TİSK’in Süreç Komisyonu’na sunduğu rapora göre çatışmalardan etkilenen Doğu ve Güneydoğu Anadolu illerinin yıllık gelirden aldığı pay yüzde 5,2. Kişi başına düşen milli gelirde Türkiye ortalaması 13 bin 243 dolar iken bölge illerinde 5 bin 817 dolar. Toplam istihdamın yüzde 7,9’u bölge illerinde ve bunun da neredeyse yarısı kayıt dışı. Rapora göre Türkiye’deki 5 işsizden biri de bu illerde yaşıyor.
Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu’nun (TİSK), Milli Dayanışma Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nda sunduğu rapor, çatışmalı süreçlerin Türkiye’ye maliyetine ilişkin verileri ortaya koydu. 20 işveren sendikasının bağlı olduğu TİSK’in “Barış için Ortak Zemin: Güven, İstikrar, Yatırım, Üretim, Kalkınma” başlıklı raporunda “6. bölge” olarak tanımlanan Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki iller (Adıyaman, Urfa, Diyarbakır, Mardin, Şırnak, Batman, Siirt, Bingöl, Diyarbakır, Muş, Bitlis, Hakkari, Van, Ağrı, Iğdır, Kars, Ardahan) referans alındı.
Bölge illeri potansiyelinin çok gerisinde
Raporda bu illerdeki toplam nüfusun 10,7 milyon olduğu ancak ekonomik göstergelere göre potansiyelinin potansiyelinin çok gerisinde olduğu kaydedildi. Bu illerdeki ekonomik göstergeler şöyle sıralandı:
Yıllık üretim: 61 milyar dolar
Yıllık üretimin ülke içindeki payı: Yüzde 5,4
Yıllık ihracat: 2,9 milyar dolar
Yıllık ihracatın ülke içindeki payı: Yüzde 1,1
Toplam istihdam: 2,6 milyon kişi
Toplam istihdamın ülke içindeki payı: Yüzde 7,9
Teşvik belgeli yatırım miktarı: 706 milyar TL
Teşvik belgeli yatırım miktarının ülke içindeki payı: Yüzde 4,8
Bölge illerinin ülke gelirinden aldığı pay yüzde 5,2
Rapora göre bölge illerinin Gayrı Safi Yurt İçi Hasıla’dan aldıkları pay yüzde 5,2. Sektörel dağılımlara göre ise şöyle:
- Sanayi sektöründeki payı yüzde 2,6
- İnşaat sektöründeki payı yüzde 6,5
- Tarım sektöründeki payı yüzde 14,7
Kişi başı milli gelirde büyük uçurum
Kişi başı milli gelir karşılaştırması da yapılan raporda bölge illerinin kişi başı milli gelirinin Türkiye ortalamasının çok geride olduğu görülüyor. Türkiye ortalaması 13 bin 243 dolar olan kişi başı milli gelir; bölge illerinde 5 bin 817 dolara geriliyor.
Neredeyse her iki kişiden biri kayıt dışı çalışıyor
Çatışmalardan etkilenen bölgelerde kayıt dışı istihdam oranının yüksek olduğu tespitinin yapıldığı rapora göre söz konusu illerde 2,6 milyon olan istihdamın 1,2 milyonu yani neredeyse yarısı kayıt dışı. Yani neredeyse her iki kişiden biri kayıt dışı çalışıyor.
Beş işsizden biri bölge illerinde yaşıyor
Türkiye’de 4,1 milyon iş bulma umudu olmayan ve iş aramayan kişi olduğu tespitine yer verilen rapora göre bu kişilerin beşte birine denk gelen 864 bin kişi bölge illerinde yaşıyor. Yani Türkiye’deki beş işsizden biri çatışmalardan etkilenen bölgelerde yaşıyor.
Barış ortamı sermayeyi çeker
Barışın ekonomik büyüme ve kalkınmadaki kritik bir görevi olduğu ifade edilen raporda, “Barış ortamı sermayeyi çeker: yatırım, istihdam artar, vergi tabanı güçlenir” denildi.
Barış seviyelerine göre ülkelerin ekonomik göstergeleri
Barış düzeyi yüksek ülkeler ve barış düzeyi düşük ülkeler arasında ekonomik gösterge kıyaslaması da yapılan raporda şu tespitlere yer verildi:
*Barış düzeyi çok yüksek olan ülkeler, barış düzeyi çok düşük ülkelere kıyasla her yıl yüzde 2 daha yüksek GSYH büyümesi kaydetmiştir.
*Barış düzeyi çok düşük ülkelerdeki enflasyon oynaklığı, barış düzeyi çok yüksek ülkelere göre yedi ila 34 kat daha yüksek kaydedildi.
*Barış düzeyi çok düşük ülkelerde faiz oranlarındaki oynaklık, barış düzeyi çok yüksek ülkelere kıyasla yaklaşık altı kat daha yüksek.
Çatışmalara harcanan parayla bir yılda neler yapılabilir?
TİSK, hazırladığı raporda şiddet ve terörün etkilediği süreçlerin neden olduğu ekonomik kayıpları da tespit etti. Üç farklı yöntemle yapılan çalışmalar sonucunda Türkiye’nin bir yıllık ortalama kaybının 140 milyar dolar ile 240 milyar dolar arasında olduğu tespit edildi.
TİSK, Türkiye’nin yıllık kaybının 100 milyar olduğunu varsayarak bu parayla bir yılda yapılabilecekleri şöyle sıraladı:
- 2 milyon 500 bin adet konut
- 100 adet otomobil fabrikası
- 100 adet 3 bin 700 yataklı şehir hastanesi
- 12 adet Kuzey Marmara Otoyolu
- 9 adet İstanbul – İzmir Otoyolu
- 160 bin adet özel okul
- 1000 adet özel üniversite
