Demokrasileri Koruma Vakfı Kıdemli Direktörü Aykan Erdemir ve Kıdemli Başkan Yardımcısı Toby Dershowitz, Türkiye’nin FTAF’nin tarafından gri listeye alınmasını değerlendiren bir makale kaleme aldı.
FATF Başkanı Marcus Pleyer, ülkenin kara para aklama ve terörün finansmanı ile mücadeleye yönelik mali operasyonlarında “ciddi sorunların devam ettiğini” söyleyerek Türkiye’yi Suriye, Pakistan ve Yemen ile birlikte “Gri Liste”ye alırken ülkenin durumunu da özetlemiş oldu.
Karar, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İslamcı kökenli AKP’sinin 19 yıllık yönetimi altında terörün finansmanı, yaptırımlardan kaçınma ve kara para aklama için müsamahakâr bir yargı düzeni sunmaya devam ettiğini bir kez daha gösteriyor.
39 üyeli FATF, 1989 yılında uluslararası finansal sistemin bütünlüğünü savunmak amacıyla kuruldu. Türkiye 1991’den beri bu kurumun üyesi… FATF, Türkiye’yi ilk olarak 2011’de gri listesine aldı. FATF gözlemcisinin Ankara’yı, Ekim 2012 tarihine kadar “terörle mücadele finansmanı konusunda gerekli adımları atmazsa” “Türkiye’nin üyeliğine ilişkin tartışmaları başlatacağı” konusunda uyarması üzerine, Ankara kara listeye alınmaya yaklaştı.
FATF’in “kara listesinde” şu anda yalnızca iki ülke var. Bunlar, İran ve Kuzey Kore. İzleme kuruluşu tüm üyeleri uluslararası finansman sistemin “korumak için kara listedeki ülkelere karşı önlemler” almaya ve uygulamaya çağırıyor.
Gri liste, bir ülkenin alanının kara listeye dâhil edilmesinden önce gelen bir adım. FATF, Ankara’nın Türkiye’nin yasal ve düzenleyici çerçevesinde çeşitli değişiklikler yapmasının ardından 2014 yılında Türkiye’yi gri listesinden çıkardı. Ancak Ankara’nın uygulamadaki sistematik eksiklikleri, Türkiye’nin Batılı müttefiklerinden eleştiri almaya devam etti.
Aralık 2019’da FATF, Ankara’nın “ciddi eksikliklerini” iyileştirmediği takdirde Türkiye’nin bir kez daha gri listeye eklenme riskiyle karşı karşıya kalacağı konusunda uyardı.
FATF, Türkiye’nin üye devletlerin analiz ve tavsiyelerini içeren derinlemesine bir emsal incelemesi olan karşılıklı değerlendirme raporunda, “terörizm ve kitle imha silahlarının yayılmasıyla bağlantılı varlıkların dondurulmasına yönelik tedbirlerin iyileştirilmesi ihtiyacının” altını çizdi.
Amerikan Hazine Bakanlığı’nın eski yetkilileri The Wall Street Journal’a verdiği demeçte, FATF’nin Türkiye’yi gir listeye almasının “bankalar ve diğer yabancı yatırımcıları risklerini yeniden değerlendirmek zorunda bırakacağını” ve büyük olasılıkla ülke dışına para çıkışını teşvik edeceği değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye, kötü durumdaki ekonomisine yeni bir darbeyi zar zor kaldırabilir. Bu yıl şimdiye kadar yüzde 23 değer kaybeden lira, tüm zamanların en düşük seviyesine geriledi, enflasyon ise yüzde 20’de.
Geçen yıl itibariyle, Erdoğan hükümetinin kötü mali yönetimi, on yıldan fazla bir süredir Türkiye’nin borç ve hisse senedi piyasalarından en büyük çıkışlara yol açmıştı ve aynı zamanda Ankara’nın Batı’daki geleneksel ekonomik ortaklarından gelen doğrudan yabancı yatırımı da kurutmuştu.
FATF’nin kararından hemen önce, Londra merkezli küresel bir yatırım bankasının baş ekonomisti, Türkiye’nin şu anda “Küresel Gelişmekte Olan Piyasa MSCI hisse senedi endeksinin yalnızca %0,2’sini” oluşturduğu için “küresel yükselen piyasa yatırımcıları için önemsiz” hale geldiğini Twitter’dan paylaştı.
Dünyanın en büyük endeks sağlayıcısı olan MSCI, geçen yıl Türkiye’yi yükselen piyasa endeksinden çıkarmayı düşündüğü konusunda uyardı.
FATF, kararını açıklarken Ankara’nın harekete geçmesi gereken sekiz “eksikliği” sıraladı. Gözlemci diğer şeylerin yanı sıra, Türkiye’nin “özellikle kayıt dışı para transferi hizmetleri ve döviz büroları için ve yeterli, doğru ve işlemleri yapanların bilgilerinin gereklilikleriyle ilgili” adımlar atması gerektiğini söylüyor.
FATF ayrıca Türkiye’nin “kara para aklama soruşturmaları ve kovuşturmaları” yürütmesi ve “BM tarafından belirlenen gruplarla ilgili giden talepleri takip etmesi” gerektiğini söylüyor.
FAFT Başkanı Pleyer, “Türkiye, tüm alanlarda bazı ilerlemeler kaydetti. Ancak, özellikle bankalar, altın ve değerli taş satıcıları ve emlakçılar gibi yüksek riskli sektörlerde denetim konusunda ciddi sorunlar devam etmekte. Ankara’nın IŞİD ve El Kaide gibi BM tarafından belirlenen terör örgütlerinin davalarına öncelik verdiğini göstermesi gerekiyor” dedi.
Bununla birlikte, ABD Hazine Bakanlığı’nın vurguladığı gibi, Türk hükümeti cihatçı finansörleri yargılamak yerine onların faaliyetlerine göz yumuyor. Aynı şekilde, federal mahkeme davalarından elde edilen kanıtlar, Erdoğan hükümetinin yaptırımlardan kaçınma da dâhil olmak üzere yasa dışı mali faaliyetlerde yalnızca ihmalini değil, aynı zamanda suç ortaklığını da ortaya koyuyor.
2019 yılından bu yana, Hazine Dış Varlıkların Kontrol Ofisi (OFAC), Türkiye merkezli veya Türkiye bağlantılı cihatçı kişi ve kuruluşları hedef alan yedi dizi karar yayınladı.
OFAC’ın 2019 yılının Nisan, Eylül ve Kasım aylarında ve 2021 yılının Ocak, Mayıs, Ağustos ve Eylül aylarında yayınladığı bu yaptırımlar, Washington’un giderek düşmanlaşan bir NATO üye devletinin sınırları içinde faaliyet gösteren cihatçı ağlara karşı artan teyakkuzunu gösteriyor.
El Kaide’ye ek olarak, bu yaptırımlar İslam Devleti, Hamas, İran’ın İslam Devrim Muhafızları ve Mısırlı grup Harakat Sawa’d Misr ile bağlantılı yasadışı finans ağlarını hedef aldı. Bu bağlantılar, Türkiye’nin NPR’nin 2014’te “cihatçı otoyolu” olarak adlandırdığı yere ne ölçüde geldiğini gösteriyor.
Erdoğan hükümeti ayrıca İran ve Venezüella’nın yaptırımlardan kaçınma planlarının kilit bir kolaylaştırıcısı oldu. 2018’de bir Manhattan federal mahkemesi, Halkbank’ın genel müdür yardımcısı Mehmet Hakan Atilla’yı ABD’nin İran’a yönelik ekonomik yaptırımlarını ihlal etmek için milyarlarca dolarlık bir plana katılmaktan 32 ay hapis cezasına çarptırdı.
Halkbank’ın kendisi şimdi dolandırıcılık, kara para aklama ve bu plana katılımıyla ilgili diğer suçlardan federal bir iddianameyle karşı karşıya.
Diğer iki federal dava Ankara’nın terörün finansmanı sorununa işaret ediyor. Ekim 2020’de New York’un Doğu Bölgesi’ndeki bir yargıç, davacıların Türkiye’deki Kuveyt Türk Bankası’na Filistinli terörist grup Hamas’a yardım ve yataklık ettiği gerekçesiyle tarihi bir dava açabileceğine karar verdi.
Ek olarak, İran destekli terörizmin 876 kurbanı, Tahran’ın terör saldırılarına verdiği desteğin mali sonuçlarından kaçınmasına yardım ettiği için New York’un Güney Bölgesi mahkemesinde Halkbank’a karşı hukuk davası açıyor.
Erdoğan, yaptırımları çiğneyenlere karşı davaları örtbas etme ve yaptırımlardan kaçanları rahat randevularla ödüllendirme konusunda sıkıntılı bir geçmişe sahip. Erdoğüan yönetimi ayrıca 2008’den bu yana, kişi ve kuruluşların daha önce açıklanmayan varlıklarını ülkelerine geri göndermelerine ve herhangi bir yasal inceleme veya vergi cezasına maruz kalmadan yurt içi varlıklarını beyan etmelerine izin veren yedi servet affı ilan etti.
Haziran 2020’deki son servet affına hazırlık sırasında, Uluslararası Şeffaflık Örgütü Türkiye Başkanı Oya Özarslan, Türkiye’nin politikasının kara para aklamayı ve terör finansmanını kolaylaştırarak “sisteme kara para sokma riski oluşturabileceği” konusunda uyardı.
Erdoğan hükümeti, yasadışı finansman için izin verilen bir yargı yetkisi sunmanın yanı sıra, diğer izin veren yargı bölgelerinin FATF incelemesinden kaçınmasına da yardımcı oluyor.
Türkiye 2018’de, Pakistan’ı gri listeye alma konusunda ABD liderliğindeki bir çabayı engellemeye çalışırken Çin ve Suudi Arabistan’la birlikte hareket etti. Ankara, Pekin ve Riyad itirazlarını geri çektikten sonra bile tedbire karşı kaldı. Geçen yıl Erdoğan, Pakistan’ın FATF’in kara listesine eklenmesine karşı olduğunu açıklamıştı.
Erdoğan hükümetine bu hafta ek darbeler vuruldu. Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin yolsuzlukla mücadelede ilerleme kaydetmediğini ve “Türkiye’nin uluslararası yükümlülüklerine uygun yolsuzlukla mücadele organları kurmada” başarısız olduğunu söyledi.
Komisyon ayrıca, Ankara’ya, Mali Eylem Görev Gücü ve Venedik Komisyonu’nun kitle imha silahlarının finansmanının önlenmesine ilişkin tavsiyeleri doğrultusunda, “kara para aklama ve terörün finansmanı ile mücadeleyi düzenleyen yasal çerçeveyi” geliştirmesini tavsiye etti.
Erdoğan yönetimi bu eleştiri yağmuruna rağmen, Türkiye’nin ciddi ve büyüyen yasadışı finans sorununu gördüğüne dair hiçbir belirti göstermiyor. Türkiye Hazine ve Maliye Bakanlığı, FATF’ye, bu kararı “hak etmediğini” söyleyerek yanıt verdi.
Türkiye İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, Avrupa’yı “terörü finanse etmek ve güçlendirmekle” suçlayarak FATF’nin kararını sert bir dille eleştirdi. Gri liste kararının, Ankara’nın LGBT bireylerin “ülkemizin ahlakını bozmasını” durdurmaya yönelik tedbirlerine ve Türkiye’nin IŞİD’e karşı mücadelede Washington’un Suriyeli Kürt liderliğindeki ortaklarına karşı eylemlerine misilleme olduğunu iddia edecek kadar ileri gitti.
Soylu, “Bu kararı siyasi bir karar olarak görüyoruz. Her türlü sapkınlığın içindesiniz. Biz öyle değiliz; Biz Müslüman bir milletiz” diye konuştu.
Washington, Türkiye merkezli ve Türkiye bağlantılı yasadışı mali aktörleri belirlemeye devam etmeli ve müttefiklerini de bunu yapmaya teşvik etmelidir. ABD makamları, İran, Türkiye ve Venezüella’nın kapsamlı ve birbiriyle bağlantılı yasadışı mali işlemlerini ifşa etmeye yardımcı olabilecek kara para aklama zanlısı Sezgin Baran Korkmaz’ı Avusturya’dan iade etmek için devam eden çabalarını da yoğunlaştırmalıdır.
Kongre ve yönetim, Erdoğan hükümetine, uluslararası finansal sistemin bütünlüğünü korumak için gerekli olan FATF’nin tavsiyelerini tam olarak uygulaması için baskı yapmalıdır. Türkiye yakın gelecekte FATF tavsiyelerini uygulamazsa, Türkiye’yi gri listeden kara listeye almak için yeterli nedeni olacaktır.
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
