Serhat’ın ilk Newroz şehidi: Çetin Bayram

1992 Newrozu’nda gözaltında, işkenceyle katledilen Çetin Bayram’ın ailesi, ‘Bu halk adım adım büyüdü. Kendini var etti ve bugün milyonların katılımıyla Newroz kutlanıyor’ dedi

1992 Newrozu, Kürdistan’ın birçok kentinde olduğu gibi Wan’da da kitlesel katılımla kutlandı. Kutlamalar, “güvenlik güçlerinin” sert müdahalesiyle kana bulandı. Polis ve askerlerin saldırısı sonucu yaklaşık 700 kişi gözaltına alınırken, 300 kişi yaralandı. 17 yaşındaki Çetin Bayram açılan ateş sonucu belinden yaralanarak gözaltına alındı. Gözaltında ağır işkenceye maruz kalan Çetin Bayram, yaşamını yitirdi.

Çetin Bayram’ın katledilmesinin ardından dönemin bazı ulusal gazetelerinde olaya dair farklı bir anlatım yer aldı. Türkiye ve Hürriyet gazetelerinde servis edilen haberlerde Wan’da “bir Ermeni teröristin öldürüldüğü” iddia edildi. 1992 Newrozu, başta Amed olmak üzere birçok kentte yaşanan müdahaleler ve ölümlerle hafızalara kazındı. Çetin Bayram, Serhat bölgesinde 1992 Newrozu’nda yaşamını yitiren ilk gençlerden biri olarak biliniyor. Ailenin açtığı dava ise “delil yetersizliği” gerekçesiyle sonuçsuz kaldı ve dosya kapatıldı.

Kuzeni ve çocukluk arkadaşı İsmail Bayram, Çetin Bayram’ın katledildiği günü anlattı. Serhat bölgesinin kutlanılan ilk Newroz olduğunu belirten İsmail Bayram, o günü şu şekilde anlattı:

“Serhat bölgesinde ilk kez Newroz kutlanacaktı. Newroz’dan bir gün önce Çetin’i görmüştüm. Bana, ‘yarın Newroz’a gideceğiz’ dedi. Ama biz farklı mahallelerde oturuyorduk. Newroz günü çarşıya geldik. O benden önce gelmişti. Daha Newroz kutlaması başlamadan bize saldırdılar. Sonrasında büyük bir çatışma çıktı ve mahallelere yayıldı. Halkın üzerine doğrudan ateş açılıyordu. İnsanların bir araya gelmesine izin vermiyorlardı. Halka büyük bir müdahale yapıldı. Bu, Serhat’taki ilk serhildandı. Halk kendini nasıl koruyacağını bilmiyordu. Saldırı olduğu için ben ve Çetin birbirimizi göremedik. O dönem OHAL dönemiydi.”

‘Çetin ve bir arkadaşı öldürülmüştü’ 

Çetin’in katledildiğini hastanede aldıkları bir haber ile öğrendiklerini söyleyen İsmail Bayram, “Saldırıdan sonra akşama doğru eve gittik. Çetin’in eve gelmediğini öğrendik. Her yerde onu aradık. Ailesine soruyorduk, ‘o gün ne giymişti?’ diye. Hastaneye sorduk. ‘Şehitler var, çok sayıda yaralı var, gözaltına alınanlar var’ diyorlardı. Biz hiçbir şey yapamıyorduk. Çünkü o sırada sokağa çıkma yasağı ilan edilmişti. Hastanede tanıdığımız biri vardı, ona Çetin’in eşkalini söyledik. Bize, ‘cenazesi burada’ dedi. Gece hastaneye gittik. Teşhis için baktık, gerçekten Çetin’in cenazesiydi. Çetin ve bir arkadaşı öldürülmüştü” dedi.

‘Yaralıyken işkence yapılmış’

Çetin Bayram yapılan işkence ile katledildiğini belirten İsmail Bayram, “Daha sonra öldürülmesiyle ilgili araştırma yaptık. O dönemde orada sosyal konutlar vardı ve burası polislerin bulunduğu bir yerdi. Çetin orada öldürülmüştü. Yakın mesafeden vurulmuştu. Yarası ağır bir yara değildi, karnının alt kısmındaydı. Ama yaralı haldeyken gözaltına almışlardı. Onunla birlikte gözaltına alınan kişiler bize, yaralıyken işkence yapıldığını söylediler. Bu yüzden aşırı kan kaybı olmuş. Hayatını kaybettikten sonra hastaneye götürmüşler” diye ifade etti.

‘Sünnetsiz bir Ermeni’ öldürüldü şeklinde servis edildi

Çetin Bayram’ın katledilmesi ardından Hürriyet ve Türkiye gibi gazetelerin yalan haberler servis ederek, gerçeği tersyüz ettiğini kaydeden İsmail Bayram, “Daha sonra cenazemizi aldık. Sokağa çıkma yasağı hâlâ devam ediyordu. Buna rağmen büyük bir kalabalık cenazeye katıldı. O zaman da hukuk yoktu, şimdi de yok. Çetin’in öldürülmesinden sonra dava açtık ve mahkemeye başvurduk. Ama elimizde delil yoktu. O dönemde Hürriyet ve Türkiye gibi gazeteler, ‘Van’da 15-16 yaşlarında bir kişi öldürüldü, bu kişi sünnetsiz bir Ermenidir’ şeklinde haberler servis etti. Gerçeği tersine çevirdiler. Birçok kişi buna inandı. Çetin’in nasıl öldürüldüğü ve olayın nasıl sunulduğu, Kemal Kurkut’un öldürülmesine benzer şekildeydi. Birçok kişi bu anlatımlara inandı. Ermeni olsa ne olur? Ermeniler insan değil mi” diye konuştu.

‘Bugün biz Newroz’u bu bedeller sayesinde kutluyoruz’ 

Faillerin bulunması ve yargı önünde hesap vermesi için defalarca savcılığa başvurduklarını ancak, “yeterli delil” olmadığı için şikayetlerinin kayda alınmadığının bilgisini paylaşan İsmail Bayram, “Defalarca savcılığa başvurduk ama sonuçsuz kaldı, failler bulunmadı ve cezalandırılmadı. Bugün biz Newroz’u bu bedeller sayesinde kutluyoruz. Newroz yaklaştığında üzülmüyoruz, seviniyoruz, gururlanıyoruz. Çetin çok yumuşak huylu, fedakâr ve yurtsever bir insandı. İnsanları ona bağlayan şey buydu. İnsanlarla ilişkisi çok iyiydi. Tek amacı Newroz’u kutlamaktı. Ama kutlamasına izin vermediler. Gerçek mermilerle halka saldırdılar. Büyük bir kaos yarattılar. Yüzlerce insanı gözaltına aldılar, ağır cezalar verdiler. Tek amaç Newroz’u kutlamaktı. 1992’de saldırdılar, katliam yaptılar. Ama Kürt halkı durmadı. Bu halk adım adım büyüdü. Kendini var etti ve bugün milyonların katılımıyla Newroz kutlanıyor” şeklinde konuştu.

Haber: Zeynep Durgut \ MA