İçişleri Bakanı toplayacağız derken, rapor sistematik öldürme diyor

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, sokakta yaşayan hayvanların yüzde 83’ünün toplandığını açıkladı. Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM) ve Yaşamdan Yana Derneği’nin 2025 yılında ortaklaşa hazırladığı rapor ise belediyelerin toplam barınak kapasitesinin ihtiyacın çok altında kaldığını ve toplama sürecinde sistematik hak ihlalleri yaşandığını ortaya koydu

Sokakta yaşayan hayvanlarla ilgili iktidarın yürüttüğü Katliam Yasası sürecine dair bilgi veren İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, 81 il genelinde “sahipsiz hayvanların” yüzde 83’ünün toplanarak barınaklara veya doğal yaşam alanlarına alındığını, İl Özel İdaresi bulunan 51 ilde bu oranın yüzde 100’e ulaştığını açıkladı. Büyükşehirlerde çalışmaların Ağustos ayı gibi başladığını ve 30 büyükşehirde toplatma oranının yüzde 74 olduğunu söyledi.

Erzurum, Mêrdîn (Mardin), Manisa, Mersin, Riha (Urfa), Kayseri, Sakarya, Denizli, Konya, Balıkesir, Dîlok (Antep) ve Mereş’te toplatmaların tamamlandığını ifade eden Bakan Çiftçi, büyükşehirlerdeki toplatma oranlarını şu şekilde aktardı:

Ankara: yüzde 99
Wan (Van): yüzde 91
Meletî (Malatya): yüzde 91
Muğla: yüzde 89
Tekirdağ: yüzde 87
Samsun: yüzde 82
Trabzon: yüzde 80
Hatay: yüzde 76
Kocaeli: yüzde 71
Antalya: yüzde 68
Adana: yüzde 64
Eskişehir: yüzde 59
Bursa: yüzde 58
İstanbul: yüzde 49
Aydın: yüzde 47
Ordu: yüzde 38
İzmir: yüzde 35
Amed: yüzde 27

HAKİM: Kapasite ihtiyacın onda birinde kalıyor

HAKİM ve Yaşamdan Yana Derneği’nin Şubat 2025’te yayımladığı “Türkiye Geneli Belediye Hayvan Barınakları Raporu”, Ağustos 2024’te yürürlüğe giren ve sokak köpeklerinin toplanıp barınaklarda tutulmasını, yaşam alanlarına geri bırakılmamasını zorunlu kılan yasa değişikliğinin uygulanabilirliğini sorguluyor. Rapor, 1408 belediyeye Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) üzerinden bilgi edinme başvurusu yapılarak hazırlandı; 1111 belediye yanıt verirken 297 belediye hiçbir şekilde cevap vermedi.

Yanıt veren belediyelerden 273’ü barınağı olduğunu bildirdi; bu barınakların toplam hayvan kapasitesi 89.451 olarak hesaplandı. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın verilerine göre Türkiye’de yaklaşık 4 milyon sokak köpeği bulunuyor; Bakanlığın kendi açıkladığı toplam barınak kapasitesi ise 105 bin. Rapor, mevcut kapasite göz önüne alındığında yasanın uygulanabilir olmadığını, kapasite yetersizliğinin bazı belediyelerce hayvanları öldürme gerekçesi olarak kullanıldığını, bu ölümlerin boğma, kürekle kafa ezme ve diri diri gömme gibi yöntemlerle gerçekleştiğini belirtti.

Personel ve denetim eksik

Rapora göre belediyelerin bildirdiği toplam personel sayısı 2.228, veteriner hekim sayısı 711, veteriner tekniker sayısı ise 358. Raporda tahmini 4 milyon köpek için 711 veteriner hekimin son derece yetersiz olduğu, bu hekimlerin yalnızca barınaklarla değil belediyelerin diğer veterinerlik hizmetleriyle de ilgilendiği belirtiliyor. Barınağı olmayan 320 belediyenin sokak hayvanı topladığını bildirdiği rapora göre, bunların 171’i toplama işlemini zabıta veya temizlik işçileri gibi bu konuda uzmanlığı olmayan birimlere yaptırırken; yalnızca 16 belediyenin toplamayı veteriner hekim gözetiminde gerçekleştirdiği belirtildi.

Barınaklar ziyarete kapalı

Barınağı olduğunu bildiren 273 belediyeden 54’ü barınakların ziyarete açık olup olmadığına dair herhangi bir bilgi vermedi. 8 belediye, barınaklarının tamamen ziyarete kapalı olduğunu belirtirken, yalnızca 206 belediye belirli zamanlarda ziyarete açık olduğunu bildirdi. Raporda ayrıca barınakların genellikle şehir merkezlerinden uzağa, toplu taşımayla ulaşımın bazı durumlarda imkânsız olduğu noktalara inşa edildiğini, yasayla yerel hayvan koruma görevlisi statüsünün de kaldırıldığı belirtildi.

Kimi belediyeler bilgi paylaşmayı reddediyor

Bilgi edinme başvurusuna yanıt veren belediyelerden 58’i talep edilen bilgiyi paylaşmayı reddederken, 22 belediye otomatik yanıt gönderdi. Raporda, bazı belediyelerin ret gerekçesi olarak Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun “özel bir çalışma neticesinde oluşturulabilecek bilgi” istisnasını veya “kurum içi düzenleme” istisnasını gösterdiği belirtilirken, sorulan soruların (barınak olup olmadığı, personel sayısı, kapasite gibi) belediyelerin zaten elinde bulunması gereken temel veriler olduğu ifade edildi. Raporda söz konusu ret gerekçelerinin hukuka aykırı olduğu değerlendirildi. Rapor, Niğde ve Erzincan örneklerinde, barınaklardaki hak ihlalleri gündeme geldiği dönemlerde belediyelere yapılan başvurulara, sorulan sorularla ilgisiz, adeta hazır kalıp niteliğinde yanıtlar verildiğinin tespit edildiğini aktardı.