10 ayda 116 tutsağın tahliyesi engellendi: Tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılamaz

Barış ve Demokratik Toplum süreci devam ederken son 10 ayda 116 tutsağın tahliyesinin engellenmesini değerlendiren ÖHD’li Elif Taşdöğen, ‘Tahliye hakkı keyfi değerlendirmelere, siyasi düşüncelere ve idarenin takdirine bırakılamaz’ dedi

Türkiye ve Kürdistan’da bulunan cezaevlerinde 434 bin 337 tutuklu ve hükümlü bulunurken, cezaevlerinin toplam kapasitesi 304 bin 184 kişiyle sınırlı. Ancak tutuklu, hükümlü sayısı gün geçtikçe artmaya devam ediyor. Yaşanan kapasite artışı; tedaviye erişim, sağlıklı beslenme gibi pek çok sorunu da beraberinde getiriyor.

Öte yandan siyasi tutsakların tahliyeleri Cezaevi İdare ve Gözlem Kurulları (İGK) tarafından “keyfi” gerekçelerle engelleniyor. Kurum müdürü (kurul başkanı), gözlem ve sınıflandırmadan sorumlu ikinci müdür, idare memuru, cezaevi tabibi, psikiyatrist, psikolog, sosyal çalışmacı, öğretmen, infaz ve koruma baş memuru ile teknik personelden oluşan İGK’ler, hukukçular tarafından “ikinci bir mahkeme” olarak tanımlanırken, tahliye engellemelerine; “çok kitap okuma”, “az kitap okuma”, “spor yapmama”, “suyu fazla kullanma” gibi sebepler gerekçe yapılıyor. Siyasi tutsakların tahliyesini engellemeye yönelik kararlarıyla bilinen İGK’ler; tutsaklara “Pişman mısın”, “Neden örgüt koğuşundan ayrılıp bağımsız koğuşa geçmiyorsun”, “Neden kitap okuyorsun” gibi sorular yönelterek tahliyelerini engelliyor. İnsan Hakları Derneği (İHD) Hapishane Komisyonu’nun raporlarına göre, Türkiye cezaevlerinde 2021-2024 yılları arasında en az 501, 2025 yılında en az 342 tutsağın tahliyesi ertelendi. Yine Özgürlük İçin Hukukçular Derneği’nin (ÖHD) 2026’nın ilk 10 ayındaki verilerine göre, en az 116 tutsağın tahliyesinin ertelendiği kaydedildi.

İGK’lerin tutumu ve devam eden Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin cezaevlerine yansımasına dair konuşan ÖHD üyesi Elif Taşdöğen, “Demokratikleşmenin tartışıldığı bir dönemde, hapishanelerde mahpusların düşüncelerinden dolayı tahliyelerinin engellenmesi ciddi bir çelişkidir” dedi.

‘İnfazın hukuki niteliğini aşarak düşünce özgürlüğüne müdahaleye dönüştü’

Yetersiz gerekçelerle çok sayıda tutsağın tahliyesinin ertelendiğine işaret eden Elif Taşdöğen, “Her değerlendirme somut, kişiselleştirilmiş, nesnel ve denetlenebilir verilere dayanmalıdır. Özellikle siyasi mahpuslardan ideolojik olarak pişmanlık beklenmesi, infazın hukuki niteliğini aşarak düşünce ve vicdan özgürlüğüne müdahaleye dönüştüğünü, siyasi düşüncelerini değiştirmemesi veya düşüncelerinden vazgeçtiğini beyan etmemesinin tahliye aleyhine yorumlanmasını son süreçlerde çok daha fazla görmekteyiz. Mesela 30 yılı aşkın süredir hapishanede bulunan Mehmet Sait Yıldırım’ın, tek kişilik hücrede olmasına rağmen ‘örgütsel hareket ettiği’ ve ‘düşünce yapısının değişmediği’ yönündeki değerlendirmelerle tahliyesinin ertelendiğine tanıklık ettik ne yazık ki” dedi.

‘Sağlığa erişimdeki engeller telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğuruyor’

İnfaz süresinin mahkeme kararı ve kanunlara dayanmasını gerektiğinin altını çizen Elif Taşdöğen, 7 Kasım’da hayatını kaybeden hasta tutsak Tuncer Sağlam’ı hatırlatarak, “Tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirmesi, hapishanelerde hasta mahpusların yaşam hakkı ve sağlık hizmetlerine erişimi konusundaki sorunları bir kez daha gündeme getirmiştir. Tedavi hakkına erişimde yaşanan engeller ve sağlık durumunun gerektirdiği koşulların sağlanmaması, mahpuslar açısından telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabilmektedir. Hiç kimse cezaevinde hastalığıyla, tedaviye erişememekle ve yaşam hakkı mücadelesiyle baş başa bırakılmamalıdır” diye belirtti.

‘İhlaller ortadan kaldırılmalı’

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin yalnızca siyasi aktörler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini ifade eden Elif Taşdöğen, “Sürecin toplumsal karşılık bulabilmesi için hapishanelerinde yaşanan hak ihlallerinin de ortadan kaldırılması gerekir” dedi. Elif Taşdöğen, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Demokratikleşmenin tartışıldığı bir dönemde, hapishanelerde mahpusların düşüncelerinden dolayı tahliyelerinin engellenmesi ciddi bir çelişkidir. Bununla ilgili olarak; barış sürecinin hapishanelere yansıması için öncelikle infaz hukukundaki ayrımcı ve keyfi uygulamalar sonlandırılmalı, İdare ve Gözlem Kurullarının yetkileri yeniden düzenlenmeli, infazda eşitlik ilkesi güvence altına alınmalı, infaz mevzuatı barış ve demokratikleşme perspektifiyle yeniden ele alınmalı, tutsakların tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalıdır. On yıllardır hapishanelerde bulunan, yaşamlarının önemli bir bölümünü dört duvar arasında geçiren insanların tahliye süreçleri, siyasi düşüncelerini değiştirip değiştirmediklerine göre belirlenemez. Barış, yalnızca dışarıda konuşulan bir kavram olmamalıdır. Barışın en önemli göstergelerinden biri, insanların haklarının güvence altına alınması ve özgürlüklerine kavuşmalarının önündeki keyfi engellerin kaldırılmasıdır.”

Kaynak: MA