2025’i “Aile Yılı” ilan ettiklerini ifade eden Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan‘ın kabine toplantısında verdiği talimatlar doğrultusunda yeni oluşturulan Nüfus Politikaları Kurulu (NPK) 9 Ocak’ta toplanacak. Toplantıda doğurganlığın artırılması, en az 3 çocuk politikasının hayata geçirilmesi, gençlerin erken yaşta evlenmelerinin teşviki, çalışan kadınların anne olmaya özendirilmelerini içeren sosyoekonomik düzenlemeler için Acil Eylem Planı hazırlanması gündemde olacak.
ANKA’dan Zülfikar Doğan‘ın haberine göre, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) en son açıkladığı 2023 Nüfus İstatistiklerine göre AKP’nin iktidara geldiği 2002’de 2,38 olan doğurganlık hızı 1,51’e, 1,5 olan nüfus artış hızı ise 0,11’e geriledi. Bu veriler uluslararası ölçütler ve bilimsel standartlarla nüfusun yenilenmesi açısından en az 2 olması gereken doğurganlık ve 1-3 arasında olması gereken nüfus artış hızının çok gerisinde ve risk göstergesi.
Genç nüfusla övünme dönemi bitiyor
Avrupa’nın en genç nüfusuna sahip olan Türkiye’de nüfusun hem azaldığını hem de hızla yaşlandığını gösteren verilerle, 2023 sonunda yüzde 10,2 olan 65 ve üstü yaştakilerin toplam nüfus içindeki oranı, 2030’da yüzde 16,3’e, 2060’ta ikiye katlanarak yüzde 22,6’ya yükselecek. 2023’te 85 milyon 372 bin 377 kişi olan Türkiye nüfusunun, 2030 yılında 88 milyon 188 bin 221 kişiye ulaştıktan sonra 2050’li yılların ortalarından itibaren azalışa geçeceği, 2100 yılında 77 milyon kişinin altına ineceği öngörülüyor.
ANKA Haber Ajansı’nın Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı kaynaklarından edindiği bilgilere göre sosyoekonomik göstergelerde ortaya çıkan tablo ve yapılan sunumlar sonrası ilk aşamada Nüfus Politikaları Kurulu ile Aile Enstitüsü kurulması kararlaştırıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 25 Aralık’ta yayınlanan kararıyla kurulan Nüfus Politikaları Kurulu; ‘Düşük Doğurganlığın sebep ve sonuçlarını araştırmak ve Eylem Planı hazırlamakla’ görevli.
9 Ocak’ta Cevdet Yılmaz başkanlığında toplantı
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kabine toplantısında çalışmalara hemen başlanmasını istemesi üzerine Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz Başkanlığındaki kurulun ilk toplantısını 9 Ocak’ta yapması kararlaştırıldı. İlk toplantıda Acil Eylem Planı çalışmaları yanında kurul üyesi bakanların ekonomik ve sosyal alanda yapılacak düzenleme hazırlıklarını başlatması bekleniyor. Cumhurbaşkanı kararı uyarınca 6 ayda bir toplanacak kurulun hazırlayacağı Acil Eylem Planı haziran toplantısına yetiştirilecek ve Erdoğan tarafından kamuoyuna açıklanacak.
Davutoğlu’nun bebeklere çeyrek altın desteği doğurganlığı artırmıştı
2015’te dönemin AKP Genel Başkanı ve Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun açıkladığı eylem planında aileler için 3 çocuk teşviki uygulamaya konulmuştu. İlk çocuğa 1 çeyrek, ikinci çocuğa 1,5 çeyrek ve üçüncü çocuğa 2 çeyrek altın karşılığı doğum parası kampanyası ile doğum belgesi üzerinden 300, 400, 600 TL ödeme desteği devreye girdi.
Ayrıca genç evliliği teşvik için ‘çeyiz kredisi, düşük faizli konut kredisi’, evlenmeye karar veren üniversiteli genç çiftlere Kredi Yurtlar Kurumu (KYK) yurtlarında ücretsiz aile odası, yeme-içme ve eğitim desteği uygulamaya konuldu. Bu desteklerle 2015’te nüfus artış hızı 1,7, doğurganlık hızı 2,1 oldu.
Ailelerin sefaleti ekonomi politikalarının sonucu
Ancak ekonomik koşulların ağırlaşması, yüksek enflasyon, düşük maaş zamları, genç işsizlikteki artışı beraberinde getirirken, TÜİK’in resmi verileriyle evlilik oranı geriledi, boşanmalar arttı. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne (CHS) geçilen 2018 sonrası daha da ağırlaşan ekonomik kriz koşullarının gerek nüfus artışı gerekse doğurganlık hızında sert düşüşlere yol açtığı resmi verilere de yansıdı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan her ne kadar ‘en az 3 çocuk’ söyleminin haklılığının nüfus artışı ve doğurganlık hızındaki keskin düşüşle teyit edildiğini söylese de gelinen bu nokta, bizzat iktidarın uyguladığı ekonomik politikaların sonucu. Nitekim milyonlarca asgari ücretli, memur, işçi bu yıl yine enflasyonun altındaki maaş ve ücret artışlarıyla açlık-yoksulluk sınırında ücretlere mecbur edildi.
Türkiye’de milyonlarca çocuğun yeterli beslenemediği, milyonlarca haneye haftada iki kez et, tavuk ya da balığın girmediği, milyonlarca çocuğun ‘derin açlık’ yaşadığı TÜİK’in resmi verilerine yansırken, ailelerden 3 çocuk istemenin ekonomik koşullarla bağdaşmadığı çok açık.
10 yıl sonra 3 çocuğa ve genç evliliğe teşvik geri geliyor
Kulislere yansıyan Eylem Planı hazırlıklarına göre, 2015’te uygulanan teşvik ve destek politikalarının güncellenerek devreye koyulması gündemde. Ailelere üç çocuğa kadar doğumlar için yeni mali teşvik paketleri üzerinde durulurken, kamu çalışanlarının doğum ve çocuk yardımlarının, kreş desteğinin artırılması, kreş imkanı yoksa parasal katkı sağlanması yönünde hazırlıklar yapılıyor.
Genç evliliği desteklemek için kurulan Aile ve Gençlik Fonunun 48 ay vadeli 150 bin liralık evlilik kredisi tutarının 200-250 bin liraya, vadenin 60 aya çıkarılması ve başlatılan pilot uygulamanın ülke geneline yayılması planlanıyor. Çalışma hayatında kadın istihdamını artıracak teşvikler yanında çalışan kadınların doğum yapmasını özendirmek için de ücretli doğum izninin 1 yıla, yeni doğum yapmış çalışan annelere işine geri dönme güvencesiyle 1,5 yıla kadar da ücretsiz doğum izni üzerinde duruluyor.
Ailelerde eş dayanışması için babalara 6 ay ücretli dilediği takdirde 6 ay ücretsiz doğum izni gündemdeki teşvikler arasında. Doğurganlık hızının düşmesinde geç yaşta evlilik ve ileri yaşta sezaryenle doğumun önemli bir etken olduğu, doğumların yüzde 60’ının sezaryenle gerçekleştiği gündeme getirilerek, sezaryen doğuma ek kısıtlamalar, zorlayıcı kurallar getirilmesi tartışılan başlıklar arasında.
Şimşek para yok derse endişesi
Ancak Eylem Planı hazırlıklarından en büyük handikap bütçe olanakları. 2025 bütçesi hazırlanırken gündemde olmayan Aile Yılı ve söz konusu teşvik ve destekler için bütçede ödenek ayrılmış değil. Bu nedenle hazirana kadar tamamlanması hedeflenen eylem planının mali boyutu için Hazine ve Maliye Bakanlığının yaklaşımı önemli. Kaynak yaratmaya yönelik ek bir hazırlık yapılması söz konusu.
Emekli Yılı ilan edilen 2024’te Hazine ve Maliye Bakanlığı gerek emeklilerin maaş zamlarında gerek bayram ikramiyelerinde eli sıkı davrandı. Aile Yılı’nda da aynı tutum sergilenirse, hazırlanacak Eylem Planı’ndaki pek çok destek ve teşvik vaadi hayata geçemeyebilir. Bir başka açmaz ise özel sektörün çalışan kadınlara doğum destekleri, iş güvenceli ücretli-ücretsiz doğum izni düzenlemelerine istihdam yükü ve ek maliyetler gerekçesiyle kadın çalışanları işten çıkartarak karşılık vermesi endişesi. (ANKA)
