Baharın rengi, savaşın mekânı: Efrîn’e dönüşün hikâyesi

58 gün süren çatışmaların ardından geride kalanlar hâlâ hafızalarda:  

Tarihi dokusu tahrip edilmiş sokaklar, göçe zorlanan insanlar, katledilen sivillerin acı bilançosu… Efrîn, hem kaybın hem direnişin hem de geri dönüş umudunun iç içe geçtiği bir mekân olarak yeniden yazılıyor

Enes Yıldız

Efrîn, bir zamanlar “gül bahçesi” olarak anılan, doğanın renkleriyle bezenmiş kadim bir coğrafyaydı. Ancak Efrînlilerin anlatısına göre bu bahçe, 2018’deki saldırılarla birlikte işgale uğradı, halkı göç ettirildi ve şehir sömürü, katliam ve direnişin iç içe geçtiği bir mekâna dönüştü. Yüzyıllar boyunca halayın, türkünün, dengbêj sesinin yankılandığı bu topraklar, savaşın gölgesinde rengini kaybetse de hafızasını kaybetmedi.

Bugün fotoğraflara bakan herkes aynı şeyi görüyor: Zeytin ağaçlarının bereketi, taş evlerin tarihi dokusu, toprağın derin hafızası bombalarla yıkılmış olsa da baharın rengi hâlâ direniyor. Açan çiçekler, Efrînlilerin özlemi ve geri dönme isteği, bu şehri yalnızca bir yer değil, bir yurt olarak hatırlatıyor. Suriye’de ve dünyanın dört bir yanına dağılmış Efrînlilerin dilinden düşmeyen bağlılık, bu coğrafyanın hâlâ yaşadığını gösteriyor.

58 gün, 8 yıl: Dönüşün eşiğinde bir coğrafya

29 Ocak’ta yapılan anlaşma, yüzlerce Efrînli ailenin geri dönüşünü hedefleyen yeni bir süreci başlattı. Müzakereler sürerken sahada bambaşka bir gerçeklik var: Her ailenin kendi hikâyesi, savaşın bıraktığı izlerle örülü bir yolculuğu anlatıyor.

2018’deki saldırılar sonrası Efrîn’i terk etmek zorunda kalan binlerce aile, yıllardır farklı coğrafyalarda yaşam mücadelesi veriyor. Kimileri Avrupa ülkelerine savruldu, kimileri Güney Kürdistan’a, kimileri Suriye’nin başka kentlerine… Hepsinin ortak noktası, “gül bahçesi”nden uzak kalmanın yarattığı eksiklik ve geri dönme arzusu.

Bir Efrînli kadın, yıllar sonra ilk kez dönüş listesine adının yazıldığını öğrenince şöyle anlatıyor:

“Evimizin kapısını kapattığımız gün, geri döneceğimizi biliyordum. Ama bu kadar uzun süreceğini bilmiyordum.”

Dönüş yolunda umut ve yıkım yan yana

Rojava kentlerinde bugün hâlâ umut yüklü sözler dolaşıyor. Kafileler hâlinde, belirli sayılarla Efrîn’e dönüşler başlasa da yolculuk kolay değil. Şehirden şehre göç eden aileler, savaşın bıraktığı yıkımla, kayıplarla ve hatıralarla yüzleşiyor.

58 gün süren çatışmaların ardından geride kalanlar hâlâ hafızalarda:

Tarihi dokusu tahrip edilmiş sokaklar, göçe zorlanan insanlar, katledilen sivillerin acı bilançosu… Efrîn, hem kaybın hem direnişin hem de geri dönüş umudunun iç içe geçtiği bir mekân olarak yeniden yazılıyor.

Bugün Efrîn’e dönen her aile, yalnızca bir eve değil; yarım kalmış bir hikâyeye, kesintiye uğramış bir hayata, toprağın sakladığı bir hafızaya geri dönüyor.