Kategori: Dünya

– Yıllar önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e yakınlığından fayda sağlayan düşük profilli bir iş insanı olan Yevgeniy Prigojin, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşıyla küresel ilgi odağı haline geldi. Rus ordusunun Ukrayna’daki en çetin muharebelerinden birçoğunda savaşan paralı asker şirketi Wagner’in kurucusu olan, 62 yaşındaki Prigojin, en tehlikeli rolünü oynayarak haziran ayında Rusya’nın askeri liderliğine karşı açıkça isyan etti. Rus ordusuna başkaldırmasından tam iki ay sonra, Moskova’nın kuzeyinde düşen özel uçakta öldüğü açıklandı.Prigojin’i tanıyanlar, onu motive eden faktörün ne para ne de güç olduğunu düşünüyor. Bunun yerine, kovalamacanın heyecanı, sıradan insanlar adına yozlaşmış elitlerle mücadele ettiği inancı ve rakiplerini ezme arzusuyla hareket ettiği görüşü hakim. Öyle ki Rusya’nın eski bir savunma yetkilisi, onu tanımlarken “Sadece sonuçtan değil, sürecin kendisinden de zevk alıyor gibi görünüyor” ifadelerini kullanmaktan geri durmadı.

Peki eski suçlu, sosisli sandviç satıcısı ve uzun süre Putin’in ortağı olan Prigojin kimdir?

‘PUTİN’İN ŞEFİ’

Prigojin ve Putin, dokuz yıl arayla şimdi St. Petersburg olarak bilinen Leningrad’da doğdu. Sovyetler Birliği’nin son yıllarında Prigojin, ne için olduğunu söylemese de, kendi açıklamalarına göre 10 yıl hapis yattı. Daha sonra bir sosisli sandviç standı ve ardından Putin’in ilgisini çeken lüks restoranların sahibi oldu. Rus lider, ilk döneminde dönemin Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac’ı bu restoranlardan birine yemeğe götürdü. Prigojin, 2011’de yayınlanan bir röportajda, “Vladimir Putin, bir büfeden nasıl bir iş kurduğumu gördü, değerli misafirlere hizmet etmekten çekinmediğimi gördü, çünkü onlar benim misafirlerimdi” demişti. İşleri giderek catering ve okul öğle yemeği sağlamaya kadar önemli ölçüde genişledi. 2010 yılında Putin, Prigojin’in bir devlet bankası tarafından cömert kredilerle inşa edilen fabrikasının açılmasına yardım etti.

Şirketi Concord yalnızca Moskova’da, devlet okullarında yemek sağlama sözleşmelerinden milyonlarca dolar kazandı. Ayrıca birkaç yıl boyunca Kremlin etkinlikleri için yemek tedarik etti. Bu ona “Putin’in şefi” lakabını kazandırdı ve ardından Rus ordusuna yemek ve yardımcı hizmetler sağladı. 2017’de muhalefet liderlerinden Aleksey Navalni, Prigojin’in şirketlerini Savunma Bakanlığı sözleşmelerinde yaklaşık 387 milyon dolarlık teklif vererek antitröst yasalarını çiğnemekle suçladı.

ORDU BAĞLANTISI

Prigojin Putin’in dünyanın dört bir yanındaki sorunlu noktalarda Rus nüfuzunu yansıtmasında merkezi bir rol oynayan, Kremlin’e bağlı bir paralı asker şirketi olan Wagner Grubu’nun kurucusu ve sahibi. Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler Wagner’in özellikle Afrika’daki ülkelerdeki çatışmalara karıştığını söylüyor. Wagner savaşçılarının, genellikle altın veya diğer doğal kaynakların bir payı da dahil olmak üzere, kazançlı ödemeler karşılığında ulusal liderler veya savaş ağalarına güvenlik sağladığı iddia ediliyor. ABD’li yetkililer, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını desteklemek için Wagner’in Afrika’daki çalışmalarını da kullanıyor olabileceğini söylüyor.

Ukrayna’da ise Prigojin’in paralı askerleri son ayaklanmanın ardından Belarus’a çekilmeden önce, Kiev güçleriyle savaşlarda Rus ordusunun muadilleri olarak savaşarak alanda önemli bir güç haline gelmişti. Buna, en kanlı ve en uzun savaşların yapıldığı şehir olan Bahmut’u alan Wagner savaşçıları da dahil. Üç ay öncesine aya kadar, Wagner ve Rus kuvvetleri, çok sayıda askerin canına mal olmasına rağmen Rusya için stratejik olarak önemsiz bir zafer olan Bahmut’u büyük ölçüde ele geçirmiş görünüyordu. Öyle ki ABD, o dönemde aralık ayından bu yana Ukrayna’da öldürülen 20 bin Rus askerinin yaklaşık yarısının Bahmut’taki Wagner savaşçıları olduğunu iddia ediyor. Batılı istihbarat kuruluşlarının tahminlerine göre Prigojin, Rusya’nın dört bir yanındaki hapishanelerden, çoğu zaman bizzat kendisi tarafından devşirilen on binlerce eski mahkum da dahil olmak üzere, yaklaşık 50 bin Wagner savaşçısının komutanlığını üstlenmişti.

RUS GENERALLERE ÖFKELİ SESLENİŞLER

Güçleri Ukrayna’da topluca savaşıp ölürken, Prigojin Rusya’nın askeri yetkililerine karşı öfkeliydi. Ekibi tarafından yayınlanan bir videoda Prigojin, Wagner savaşçılarına ait olduğunu söylediği sıra sıra cesetlerin yanında duruyordu. Rusya’nın düzenli ordusunu beceriksizlikle ve birliklerini savaşmak için ihtiyaç duydukları silah ve cephaneden mahrum bırakmakla suçlayan Prigojin “Bunlar birinin babaları ve birilerinin oğulları. Bize cephane vermeyen pislikler cehennemde kendi bağırsaklarını yiyecekler” demişti.

ABD DEFALARCA YAPTIRIM UYGULADI

Prigojin bir düzine diğer Rus vatandaşı ile birlikte ABD’de Donald Trump’ın 2016 seçim zaferi öncesinde anlaşmazlığı kışkırtmayı amaçlayan gizli bir sosyal medya kampanyası yürütmekle suçlandığında, ABD’de daha sınırlı ilgi gördü. Özel savcı Robert Mueller’in Rusya’nın seçimlere müdahalesine yönelik soruşturmasının bir parçası olarak suçlandılar. ABD Hazine Bakanlığı, hem seçimlere müdahale ettiği iddiasıyla hem de Wagner Grubu liderliğiyle bağlantılı olarak Prigojin ve ortaklarına defalarca yaptırım uyguladı.

2018 iddianamesinden sonra, RIA Novosti haber ajansı Prigojin’in açıkça alaycı bir sözle şunları söylediğini aktardı: “Amerikalılar çok etkilenebilir insanlar; görmek istediklerini görürler. Onlara büyük saygı duyuyorum. Bu listede olduğum için hiç üzülmüyorum. Eğer şeytanı görmek istiyorlarsa, onu görmelerine izin verin.” Biden yönetimi ise Prigojin’i “bilinen bir kötü aktör” olarak nitelendirdi.

PUTİN’LE ÇATIŞMAKTAN KAÇINIYORDU

Prigojin, Rusya’nın konvansiyonel ordusunun Ukrayna’da savaşma biçimine karşı daha açık sözlü hale geldikçe, Rus saldırısı için görünüşte vazgeçilmez bir rol oynamaya devam etti ve Putin’in generallerini eleştirdiği için Devlet Başkanı’ndan herhangi bir misillemeye uğramamış gibi görünüyordu.

Basında çıkan haberler zaman zaman onun Putin üzerindeki etkisinin arttığını ve önemli bir siyasi görevin peşinde olduğunu öne sürdü. Ancak analistler, Putin üzerindeki etkisini abartmama konusunda uyarıyordu. Londra’daki University College’dan Rus güvenlik meselelerinde uzman Mark Galeotti bir podcast programında “Putin’e yakın isimlerinden biri veya sırdaşı değil. Prigojin, Kremlin’in istediğini yapıyor ve bu süreç kendisi için çok iyi gidiyor. Ama mesele şu ki- o ailenin bir parçası olmaktan çok ekibin bir parçası” ifadelerini kullanmıştı. (DIŞ HABERLER)

– Rus paralı asker şirketi Wagner’in lideri Yevgeniy Prigojin’in, Ukrayna’daki savaşta yetersizlikle eleştirdiği Rus ordusuna başkaldırmasından tam iki ay sonra Moskova’nın kuzeyinde düşen uçakta öldüğü açıklandı. Uçağın yolcu listesinde bulunan ve öldüğü belirtilen isimlerden bir diğeri de neredeyse Prigojin kadar dikkat çekiciydi: Dimitry Utkin…

‘Wagner’e ismini verdiği, kasıtlı olarak kamuoyu önüne çıkmadığı belirtilen Dimitriy Utkin, Prigojin’in ‘sağ kolu’ olarak biliniyordu. Utkin, Wagner’in önde gelen komutanlarından biriydi.

ÇEÇENİSTAN VE SURİYE’DE SAVAŞTI, KREMLİN TARAFINDAN ÖDÜLLENDİRİLDİ

1970 doğumlu Utkin, Rus askeri istihbarat servisinin (GRU) eski subaylarından biriydi. İki Çeçen savaşının yanı sıra Suriye’de de savaşmış, aynı zamanda Rusya’nın 2014’ten bu yana Ukrayna’nın doğusundaki operasyonlarına katılmış bir isimdi. Kremlin’den bu hizmetleri karşılığında ödüller de almıştı.

Utkin, 2000’lerin başında da GRU’nun Esyonya sınırındaki İkinci Spetsnaz Bölüğü’nün 10 yıl boyunca komutanlığını yaptı, sonrasında ordudan emekliye ayrıldı. Eski eşinin Rus basınına verdiği demeçlere göreyse, “savaş alanındaki hayatını özlüyordu.”

NAZİ SEMPATİZANI ‘WAGNER’

Askerler arasındaki takma ismi, Hitler’in en sevdiği besteciye atıfla ‘Wagner’di. Araştırmacı gazetecilik sitesi Bellingcat’in 2020 tarihli bir makalesine göre Utkin, “Üçüncü Reich’ın tarihi konusunda takıntılıydı”. Daha yakın zamandaki bir habere göre de, gamalı haç, Nazi kartalı ve SS subaylarının “schutzstaffel” adı verilen şimşek simgeleri dahil olmak üzere çok sayıda Nazi dövmesine sahipti. Yaygın inanış, Utkin’in Wagner’e adını veren komutan olduğu yönündeydi.

WAGNER’DE OYNADIĞI ROL TAM OLARAK BİLİNMİYOR

Bununla birlikte, Utkin’in sıklıkla “Wagner’in kurucusu veya eş kurucusu” olarak nitelenmesine rağmen paralı asker şirketinde oynadığı rol tam olarak biliniyor. Amerikan düşünce kuruluşu Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nin (CSIS) 2020 tarihli bir raporunda, “Utkin’in Wagner Grubu’nun kuruluşunu başlatıp başlatıp başlatmadığı veya bir başkası adına sadece vitrindeki isim olup olmadığı bilinmiyor” deniliyordu. Bellingcat sitesi de Utkin’in, “Wagner’in devlet destekli olduğu gerçeğini gizlemek için kullanılan uygun ve gerektiğinde reddedilebilecek bir isim” olduğunu iddia etmişti.

ABD VE AB’NİN YAPTIRIM LİSTESİNDEYDİ

Prigojin ile birlikte “Wagner’in Ukrayna’daki rolü” gerekçesiyle ABD ve Avrupa Birliği’nın yaptırım listesinde olan Utkin, kamuoyu önünde pek çıkmamasıyla da dikkat çekiyordu. Wagner komutanı son olarak Prigojin’in temmuz ayında paylaştığı bir videoda görüşmüştü.

EN SON BELARUS’TA GÖRÜLDÜ

Bu görüntülerde Prigojin, silahlı başkaldırısı sonrasında Kremlin’le müzakereler sonucu gittikleri Belarus’ta paralı askerlerine sesleniyor,. “Utkin” olduğunu söylediği bir kişiyi onlara takdim ediyordu. Bu, Utkin’in askerlere seslenirken ilk görüntülenişiydi. Silahlı isyanın Belarus’a ‘sürgün’le son bulması sonrasında, “Bu bir son değil, dünyadaki en büyük işin sadece başlangıcı; ki bu da çok yakında gerçekleştirilecek” ifadelerini kullanıyor, İngilizce olarak “Cehenneme hoşgeldiniz” diyordu.

NE OLMUŞTU?

Ukrayna’daki savaşı destekleyen ancak ordu yönetiminin yanlış kararlar aldığını savunan Prigojin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e en yakın isimlerden biri olarak bilinmesine rağmen haziran ayında sürpriz biçimde silahlı bir başkaldırıya imza atmıştı. Prigojin ve beraberindeki askerlerin Ukrayna sınırından Moskova’ya yürüyüşü, Putin’in en yakın müttefiklerinden Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko’nun başlattığı müzakere süreciyle son bulmuştu.

Prigojin en son, “uçak kazasından” bir gün önce yayınlanan bir videoda, Afrika’da Wagner için asker toplarken görülmüştü. Dün ise kendisi ve Utkin’in yanı sıra bir dizi ismin daha yolcu listesinde bulunduğu belirtilen özel uçak, Moskova-St. Petersburg yolunda düştü.

Rus yetkililer, uçağın düştüğü haberi sonrasında ise Prigojin’in adının yolcu listesinde olduğunu açıklamış ancak olay sırasında uçakta bulunup bulunmadığına dair bir bilgi vermemişti. Yaklaşık iki saat sonra Wagner’le bağlantılı Telegram kanalı Gray Zone Prigojin’in öldüğünü duyurmuş, kısa süre içinde de Rus Havacılık Dairesi Rosaviatsia’dan teyit gelmişti. (DIŞ HABERLER)

Prigojin’in uçağında kimler vardı?

Wagner uçağını kim düşürdü ve şimdi ne olacak?

Paralı askerden, kazan kaldıran asiye: Wagner’in kurucusu Yevgeniy Prigojin kimdir?

Prigojin’in uçağında ‘son 30 saniye’ ayrıntısı: ‘Her ne olduysa, çok hızlı oldu’

Wagner bağlantılı Telegram kanalı: Yevgeniy Prigojin düşen uçakta öldü

Wagner isyanı sonrası ev hapsinde olduğu iddia ediliyordu: Putin, ‘General Mahşer’i görevden aldı

– Rus paralı asker şirketi Wagner’in lideri Yevgeniy Prigojin’in, Ukrayna savaşında yetersiz bulduğu Rus ordusuna başkaldırısından tam iki ay sonra, Moskova’nın kuzeyinde düşen özel uçakta öldüğünün açıklanması sonrasında gözler, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’deydi.

KREMLİN SESSİZLİĞİNİ KORUYOR

Wagner yanlısı Telegram gruplarında ‘suikast düzenlemekle’ suçlanan Putin, dün Kursk bölgesindeki Ponıri kasabasında eski Sovyet birliklerinin Kursk Muharebesi’nde Nazilere karşı kazandığı zaferin 80’inci yıl dönümü nedeniyle düzenlenen törende konuştu. Moskova yakınlarında düşen uçakla ilgili hiçbir yorumda bulunmayan Rusya Devlet Başkanı, Rus askerlerine seslenerek “Sizinle gurur duyuyorum” demekle yetindi. Ardından bugün Güney Afrika’daki BRICS zirvesinin kapanış toplantısında konuşan Putin, “Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa’ya BRICS uluslar grubunun zirvesini yönettiği ve bloğu genişletme çabaları için” teşekkür etti. Ancak yine dün düşen uçakla ilgili yorum yapmaması dikkat çekti. Putin’i temsilen Güney Afrika’daki zirveye katılan Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da konuyla ilgili yorum yapmaktan kaçındı.

BIDEN: RUSYA’DA OLUP DA PUTİN’İN ARKASINDA OLMADIĞI PEK BİR ŞEY YOK

Kremlin ve Putin’in dün yaşanan olayın ardından sessizliğe bürünmesinin aksine dünya liderleri olayla ilgili art arda açıklamalar yaptı. ABD Başkanı Joe Biden, Yevgeniy Prigojin’in içinde bulunduğu açıklanan uçağın düşmesinde Vladimir Putin’in parmağı olduğunu öne sürdü. Biden, “Ne olduğunu tam olarak bilmiyorum ama şaşırmadım” dedi. ABD Başkanı, “Rusya’da olup da Putin’in arkasında olmadığı pek bir şey yok” ifadeleriyle Putin’i işaret ederek tam olarak ne olduğunu bilmediğini de ekledi.

FRANSA HÜKÜMET SÖZCÜSÜ’NDEN ‘MAKUL ŞÜPHE’ VURGUSU

Konuyla ilgili konuşan Fransa hükümet sözcüsü Olivier Véran olayda “makul şüpheler” olduğuna dikkat çekti. Joe Biden’ın Rusya’da olan her şeyin arkasında Putin olduğuna ilişkin sözleri hatırlatılan Véran, “Genel bir kural olarak bunun tespit edilebilecek bir gerçek” olduğunu kabul etti. Sözcü, Prigojin “Putin’in kirli işlerini yapan kişiydi. Yaptıkları, kendisine Wagner’in başı olarak suiistimalleri gerçekleştirme sorumluluğu veren Putin’in politikalarından ayrılamaz” yorumunu yaptı.

POLONYA DIŞİŞLERİ BAKANI: PUTİN’İN MUHALİFLERİ DOĞAL YOLLARDAN ÖLMÜYOR

Polonya Dışişleri Bakanı Zbigniew Rau devlet haber kanalı TVP Info’ya “Bunun bir tesadüf olduğunu düşünecek herhangi birinin adını vermekte büyük güçlük çekeriz. Vladimir Putin’in iktidarına tehdit olarak gördüğü siyasi rakipleri doğal yollardan ölmüyor” ifadeleriyle Putin’i işaret eden isimler arasına katıldı.

Öte yandan, CNN’e konuşan Estonya Başbakanı Kaja Kallas “Eğer doğruysa, bu Putin’in muhaliflerini ortadan kaldıracağını gösteriyor ve bu da kendisinden farklı görüşler ifade etmeyi düşünen herkesi korkutuyor” yorumunu yaptı.

RUS ORDUSU UKRAYNA’NIN DNİPRO KENTİNDE HAVA SALDIRISI DÜZENLEDİ: YEDİ YARALI

Ukrayna’daki savaşın ilk döneminde etkinliğiyle gündeme gelen Wagner grubu etrafındaki tartışmalar sürerken, Rus ordusu Ukrayna’ya yönelik hava saldırılarını bugün de devam ettirdi. Ukraynalı yetkililerin yaptığı açıklamaya göre, Dnipro kentine düzenlenen füze saldırısında yedi kişi yaralandı.

Bölge valisi Serhiy Lysak, yaralılardan altısının hafif olmayan yaralarla hastanede tedavi altına alındığını ve saldırı sonrasında kentteki ulaşım altyapısının kısmen zarar gördüğünü dile getirdi. Lysak, aralarında bir banka, bir otel ve bir idari binanın da bulunduğu yaklaşık bir düzine binanın hasar gördüğünü de ekledi. (DIŞ HABERLER)

Wagner’e adını vermişti: Prigojin’in sağ kolu Dimitry Utkin kimdir?

Paralı askerden, kazan kaldıran asiye: Wagner’in kurucusu Yevgeniy Prigojin kimdir?

Prigojin’in uçağında kimler vardı?

Prigojin’in uçağında ‘son 30 saniye’ ayrıntısı: ‘Her ne olduysa, çok hızlı oldu’

Wagner bağlantılı Telegram kanalı: Yevgeniy Prigojin düşen uçakta öldü