Spartacus filminde Trumbo’nun adını jeneriğe yazdı. Otto Preminger, Exodus filminde de aynı cesareti gösterdi. Bu iki karar, ‘kara listenin’ kırılma noktası oldu. Hollywood artık sessiz kalamıyordu.
Geç Gelen Özür
Trumbo, 1976’da Los Angeles’ta akciğer kanserinden öldü. Kara listenin sembolünden özür, ölümünden sonra geldi. 1975’te Amerika Senaristler Birliği (Writers Guild of America), ‘Roman Holiday’ filminin senaryo ödülünü resmen Trumbo’nun adına iade etti. 1993’te, aynı ödül töreninde WGA, The Brave One için kazandığı ama başka birinin üzerine yazılan ikinci Oscar’ını da resmen ona geri verdi. Bu, Hollywood tarihinde ‘kara liste’ kurbanlarına yapılan ilk açık “özür” jesti olarak kayda geçti.
1980’lerden itibaren Amerika’da McCarthy dönemine yönelik yüzleşme filmleri yapılmaya başlandı:
The Front (1976, Woody Allen)
Guilty by Suspicion (1991, Robert De Niro)
Trumbo (2015, Bryan Cranston)
Özellikle 2015 yapımı ‘Trumbo’ filmi, senaristin kara listeye rağmen kalemini bırakmayışını anlatarak adını tarihe geçirdi. Bryan Cranston’ın performansı, Trumbo’ya Oscar adaylığı getirdi.
Trumbo’nun adını ilk kez 1960’ta Spartacus filminin jeneriğinde yazdıran Kirk Douglas, yıllar sonra şöyle dedi: “Trumbo sadece bir senarist değildi; bir dönemin vicdanıydı. Onun adı, korkuya boyun eğmeyen herkesin adıdır.”
Trumbo’nun hikâyesi aynı zamanda bir umut hikâyesidir: Kalem, en sert yasakları bile aşar. Ve sonunda, adalet ve hakikat, baskı ve sansür ne kadar güçlü olursa olsun, er veya geç, yerine ulaşır.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
