AKP iktidarı, kendi yönettiği kuruluşlardaki yolsuzlukları gündemden kaçırırken CHP’li belediyeler üzerinden baskın bir yolsuzluk gündemi kuruyor. Delice-Çorum Hızlı Tren Hattı ihalesi, 21/b usulüyle iki firmaya adrese teslim verilirken kamu lehine sadece yüzde 11,67 indirim yapıldı. Aynı hattın devamı niteliğindeki ihaleler açık usulle yapılınca aynı firmanın teklifindeki indirim oranı yüzde 42’lere yükseldi. Aradaki 24,3 milyar TL’lik fark, kamuya kasıtlı olarak devasa bir zarar verildiğini gözler önüne seriyor. İktidar, 24 yıldır yönettiği kurumlardaki bu tür hesap farklarını açıklamaktan ısrarla kaçınıyor.
T24 yazarı Çiğdem Toker, TCDD’nin Delice-Çorum Hızlı Tren Hattı ihalesi üzerinden 24,3 milyar TL’lik kamu zararı tartışmasını gündeme taşıdı. 2024 sonunda pazarlık usulüyle yapılan ihalede kamu lehine indirim yüzde 11,67’de kalırken, hattın devamı niteliğindeki iki açık ihalede indirim oranı yüzde 31-42 bandına çıktı. Toker, açık ihalelerde artan rekabetin kamu lehine çok daha yüksek indirim yarattığını vurguladı. Aynı şirket grubunun açık ihalelerde yüzde 37,87 ve yüzde 42,46 oranında indirim yapması, ilk ihaledeki düşük tenzilatı yeniden tartışmalı hale getirdi. Yazıda, ilk ihalede de benzer indirim oranı uygulanmış olsaydı sözleşme bedelinin yaklaşık 24,3 milyar TL daha düşük olabileceği hesabı öne çıktı. Gelişme, kamu ihalelerinde 21/b pazarlık usulünün rekabeti ve kamu maliyetini nasıl etkilediğine ilişkin kritik bir örnek olarak değerlendirildi.
21/b usulü ne demek?
Çiğdem Toker, yazısında 21/b, Kamu İhale Kanunu’nun 21. maddesinin (b) fıkrasına atıfta bulunuyor. Bu madde, “pazarlık usulü” ihale yöntemini düzenliyor. Normalde kamu ihalelerinin açık ve rekabetçi olması esas. Ancak 21/b maddesi; doğal afet, salgın gibi olağanüstü durumlar veya işin aciliyeti gibi gerekçelerle idareye, ilan yapmaksızın ve sadece davet ettiği firmalarla pazarlık yaparak ihale yapma yetkisi veriyor. Çiğdem Toker’in vurguladığı sorun şu: Bu madde, istisnai durumlar için öngörülmüşken AKP döneminde olağan büyük inşaat ihalelerinde dahi yaygın olarak kullanılmış, rekabet ortadan kaldırılarak ihaleler “adrese teslim” hale getirilmiş. Böylece kamunun düşük indirimle mal olan işlerden büyük zarar ettiği örnekleriyle anlatılıyor.
Çiğdem Toker’in yazısından ilgili bölümler şöyle:
Üç tren hattı
Gelin bu tezin ne kadar doğru olduğuna, biri birbuçuk yıl geriye giden, diğer ikisi güncel toplam üç demiryolu ihalesi üzerinden ve yakından bakalım: TCDD, yani Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi’nin 2024 yılı sonunda yaptığı ihaleyi hatırlayalım…
“Delice- Çorum Hızlı Tren Hattı Yapım İşi” projesi ihalesi, pazarlık usulüyle yapılmış ve Yapı Merkezi-YSE Yapı Ortaklığı’nın teklifi üzerinden sözleşme imzalanmıştı. Teklif tutarı 75 milyar 249 milyon 608 bin TL’ydi. 75,2 milyar TL teklifle ihaleyi kazanan ortaklıktaki YSE Yapı, Çelikler İnşaat’ın yan kuruluşu olduğu sektörde biliniyor.
O dönem CHP Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz’ın “ihale adrese teslim gidecek” iddiaları üzerine, ertelenmiş ama sonuç özünde değişmemişti. Yavuzyılmaz bu durumu sosyal medya hesabında şöyle açıklamıştı: “Adrese teslim dediğimiz Delice-Çorum Hızlı Tren Hattı İhalesi adrese teslim bitti. 27 Aralık’taki ihale yapılmadan önce Çelikler ve Gülermak’ın ihaleyi kazacağı ortaya çıkınca ihale 31 Aralık 2024’e ertelenmişti. AKP yeni bir dizayn yaptı. İşin üst yapı şirketini değiştirdi ancak ballı börekli altyapı kısmını aynı şirkete verdi. İhaleyi kazanacağı daha önce ilan edilmiş olan Çelikler (YSE Yapı) kazanan iki şirketten biri oldu. İhalenin tutarı: 75.249.608.232 TL, Kazanan: YSE Yapı ve Yapı Merkezi. Danışıklı dövüşle sadece iki teklif verilen, adrese teslim pazarlık usulüyle ihale edilen, kılıfına uydurulmuş bu ihalede rekabet koşulları oluşmamıştır. Konuyla ilgili suç duyurusunda bulunacağız.”
Gelelim kamuyu zarara sokan tenzilata: Yüzde 11,67
Ertelenen halinde de sadece iki firmanın katıldığı ihale, 21/b usulüyle yapılan çoğu ihalede olduğu gibi kamu lehine çok düşük bir indirimle sonuçlanmıştı: Yüzde 11,67. Çünkü Delice-Çorum Hızlı Tren Hattı ihalesinin yine saklanan yaklaşık maliyeti 85 milyar 142 milyon 58 bin 646 TL, 87 kuruştu. Yüzde 11,67’lik indirimin, ne kadar kamu bütçesi aleyhine bir oran olduğu o günden de belliydi belli olmasına ama nisanda yapılan iki ihale, bu kamu zararının boyutlarını göz önüne koydu.
Delice-Çorum hattının devamında neler oldu?
TCDD, 27 ve 28 Nisan 2026’da iki ihale yaptı. Açık usulle yapılan bu iki ihalenin ortak özelliği, Delice-Çorum Hızlı Tren Projesi’nin devamı nitelinde oluşuydu.
İki ihale şunlar:
“Çorum Merzifon Demiryolu Km:120+000-186+351 Altyapı Yapım İşi” ile
“Merzifon-Havza Demiryolu Km:186+351-223+500 Altyapı Yapım İşi”
Her iki ihale de birbuçuk yıl öncekinden farklı olarak 21/b değil açık usulle yapıldı. Açık yapılınca da firmalardan katılım sayısı yüksek oldu. Birbuçuk yıl önceki Delice-Çorum ihalesinde iki firmaya davet gönderilirken, bu iki ihale açık yapılınca birinde 10, diğerinde 15 firma teklif verdi. Tabii ki ihale açık olunca rekabet arttı.
Ve bilin bakalım ne oldu?
21/b ihalesinde yüzde 10-11 düzeyinde olan tenzilat, nisan ayında yapılan devam niteliğindeki iki ihalede yüzde 31-42 bandına yükseldi. En çarpıcı olan ve bu yazıyı yazmanın temelini oluşturan olgu ise şu: Birbuçuk yıl önce iki firmanın katıldığı ve muhalefetin tanımıyla “adrese teslim” ihalede verdiği tekifte, kamu lehine yüzde 11,76 gibi çok düşük bir indirim yapan YSE’nin asıl şirketi olan Çelikler, bu iki yeni ama açık ihaleye verdiği tekliflerde çok daha yüksek indirim yaptı.
Çelikler İnşaat nisan ayındaki her iki açık ihaleye de Gülermak ile birlikte girdi. Ve birinde yüzde 37,87, diğerinde yüzde 42,46 indirim yaptı.
Çorum-Merzifon Demiryolu altyapı yapım işi:
Yaklaşık Maliyet: 72.151.276.354,32 TL
Gülermak-Çelikler Teklifi: 44.830.707.275,00 TL
İndirim: Yüzde 37,87
Merzifon-Havza Demiryolu:
Yaklaşık Maliyet: 56.896.816.231,93 TL
Gülermak-Çelikler Teklifi: 32.737.368.870 TL
İndirim: Yüzde 42,46
Sonuçta iki ihaleyi de Gülermak-Çelikler değil; daha uygun teklif veren farklı firmalar kazandı. Ancak Çelikler’in Aralık 2024’te yaptığı indirim ile bugünkü arasındaki uçurum denebilecek fark, kamu zararının büyüklüğünü ortaya koyuyor. Genel bir bakışla, nisandaki iki etap demiryolu ihalesinde Çelikler’in yaptığı indirim oranları ortalama yüzde 40’ın üzerinde. Eğer bu yüzde 40 indirim, ilk ihalede yani Delice-Çorum Hızlı Tren İnşaatı ihalesinde de olsa bakın ne olacaktı:
Sözleşme bedeli 75 milyar 250 milyon TL değil, yaklaşık 51 milyar TL olabilirdi. Böyle olsaydı yani, Delice-Çorum Hızlı Tren Hattı İnşaatı Yapım İşi, yüzde 11,62 yerine yüzde 40,16 oranında indirimli teklif ile bağıtlansaydı iki sözleşme arasındaki fark tam 24,3 milyar TL olacaktı.
Peki bu devasa fark kamu zararı değil midir? Değilse nedir? Birileri bu devasa farkı, bir ihalede 21/b yaparken, devam nitelikli olanlarında neden açık yapıldığını açıklar mı acaba?TCDD, onun bağlı olduğu Ulaştırma Bakanlığı? Veya Hazine Maliye Bakanlığı?
Çünkü bütçede faize çok kaynak gittiği doğru olsa da eksik bir ezberdir. Kamu ihalelerini, özellikle de ulaştırma alanındaki ihaleleri itinayla denklemin dışında tutan bir ezber. Ülkeyi 24 yıldır yöneten bir iktidar olarak, adına yolsuzluk demediğiniz -sadece bir projedeki- 24 milyar TL’lik bu hesap farkını açıklamakla yükümlüsünüz.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
