Prof. Dr. Boratav: Olası bir batma senaryosu, dış borçlarla ilgilidir

Uzun zamandır ekonomide yeni kaynak yaratamayan AKP iktidarı, hızla borçlanmaya başladı. Devlet Hazine’nin iç ve dış borç (anapara) toplamı 3.1 trilyon liraya yükselmiş durumda. Borcun vadesine kadar ödenecek olan faiz yükü ise bir ayda 304 milyar lira daha artarak 2.7 trilyon liraya çıktı. İktidarın hızla borçlanması ile birlikte artan iç ve dış borcu değerlendiren İktisatçılar, iç borçlardan hiçbir ekonominin batmayacağına işaret etti. İktisatçı Prof. Dr. Korkut Boratav, “Dış borçlardan batılır. Zaten iflas lafı da oradan çıkıyor. Olası bir batma senaryosu, dış borçlarla ilgilidir” dedi.

Risk primi yükseldikçe dışarıdan borçlanmanın da zorlaştığına işaret eden İktisatçı Prof. Dr. Aziz Konukman ise “Riskin bu kadar yükselmiş olması bir sinyaldir. Kırmızı çizgidir. Borçlanmanın maliyeti dehşet şekilde artıyor” ifadelerini kullandı.

BORÇ 2.7 TRİLYON LİRAYA ÇIKTI

Cumhuriyet’te yer alan habere göre Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı son verilere göre Hazine’nin iç ve dış borç (anapara) toplamı 3.1 trilyon liraya yükselmiş durumda. Borcun vadesine kadar ödenecek olan faiz yükü ise bir ayda 304 milyar lira daha artarak 2.7 trilyon liraya çıktı. Bu borcun anaparasının 1.5 trilyon lirası iç borç. Burada toplam faiz yükü ise 2.1 trilyon lira. Yüzde 28.6’sı döviz, önemli bir kısmı da enflasyona endeksli faizle alınan iç borçların faiz yükünde son bir ayda, hem kurda yaşanan artış hem enflasyondaki yükseliş hem de artan faiz oranları yüzünden 309 milyar lira artış yaşandı. İlk kez bu yıl mart ayında iç borç stokunun faiz yükü borç anapara tutarını geçti. Fark nisan ayında da açılmaya devam etti.

1.6 TRİLYON LİRA DIŞ BORÇ

Borç stokunun 1.6 trilyon liralık kısmını ise dış borçlar oluşturuyor. Dış borçların faiz yükü de 2022 yılı nisan ayı sonu döviz kuruyla 662 milyar lirayı buluyor. Döviz cinsinden iç ve dış borçlar, dış borç stokunun yüzde 65.6’sını oluşturuyor. Döviz ve değişken faizli borçlar ise stokta yüzde 76.1 oranında pay sahibi. Kurda ve faiz oranlarında yaşanan artışlar Hazine’nin yükünü de katlıyor.

‘OLASI BİR BATMA SENARYOSU, DIŞ BORÇLARLA İLGİLİDİR’

İktisatçı Prof. Dr. Korkut Boratav, iç borçlardan hiçbir ekonominin batmayacağına işaret ederek şu noktalara dikkat çekti: “Buradaki kritik mesele dış borçlardır. Dış borçlardan batılır. Zaten iflas lafı da oradan çıkıyor. Olası bir batma senaryosu, dış borçlarla ilgilidir. Onun da ölçütleri var. İç borç en kötü para basarak ödenir. Merkez Bankası’nın para basma sınırı yoktur. Sonuçlarını da göze alırsın, ödersin. Nasıl ödersin, enflasyon borçların değerini düşürür. Kâğıtların değerini düşürür, rahatlarsın. Vergilersin, servet vergisi alırsın gerekirse, problem değildir. TL üzerinden borçların çevrilmesi bir sorun değil. Dış borçlardır kritik olan. Bu borçlar asıl batma kaynağı.”

‘DÖVİZLİ TAHVİL İHRACI, DÖVİZ KAYNAKLARINA FİİLEN EL KOYMA ANLAMINA GELİR’

Türkiye’nin dış borçlarının en önemli unsurunun da kısa vadeli borçlar olduğuna işaret eden Boratav, bu rakamın arttığını ve gözetilmesi gerektiğini söyledi. Boratav, “kötü bir unsur” olarak nitelendirdiği iç piyasada da dövizle borçlanmanın başladığına dikkat çekerek şöyle devam etti:

“Bu yeni bir uygulama. Dövizli tahvil ihracı Türkiye ekonomisinin yerli tasarruf sahiplerindeki döviz kaynaklarına fiilen el koyma anlamına gelir. Yarın öbür gün bunlar da kâğıttır denilip iç borç muamelesi yapılabilir.”

‘RİSK PRİMİ YÜKSELDİKÇE DIŞARIDAN BORÇLANMA DA ZORLAŞACAK’

İktisatçı Prof. Dr. Aziz Konukman, kısaca “ülke risk primi” olarak adlandırılan CDS’nin Türkiye için 700 puanın üzerine çıktığını hatırlattı. Risk primi yükseldikçe dışarıdan borçlanmanın da zorlaştığına işaret eden Konukman, “Riskin bu kadar yükselmiş olması bir sinyaldir. Kırmızı çizgidir. Borçlanmanın maliyeti dehşet şekilde artıyor” dedi.

‘VERGİLER TAHSİL EDİLEMİYOR’

Kur korumalı mevduatların maliyetinin de giderek yükseldiğini belirten Konukman, ayrıca bütçeyle ilgili tahakkuk-tahsilat oranlarına da dikkat çekti. Nisan 2022 itibarıyla bu oranın yüzde 45.6 olduğuna işaret eden Konukman şöyle devam etti:

“Vergi gelirinde yüzde 57.8, gelir vergisinde yüzde 53.4. Beyana dayalı gelir vergisinde yüzde 25.1, basit usulde gelir vergisinde yüzde 7.3 tahsilat var. Yani vergiler tahsil edilemiyor.” Konukman’a göre vergi yeterli değilse hem TL hem döviz bazında iç borçlanma hızlanır.