Instagram ve YouTube ‘çocukları bağımlı yapmakla’ suçlanıyor

Ülke genelinde aynı şikayetle açılan 1.000’den fazla davanın ilki Los Angeles kentinde görülüyor.

Davanın merkezinde isminin baş harfleri olan K.G.M. olarak tanıtılan 20 yaşındaki kadın var.

K.G.M. bu platformlar sebebiyle kaygı, vücut algısında bozukluk ve intihar düşünceleri gibi ruh sağlığı problemleri yaşadığını iddia etti.

Çocukken bu platformları kullanmaya başladığını belirten Amerikalı kadın teknoloji şirketlerini “kasıtlı olarak bağımlılık yaratan platformlar” oluşturmakla suçladı.

Davanın 9 Şubat’taki açılışında konuşan avukat Mark Lainer, YouTube ve Instagram gibi sosyal medya platformlarını “dijital kumarhaneler” olarak nitelendirdi.

“Sonsuz kaydırma özelliğinin” bağımlılığa yol açabilecek dopamin salınımına neden olduğunu savundu.

Teknoloji devleriyse suçlamaları reddederek davacı kadının “ailevi sorunları” olduğunu iddia etti.

Tiktok ve Snap şirketleri ise dava öncesinde tazminat yoluyla anlaşmaya gitti. Bu sebeple davalı durumunda değiller.

Dava binlerce diğer dava için emsal oluşturabilir ve platformların çocukların kullanımı için ek önlemler almak zorunda kalmasına yol açabilir.

‘Kumar makinesi gibi’

Davada açılış konuşmasını yapan Avukat Lanier, “tarihin en zengin şirketlerinden ikisi” olarak nitelediği Meta ve Google’ı “çocukların beyinlerinde bağımlılık yaratmakla” suçladı.

Lanier, “K. gibi bir çocuk için kaydırma hareketi bir kumar makinesinin kolunu çevirmek gibidir. Her kaydırma, para için değil zihinsel uyarım için yapılıyor” diyerek kumar bağımlılığına benzetti.

Müvekkilinin küçük yaşlardan itibaren sosyal medya kullanmaya başladığını belirten Lanier, “sosyal medya bağımlılığı nedeniyle ruh sağlığı problemi yaşadığını” söyledi.

Lanier’e göre K.G.M. 6 yaşında Youtube’u 9 yaşında Instagram’ı kullanmaya başladı. Genç kadının bazı dönemlerde YouTube’u günde altı ile yedi saat kullandığı, 16 yaşındayken bir gün Instagram’da 16 saatten fazla zaman geçirdiği mahkemede anlattı.

Lanier, bu şirketleri kasıtlı olarak küçük çocukları “hedef kitle olarak belirlediğini” çocukların kullanması için özel çalışmalar yaptıklarını iddia etti.

Şirket içi yazışmaları paylaşan Lanier, 2015 tarihli bir bir e-postada Meta şirketi sahibi Marc Zuckerberg’in platformlarda “geçirilen sürelerin %12 artırılmasını talep ettiğini” söyledi.

Bir başka iç strateji belgesinde ise “gençlerle büyük başarı elde etmek” isteniyorsa “onları ergenlik öncesi dönemde kazanması” gerektiği ifadeleri yer alıyor.

K.G.M’nin avukatı, Youtube platformunun da genç kullanıcıları reklam için hedeflediğini iddia etti.

Lanier, Youtube’un “dijital çocuk bakıcılığı hizmeti” olarak meşgul ebeveynlerden faydalanmaya çalıştığını” iddia etti.

Şirketler suçlamaları reddetti.

Youtube ve Meta avukatları K.G.M.’nin ruh sağlığı problemlerinin sosyal medya platformları değil hayatındaki ve ailesindeki sorunlardan kaynaklandığını iddia etti.

Avukat Paul Schmidt, K.G.M.’yi ailesi tarafından ihmal, fiziksel ve sözlü istismar ve zorbalık dahil ailevi sorunlarla boğuşan biri olarak tarif etti.

Emsal karar olabilir

Altı haftadan fazla sürmesi beklenen davada Zuckerberg’in yanı sıra Instagram CEO’su Adam Mosseri’nin ve YouTube CEO’su Neal Mohan’ın ifade vermesi bekleniyor.

Ayrıca uzmanlar, hayatını kaybeten çocukların aileleri de davada konuşacak.

Çocuklarda sosyal medya bağımlılığı sorunu sebebiyle istifa ederek ihbarcı olan eski Meta çalışanlarının ifadelerinin de dinlenmesi bekleniyor.

Dava ülke genelinde açılan binlerce benzer dava için emsal niteliğinde olabilir.

Şirketler milyarlarca dolarlık tazminat ödemek zorunda kalabilir.

Eğer K.G.M. davayı kazanırsa sosyal medya platformlarına koruma kalkanı sağlayan yasa da tartışmaya açılabilir.

Buna göre bu platformlar içerik sağlayıcıların paylaştığı içeriklerden sorumlu tutulmuyor.

Ayrıca şirketler diğer davalarda da çocuklar için düzenlemeler yapılması talepleriyle karşı karşıya.

Örneğin bir davada eyalet savcıları 13 yaşın altındaki kullanıcılara ait tüm hesapların kaldırılmasını, şirketlerin 13 yaş altındaki kullanıcılar hakkında topladığı bilgileri silmesini talep ediyor.

Bir başka davada savcılar genç kullanıcılar için okul saatlerinde ve gece platformları kullanmalarını kısıtlayacak uygulamalar talep ediyor.

Ayrıca savcılar sonsuz kaydırma, otomatik oynatma gibi “bağımlılık yapıcı” tasarım özelliklerinin kaldırılmasını, fotoğraflarda veya güzellik algısını değiştiren filtrelerin devre dışı bırakılmasını istiyor.

Meta son iki yılda Instagram’daki genç hesapları için 16 yaşındaki kullanıcılar için “içerik filtreleme” dahil olmak üzere bazı özellikler kullanıma sunmuştu.

Çocuklara sosyal medya yasağı

Çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklamayı planlayan ülkelere en son İspanya da katıldı.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, 16 yaş altına sosyal medya yasağı getireceklerini açıkladı. Sanchez “Onları dijital ‘Vahşi Batı’dan koruyacağız” dedi.

Çocukların “yollarını asla kendi başlarına bulmalarına izin verilmemesi gereken bir ortama maruz bırakıldıklarını” savunan Sanchez, sosyal medyayı “bağımlılık, istismar, porno, manipülasyon ve şiddet” alanı olarak tanımladı; “Bunu daha fazla kabul edemeyiz, onları [çocukları] koruyacağız” dedi.

Yasağın yürürlüğe girmesi için meclisin onayı gerekiyor.

Tasarı kapsamında, şirket yöneticilerini “yasa dışı veya zararlı içeriklerden doğrudan sorumlu tutmaya” yönelik yasa değişikliği de planlanıyor.

Dünyada çocuklara sosyal medyayı yasaklayan ilk ülke Avustralya olmuştu. Yasak geçen yıl Kasım ayında yürürlüğe girdi.

Türkiye, Fransa, Danimarka ve Avusturya da sosyal medya kullanımına yaş limiti getirmeyi tasarlayan ülkeler arasında.

İngiltere hükümeti de 16 yaş altına yasak getirilip getirilmemesi yönünde ilgili birimlerden danışmanlık talebinde bulundu.

Sosyal medya şirketleriyse yasağın “etkisiz ve uygulaması zor” olacağını, ayrıca kırılgan gençleri daha çok izole etme riski taşıdığını savunuyor.

Reddit Avustralya hükümetinin yasağını Yüksek Mahkeme’ye taşıdı.

TikTok, Snapchat, YouTube, Reddite, Discord ve Meta’dan henüz bir açıklama gelmedi.

Avrupa’da sosyal medya yasağını dile getiren ilk ülke Fransa olmuştu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Eylül’de başlayacak yeni eğitim yılıyla birlikte 15 yaş altına sosyal medya yasağı uygulamasını başlatmak istediğini açıklamıştı.