Felaket göz göre göre geldi; yaşam maliyeti katlandı, ‘orta sınıf’ da çöktü

HABER İNCELEME | YUSUF DERELİ

Türkiye’de ‘ucuz’ ekmek, benzin ya da yağ kuyrukları artık sıradanlaştı. Yıllık enflasyonun nisan ya da mayıs ayında TÜİK’e göre bile yüzde 70’e çıkması sürpriz olmayacak. Ancak ülke bu günlere bir anda gelmedi. Ekonomistlerin, iktisatçıların tavsiyelerine inatla kulak tıkayan AKP rejimi bilerek ve isteyerek enflasyonu patlattı, TL’yi değersizleştirdi. Halkın satın alma gücü eridi, yoksulluk derinleşti.

Sadece gıda maliyetini kapsayan açlık sınırı bile 4 bin 250 TL olan asgari ücreti geçmiş durumda. 20 yıldır AKP’nin yönettiği Türkiye’de bırakınız asgari ücretli çalışanı, aylık 8-10 bin lira geliri olanların bile ev ya da otomobil alma imkanı kalmadı. Asgari ücretli kesim zaten fakirliğin pençesinde kıvranıyordu; ancak artık görece daha iyi durumda olan ‘orta sınıf’ da yoksulluğu iliklerine kadar hissediyor.

Asgari ücrette büyük bir ‘artış’ gibi sunulan yüzde 50’lik zam, neredeyse yılın ilk iki ayında eridi. Enerji ve gıda zamları yağmur gibi yağıyor. TÜİK’i göre ilk iki aylık enflasyon yüzde 16,4. Bağımsız Araştırma Grubu’nun (ENAG) verilerine göre ise yüzde 22 civarında. Ücretli kesimin alım gücü her geçen gün daha da eriyor.

ASGARİ ÜCRETTE ACİLEN YENİ DÜZENLEME YAPILMALI

Somut örneklerle anlatalım; 5 Mart 2021’de dolar kuru 7,50 TL idi. O günkü asgari ücretle 376 dolar alınabiliyordu. Bugün dolar kuru 14,20 TL. Bugün asgari ücret 299 dolara kadar gerilemiş durumda. Bir yılda asgari ücrette dolar bazında erime yüzde 20,4! Bu arada bu yılın başında asgari ücret 317 dolardı. Dolar yükseldikçe TL’nin alım gücü azalıyor. Ekonomistlere göre asgari ücrete yeni bir düzenleme yapılmalı.

ARTIK HERKES ASGARİ ÜCRETLİ

Enflasyon her zaman dar gelirliyi daha çok vurur. Ancak Türkiye’de yaşanan fiyat artışı o kadar yüksek ki, ‘orta sınıf’ da tükendi. Asgari ücretteki yüzde 50’lik zam sonrası, görece daha iyi olan maaşlar da asgari ücrete yaklaştı.

Zam öncesinde toplam çalışanlar içinde asgari ücretli oranı yüzde 45 civarındaydı. Elde net bir veri yok ancak bugün bu oranın yüzde 70’lere çıktığı tahmin ediliyor. Yani çalışan her 100 kişiden 70’i asgari ücret civarında, belki bir tık üzerinde maaş alıyor. Bu oran Avrupa’da yüzde 3 ile 7 arasında değişiyor.

İSTANBUL’DA YAŞAM MALİYETİ 15 BİN 360 TL

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne (İBB) bağlı İstanbul Planlama Ajansı, 3 aylık periyotlar halinde yaptığı İstanbul’daki yaşam maliyeti araştırmasının aralık-ocak-şubat sonuçlarını geçtiğimiz hafta açıklamıştı. Buna göre şubat ayında İstanbul’da dört kişilik bir ailenin ortalama yaşam maliyeti 15 bin 360 TL olarak ölçüldü.

Geçtiğimiz yılın şubat ayı ile karşılaştırıldığında yaşam maliyeti, ortalama 6 bin 120 TL artış gösterdi. Şubat ayı değişim oranlarına göre İstanbul’da yaşam maliyetinin yıllık artış oranı yüzde 66.23 olarak gerçekleşti.

ASGARİ ÜCRETLİ, AÇLIĞA MAHKUM

İPA’nın rakamlarını uçuk bulanlar olabilir. Bu noktada Türk İş’in açlık ve yoksulluk sınırı rakamlarına bakmakta fayda var. Türk-İş, 35 yıldır düzenli olarak her ay bu rakamları hesaplıyor. Buna göre şubat ayında 4 kişilik bir ailenin sadece gıda harcaması (açlık sınırı) 4 bin 552 lira.

‘Açlık sınırı’nın içerisinde kira, faturalar, eğitim, ulaşım, giyim, eğlence vs. gibi yapılması zorunlu harcamalar yok. Bunları da eklediğinizde yoksulluk sınırı rakamına ulaşıyorsunuz ki Türk İş’e göre o da 15 bin 139 TL. Türk İş, ‘bekar bir çalışanın’ yaşam maliyetini ise 5 bin 969 lira olarak açıkladı. Tek bir kişinin yaşam maliyeti bu!

Memur-Sen Konfederasyonu da her ay açlık ve yoksulluk sınırı araştırması yapıyor. Şubat ayı rakamları henüz açıklanmadı. Ancak ocak ayında 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı 3 bin 809 TL, yoksulluk sınırı ise 10 ise 939 TL olarak tespit edilmişti. Şubat rakamları gelecek hafta açıklanabilir. Açlık sınırının asgari ücretin üzerinde açıklanması muhtemel.

ÜCRETLİLER, KİRA VE FATURALARA ÇALIŞIYOR

AKP 20 yıldır ülkeyi tek başına yönetiyor. Bugün gelinen noktada Türkiye’de bırakın asgari ücretli bir çalışanı, asgari ücretin bir tık üzerinde maaş alan insanların bile ev ya da otomobil alması mümkün değil. İstanbul’da sıradan 2+1 evlerin fiyatları 800 bin liradan başlıyor, 2 milyon liraya kadar çıkıyor.

İnsanlar artık sadece kira ve faturalara çalışıyor.

İstanbul’da ev kiraları son bir yılda ikiye katlandı. En kötü 2+1 evin kirası 2.500 TL’den başlıyor. Ortalama kiralar 3 bin liranın üzerinde. Elektrik, su, doğalgaz, telefon, internet gibi faturalar için en az 1.500 TL ayırmak zorundasınız. Sadece iki kalem için aylık gideriniz 4 bin lira! Bunun içerisine market, pazar, eğitim, sağlık, ulaşım vs. gibi zorunlu harcamaları da kattığınızda aylık en iyi ihtimalle 7-8 bin TL’lik bir yaşam maliyetine ulaşıyorsunuz.