Sanat dünyasında yapay zekanın konumu tartışılıyor

Yapay zeka, sanat eserlerinin üretim biçimini ve ele alınış şeklini yeniden kodlarken sanatçılar arasında görüş ayrılıklarına yol açıyor.

Sanat çevresinden bir kesim yapay zekanın çalışma alanlarını işgal etmesinden, eserlerinin intihal edilmesinden endişe duyarken bazı sanatçılar bu teknolojiyi sanat araçlarının evriminin bir parçası olarak görüyor.

Galler’deki Cardiff Ulusal Müzesinde Kasım 2025’te Elias Marrow’un “Boş Tabak (Empty Plate)” adlı, okul üniforması giyen ve elinde boş tabak tutan küçük bir çocuğu tasvir eden tablosu sergilendi.

Marrow’un Galler’in 2025’teki durumunu yansıttığını belirttiği tablosu, yüzlerce kişi tarafından incelenmesinin ardından kaldırıldı.

Bunun sebebi, ziyaretçilerden birinin, “sanat eserinin kalitesinden şüphe ederek” müze çalışanlarına başvurmasıyla eserin yapay zeka ürünü olduğunun anlaşılmasıydı. Bu tablo, müzeye hem izinsiz yerleştirilmiş hem de yapay zekayla üretilmişti.

Tablonun sahibi Marrow ise müzede sergilediği eserinin taslağını kendisinin çizdiğini daha sonra sanat araçlarının evriminin bir parçası olarak gördüğü yapay zekayla ürettiğini belirtti.

Yapay zekanın kalıcı olduğunu ve imkanlarına erişimin engellenmesinin inancına aykırı olduğunu savunan Marrow, ziyaretçilerin eserine yanıtının “olumlu” olduğunu savunsa da dünyada yapay zekanın sanatta kullanımı, tepki çekmeye devam ediyor.

Yapay zekanın sanat dünyasındaki yeri

İngiltere’deki Londra Northeastern Üniversitesi Felsefe Bölümünde Doktor Öğretim Üyesi Alice Helliwell, yapay zeka ve sanat üzerine çalışmalar yürütüyor. Helliwell’e göre, Marrow’un izinsiz bir şekilde yapay zeka ürününü müzede sergilemesi, bir eserin sanat olduğuna kimin karar verdiğine ilişkin sorular doğuruyor.

Helliwell, dünyanın farklı yerlerinde yaptığı şablon tekniğindeki grafitilerle tanınan ve gerçek kimliği bilinmeyen İngiliz sokak sanatçısı Banksy’nin de bu şekilde sanat eserlerini müzelere gizlice götürdüğünü örnek vererek Marrow’un bu yaptığının aslında “bir gelenek” olduğunu ifade etti.

Alice Marrow’un örneğinde, yapay zeka katmanını da göz önünde bulunduran Helliwell, “İnsanlar, yapay zekanın sanat olup olmadığına, yapay zeka hakkındaki etik endişelerimizin bu teknolojinin sanat dünyasındaki yerine karar vermede rol oynayıp oynamamasına ilişkin sorular soruyor.” dedi.

Yapay zekayı, herkesin sanata erişebilmesinin bir yolu olarak gören kişiler de var. Helliwell, bu konuda, “(Bu durumda) Sanat becerilerine sahip olmanız gerekmiyor ancak herkesin elinin altında olmasa da çok sayıda kişinin erişim sağladığı teknolojiye ihtiyacınız var.” diye konuştu.

Bazı sanatçılar kendi yapay zeka sistemlerini geliştiriyor

Hollywood, sektörü baltalayacağı gerekçesiyle uzun süredir yapay zekanın yaygınlaşmasına karşı mücadele verirken müzik, edebiyat, resim gibi alanlardaki bazı sanatçılar eserlerinin dijital kopyalarının üretilmesine, oyuncular ise ölümlerinin ardından üretilen kopyaların kullanılması riskine itiraz ediyor.

Alice Helliwell, Marrow’un durumunda, tablonun oluşturulmasında sanatçının rolü olduğunu ancak büyük bir teknoloji şirketine ait yapay zeka kullanılırsa bunların mevcut sanat eserlerinin verilerinden faydalandığını hatırlattı.

Bazı sanatçıların kendi yapay zeka sistemlerini geliştirdiğini belirten Helliwell, “Bir sanatçının, kendi yapay zeka sistemlerini geliştirmeye ve eğitmeye çok emek harcadığında, ürettiği eserler üzerinde daha çok söz hakkına sahip olduğunu düşünüyorum.” değerlendirmesinde bulundu.

Helliwell, geliştirilen sistemdeki son seçimleri bu sanatçıların yaptığını ve eserde olabildiğince kontrol sahibi olduklarını belirterek yapay zeka teknolojisinin sanatla entegrasyon sürecinin uzun zamandır devam ettiğinin altını çizdi. Helliwell, “Yapay zeka, bu süreçte bir çeşit yeni adım.” ifadesini kullandı.

Sanatın tarihsel süreçte fotoğraf ve matbaa gibi teknolojik kırılmalarla şekil değiştirdiğini anımsatan ve yapay zekayı bu silsilenin yakın zamandaki son halkası olarak gören Helliwell, şunları kaydetti:

Bunun sanata yönelik tutumu nasıl şekillendireceği hakkında konuşmak zor. Bir sanat eseri üretmenin ya da eserin orijinal olmasının ne anlama geldiğine ilişkin anlayışımızı değiştirecek miyiz? Aslında geçmişte (bu anlayış) değişti. Matbaa, fotoğrafçılık gibi teknolojiler, bir eserin üretilmesi ve orijinalliğine ilişkin bakış açımızı değiştirdi.

Alice Helliwell, bu konudaki tartışmaların dinamik olmasından ötürü çok uzun süreceğini ancak kişisel çalışmalarında yapay zekanın yeni bir sanat aracı olduğuna ilişkin argüman sunduğunun altını çizdi.