‘Türkiye çözemezse farklı güçler devreye girer’

İmralı Heyeti üyesi Buldan ve Av. Erol ile İmralı Sekreteryası’ndan Aktaş’ın basınla buluşmasından yansıyanlar…

• Heyetin aktarımına göre süreç için ‘Silahsızlanma ve Siyasallaşma Kurulu’ kurulacak. Buldan, ‘Öcalan bu kurulun başında olacak. Ayrıca devlet yetkilileri de olacak Silahsızlanma ve Siyasallaşma Kurulu’nda’ diyor
• Veysi Aktaş, ‘Kürtler entegrasyonu sağlayacaksa demokratik bir cumhuriyette sağlayacak, otoriter bir cumhuriyetle entegrasyon olmaz. Eğer Türkiye bu sorunu çözemezse farklı güçler devreye girecek’ vurgusu yapıyor

Mehmet Ali Çelebi

Koalisyon ortağı MHP Başkanı Devlet Bahçeli’nin 1 Ekim 2024’te attığı adım ve sonraki haftalarda Kürt meselesine dair yaptığı açıklamalarla başlayan Çözüm Süreci, krizlerle sürerken ilk yasa ‘Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşme’nin Sağlanması’ adıyla 10 Ağustos’ta çıkarıldı. Meclis zemininde ancak Anayasa değiştirme süreçlerindeki kadar yüksek rekor bir oranla 467 oyla çıkan Çerçeve Yasası’nda sürecin nasıl işleyeceği ve zamanlama tartışılıyor. Yasa sonrası süreç nasıl ilerleyecek, Kürt meselesinde beklenen adımlar ne zaman ve nasıl atılabilir, askeri ve siyasi boyutları ilgilendiren kurullar kimlerden oluşacak, yol kazalarının ve tıkanmaların olmaması için neler yapılacak? İmralı Heyeti’nden Pervin Buldan, İmralı Heyeti ve Asrın Hukuk Bürosu’ndan Av. Faik Özgür Erol ve 11 yılı İmralı’da 32 yıl cezaevinde tutulan İmralı Sekreteryası’ndan Veysi Aktaş, basın temsilcileriyle bir buluşma gerçekleştirdi.

Demokrasi kapısı

Basın temsilcilerine brifing sonrası sorular yanıtlandı. Çözüm için yola çıkan hükümet yasayı son güne kadar İmralı Heyeti’ne dahi göstermemiş. Bu da yeni dönemde benzer şekilde tek yanlı hareket edilirse, yasalar, protokoller son ana kadar gizlenirse yeni gelgitler yaşanabileceğine işaret ediyor.

İmralı Heyeti ve İmralı Sekreteryası’nın aktarımına göre Çerçeve Yasası’ndan yaklaşık 4 bin siyasi tutuklu-hükümlü yararlanacak, 75 bin soruşturma-kovuşturma dosyasını etkileyecek.

İlk sözü alan Av. Özgür Erol, öncelikle yasanın içeriğine, gerekçesine, usulüne yönelik eleştirileri olduğuna dikkat çekti. İçeriğinin, niteliğinin farklı olmasını beklediklerini vurguladı. Buna rağmen yasanın “bir kapının aralanması” olduğunu belirterek “O kapıya yükleneceğiz. Açılmasında ısrarlı olacağız” dedi. Yasanın “Hem Kürt sorununun çözümü hem demokratikleşme ile paralel ilerlemesi” gerektiğini ifade eden Erol, çarkın dönmesi için çalıştıklarını vurguluyor. Erol, hukuk ve demokrasi kapısının açılacağını ifade ediyor. Yasanın nasıl uygulanacağı konusu akıllardaki soruların başında geliyordu. Av. Erol, tespit, teyit, taahhüt ve Resmi Gazete safhalarının işleyeceğine dikkat çekti. “Yüzbinlerce kişinin hayatına dokunacak yasa” diyen Erol, cezaevindeki yaklaşık 4 bin siyasinin özgürlüğüne kavuşabileceğini, 75 bin soruşturma-kovuşturma dosyasını etkileyeceğini kaydetti. Kapsam dışı kalan 900 kişi için de yasanın ileride çıkışlarına cevaz verdiğini belirtiyor.

Tek kişilik satranç

Ardından Pervin Buldan, tanık olduğu süreci, aksamaları, olasılıkları açıyor. Müzakere etmeyi dışlayan tutuma dikkat çekiyor: “Bizimle ortaklaşılarak çıkarılan bir yasa değildi. Öcalan’a götürmek istedik. Yasanın taslağıyla değil, genel görüşleri ifade ettik. Yasanın çıkacağı bir gün öncesi AKP ile görüştük. Yasanın çıkacağı gün taslağı gördük. Çokça terör, çokça terörist kavramı vardı” ifadesi çarpıcıydı. AKP-MHP koalisyonunun hâlâ bazı tortuları üzerinden atamadığının resmiydi. Devam ediyor: “Yasa on güne dek verilmedi, biz de bilmiyoruz. Çok ısrar ettik yasayı almak için. ‘Henüz hazır değil, hazır olunca sizinle paylaşacağız’ dediler. Son güne kadar gerekçesi buydu.” Çizilen bu tablo iktidarın bundan sonra da engeller seti ile süreci başka boyutlara çekip ağırlaştırabileceğine işaret ediyor.

Güvenlik eksenli bir taslak gördüklerini, doğru bulmayıp karşı çıktıklarını, terör, terörist kavramları yerine meselenin özüne dikkat çektiklerini, Erol’la son anda bazı eklemeler yaptırabildiklerini vurguluyor. Buldan şunları kaydediyor: “Öcalan ‘kavramlara çok takılmayın. Bu yasa bir ilktir. Bir köktür, bir kabuktur. Tek kişilik satranç oynadım’ dedi. Artık silahlı mücadelenin bittiğini, siyasal mücadeleyi örmeye çalıştıklarını söyledi.” 2013 çözüm sürecinin MHP Lideri Bahçeli karşı çıktığı için sona erdiğini kaydeden Buldan, bu dönem daha umutlu olduğunu, bu kez Bahçeli’nin destek verdiğini vurguladı.

“Bizim için en kıymetli şey insanların yaşamını yitirmemesi, kan akmaması, kapılara cenaze gelmemesidir” diyen Buldan, 24 Ağustos’ta toplanacak Üst Kurul’a yani Denetleme ve Koordinasyon Kurulu’na işaret ediyor.

Öcalan komisyonda olacak

Alt kurullar oluşacağına işaret eden Buldan, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ile görüşmelerinde Kadın Kurulu önerdiklerini, bir “Silahsızlanma ve Siyasallaşma Kurulu” kurulacağını belirtiyor. Özgür Erol, kendilerinin bu kurulu “Silahsızlanma ve Siyasallaşma Kurulu” olarak adlandırdıklarını söylüyor. Buldan kurulu açıyor: “Silahsızlanma ve Siyasallaşma Kurulu’nda Öcalan da yer alacak. Siviller olmayacak. Öcalan bu kurulun başında olacak. Ayrıca devlet yetkilileri olacak Silahsızlanma ve Siyasallaşma Kurulu’nda. Meclis’te İzleme Kurulu kurulacak. Sadece milletvekillerinden oluşacak. Her partiden milletvekili olacak. Öcalan bütün partilerin içinde yer alması gerektiğini söyledi. Şeffaflık, bilgi paylaşımı açısından önemli olduğunu söyledi.” Yine “Kadın Kurulu’na ihtiyaç var. Hem Avrupa’da hem Kandil’de gelecek kadınlar var. Sivillerden oluşan bir kurul talebimiz var. STK’lerin de katıldığı bir kurul” ifadesini kullanıyor. MGK ekimde toplanmadan önce de somut adımlar atılması, AYM ve AİHM kararlarının uygulanması, siyasilerin serbest bırakılması gerektiğini cumhurbaşkanına ilettiklerini vurguluyor.

Buldan, Yeni Parti’nin yasaya oy verme biçimini de eleştirip, “Mesele Türkiye meselesi, 86 milyonun dahil olması gereken bir süreç. Karşı çıkmak aslında barışa karşı çıkmak demek. Niçin savaşıyorsun diye karşı çıkanlar şimdi niye barışıyorsun diye karşı çıkıyor” vurgusu yapıyor.

Üç basamaklı süreç

Ardından Veysi Aktaş söz alıyor. Temmuz 2025’te silahların sembolik olarak yakılması sürecinde aslında kurul-komisyon oluşması gerektiğini, ekim ayında da “Çerçeve Yasası”nın çıkması gerektiğini ancak ertelendiğini, neredeyse bir yıl yol alınamadığını, diyalogdan müzakere aşamasına geçilemediğini belirtiyor. Aktaş, “10 Ağustos’ta yeni bir hukuki zemin oluştu. Bana göre tarihi bir adımdır” diyor.

Veysi Aktaş, üç basamaklı sürece dikkat çekiyor:

1- Çerçeve-Kök Yasa Aşaması

2- Cumhuriyetin demokratikleşmesine dönük müzakere aşaması

3- Demokratik toplum demokratik cumhuriyet entegrasyonu, yeni Anayasa yani Toplumsal Sözleşme aşaması.

Meclis’te çıkan yasa ile devletin imha, inkar siyasetinden demokratik siyasete geçmeyi kabul ettiğini vurgulayan Aktaş, şu ifadeleri kullanıyor: “İlk kez Kürtler ve Kürt liderliği muhatap alınıyor. Öcalan manifestoda Kürt sorununu dört ülkede demokratik cumhuriyet ile, müzakere ile çözmek istediğini söyledi. İlk kez Ortadoğu’da iki farklı güç şiddet, çatışma yöntemiyle değil müzakere yöntemiyle çözüyor. Avrupa çözmüş, Ortadoğu çözememiş. Türkiye’deki çözüm diğer parçaları da etkileyecektir. Bir köprüdür, bir kapıdır, yeni bir aşamadır. Barışın da yeni sürecin de toplumsallaşması gerekiyor. Kalıcı barışın hukuki zemini döşendi. “Ardından yoğunca soru geliyor gazetecilerden.

Demirtaş ve Yüksekdağ

Sürece dair dil konusu gündeme gelince Buldan, rahatsız edici dil kullanıldığını, ‘terör’ diye okumaktan çıkmadıklarını kaydederken ana akım medyanın dilini de eleştirdi. Kimlerin bırakılacağına dair bir soru üzerine Buldan, yetkililerle görüşmelerden teyit, tespit aşamaları sonrası Selahaddin Demirtaş, Figen Yüksekdağ gibi isimlerin tahliye edileceği sonucu çıkardıklarını söylüyor.

Asıl dönüş Newroz’da

Sorular üzerine DEM Parti Kongresi konusunu açan Buldan, Eylül 2026’da yasal zorunluluktan dolayı kongre olacağını, değişiklik beklenmediğini kaydediyor. Bu kongre sonrası Newroz döneminde bir kongre için hazırlıklar olacağını, o dönemde tüzük, program, kadro değişikliği yaşanacağını ifade ediyor. Bunun için Kurucular Kurulu’nun süreci hazırlayacağını, yön vereceğini belirtirken “Öcalan’ın eşbaşkanlarla görüşme talebi var. Yeni hareket için. İmralı Adası’na eşbaşkanların, hem basının gitmesinin olanaklarını yaratmaya çalışıyoruz. Kimler ne zaman gidecek takvim yok, çalışma var. Akademisyenlerin, STK’lerin, kadın kurumlarının İmralı’ya gitme talebi var. Hep yasa çıktıktan sonra diyorlardı. Yasa çıktı engel kalmadı” diyor.

Buldan bir soru üzerine Cumartesi Anneleri’ni de hatırlatıp faili meçhullerden sorumlu olanlardan hesap sorulması gerektiğini de kaydederken, Savaş Buldan dahil binlerce faili meçhul olduğunu, 18 Ağustos’ta avukatları aracılığıyla Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Faili Meçhul Suçları Araştırma Daire Başkanlığı’na başvurduklarını da ekliyor.

Centilmenlik Sözleşmesi

“Devlet adım atmazsa ne olacak, garanti var mı” minvalindeki soru üzerine Av. Erol, siyasal mücadelenin süreceğini kaydederek “Güven ve güvence denklemi üzerinden hareket etmeye çalışıyoruz” diyor, en mükemmel yasa çıksa bile siyasi irade gerektiğine işaret ediyor. Yasa çıktığından beri İmralı’ya gitmediklerini kaydeden Erol, önceki görüşmeye dair ifadeyi aktarırken “Öcalan Centilmenlik Sözleşmesi olarak tanımladı” diyor. Erol ayrıca süreç sırasında Wan’a kayyım atanması, Ekrem İmamoğlu’nun tutuklandığı 19 Mart operasyonu gibi operasyonlar olduğuna, benzerlerinin tekrarlanmaması gerektiğine işaret ediyor.

Ortadoğu’ya müdahale

Veysi Aktaş da soru üzerine sürecin gelişmesinin nedenlerine dikkat çekip şunları söylüyor: “Kürtler hukukun dışına itilmiş, devletin de dışına itilmiş. Bu süreç Kürtlerin hukuk içine ve devlet içine alınması sürecidir. Anayasal aşaması da dahil olmak üzere bu sürecin tamamlanması gerekiyor. İki tarafın birbirini tanıması lazım. Kürtlerin devleti tanıması lazım, devletin de Kürtleri tanıması lazım. Ancak demokratik entegrasyon da böyle gerçekleşir. Devlet-toplum ilişkisinin, güvenlik-demokrasi ilişkisinin yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Bu süreç ilk kez halkın demokrasiyle buluşabileceği bir süreç olacak. Demokrasi demagojiye indirgenmiş. Sadece örgütlenme aracı olarak kullanılıyor. Cumhuriyet nasıl demokratikleşecek, sorun bu. Otoriter cumhuriyet demokratik cumhuriyete dönüşebilecek mi? Kürtler entegrasyonu sağlayacaksa demokratik bir cumhuriyette sağlayacak, otoriter bir cumhuriyetle entegrasyon olmaz. Suriye’de yaşanan problem de biraz bu. Lavrov’un radikal İslamcılara yönelik tespiti buydu: Oradakiler ordu değil çete. Henüz orada siyasal askeri bir sistem yok, sen neyine entegre olacaksın, nasıl entegre olacaksın! Kürtler de kendi sistemlerini oluşturabilmiş değil, onlarda da bir dağınıklık var. Önce bir masada buluşup müzakere etmeleri gerekiyor. Kürt sorununun çözümü tek başına Türkiye’nin başarabileceği bir şey değil. Çünkü Ortadoğu’da hiçbir sorunun tek aktörü yok. İsrail tek başına yapamıyor, İngiltere tek başına yapamıyor, Ankara da tek başına yönlendirmiyor. Kürt meselesi sadece Türkiye’nin iç meselesi değil. Küresel bir meseledir. Eğer Türkiye bu sorunu çözemezse farklı güçler devreye girecek. Bu sürecin başlamasında bölgedeki siyasal gelişmelerin direkt payı var. İsrail önemli bir faktör. İngilizler kendi sistemlerini oluştururken yaralı Kürde ihtiyaç duydu. Ne yaşatacaksın, ne öldüreceksin. Kürtler özne haline gelerek bu sistemi dağıttı. İngiltere’nin yeniden Ortadoğu’ya müdahalesi biraz bununla ilgili. Müslüman Kardeşler’in merkezi Londra’dadır. Ortadoğu’ya müdahale ederken aslında kaybettiği hegemonyayı yeniden ele geçirmek istedi. Mevcut iktidarla ilişki içerisine girdi. Kürt-Türk savaşını finanse etti, teknolojik transferini gerçekleştirdi. Bugün İsrail’in varlığını sürdürebilmesi için Ortadoğu’da bir Kürdistan’a, ikinci bir İsrail’e ihtiyacı var. Bunu istiyor. Yani milliyetçi bir ulus devlete ihtiyacı var. PKK bunu kabul etmiyor. Önderliğin karşı çıktığı husus bu. Milliyetçiliğin her türüne karşı çıkıyor. Bu sürecin gelişmesinin bir nedeni de buydu. Suriye, İran, Lübnan, Irak hedefte. Bölge yeniden düzenleniyor. Sıra Türkiye’ye geliyor. Bahçeli’nin açıklamaları var, devlet bekaası denen olay bu aslında. O yüzden şunu ifade etti Sayın Öcalan: Türk-Kürt ilişkileri 1071’den itibaren tanımlanır. Bütün kurulan Türk devletleri hepsinde iki temel kolon var: Biri Kürt diğeri Türk. Ne yazık ki son 200 yılda bir ayağı kesildi. Kürtler sistemin dışına itildi. Kürtler de buna karşı isyan ettiler. Bugün o ayağın yeniden inşa edilmesi sürecidir, 21’de Kürtlere verilen sözün yerine getirilmesi sürecidir. Mustafa Kemal Kürtlerle ilişkilenir Erzurum, Sivas vs. Silvan’a gider Kürt beyleriyle anlaşır. Eğer biz ortak ittifak yapamazsak Türkiye’den, Kürdistan’dan eser kalmayacaktır. Birinci Meclis’in 21 Anayasası’nın yeniden güncele uyarlanması gerekiyor. 24 Anayasası darbe anayasasıdır, inkarın anayasasıdır. Farklılıklar inkar edilir. Son 10 yılda yaşanan savaş süreci var. Her iki tarafa da kaybettirdi. Ekonomik kriz olarak, yoksulluk olarak ortaya çıktı. Ve binlerce ölüm. İlginçtir borcu veren de Londra’dır. Finans merkezi Londra’dır, faizi oraya aktı. Savaşın sonuçlarından kâr eden yine Londra oldu. Ekonomik kriz de bu adımı atmanın diğer nedeniydi. Bir diğeri 2023’te Cumhuriyet’in 100. yılında bu sorunu bitireceklerdi. Bitirilemediği için mecburen görüşmek zorunda kaldılar.”

Aktaş, Bahçeli’nin çıkışından önce herhangi görüşme olmadığını, tam tersine 10 yıl boyunca ağır tecrit süreci yaşandığını, belirttiği gelişmeler üzerine sürecin başlatıldığını kaydediyor. Bir cümle daha kuruyor: “Orada tecrit uygulayanlarla Kürtlerin bir kısmını general olarak tanımlayanlar da aynı güçlerdir. Sadece iç nedenlerden kaynaklı değil tecrit. Bölgeye müdahale edildi, İmralı müdahil olmasın diye ağır tecrit uygulandı. Devlet içinde faşist bir damar var. Yeri geldiğinde Özal’ı, Eşref Bitlis’i, Cem Ersever’i öldürdüler çizgi dışına çıktıkları için.”

Mazlum Abdi-İlham Ehmed

“Hareketle, Önderlikle yapılacak diyalog bir yol haritası çıkaracak” diyen ve DSG Genel Komutanı Mazlum Abdi ve Rojava Dışilişkiler Dairesi Eşbaşkanı İlham Ehmed’in ziyareti konusundaki soruyu yanıtlayan Aktaş, şunları ekliyor: “Mazlum Abdi’nin gelişi konusunda her iki taraftan talep var. Sayın Öcalan yeni yerine geçecek. İstediği kadar görüşme şansı bulacak. Mazlum Abdi’nin oraya gidişi sürece bağlı, olumluya evrilirse gitmesi kolaylaşır ve İlham Ehmed’in. Türkiye’deki çözüm diğer bölgeleri etkileyecektir. Devlete karşı güvensizlik var, bu güveni inşa edecek devletin kendisidir, biz değil. Yasa çıktı, Kürt sorunu çözüldü, halloldu derse ciddi sonuçları olur. Kürtler farklı tercihlere zorlanmamalıdır. Geleneksel politikalar devam ederse farklı ilişkiler gelişir.”