Diktatör Francisco Franco’nun ölümünden yarım asır sonra bile, İspanya hala kendi geçmişiyle yüzleşme mücadelesi veriyor. İç savaş döneminden kalan toplu mezarlar hala ülkenin dört bir yanında açılmayı bekliyor. 1936-1939 arasındaki savaşta öldürülen binlerce Cumhuriyetçi, isimleri dahi bilinmeden gömülmüştü. Bugün, bu mezarlardan çıkarılan kemiklerin yakınlarına teslim edilmesi hem teknik hem de zamansal nedenlerle giderek zorlaşıyor.
Ejea de los Caballeros kasabasında yürütülen kazı çalışmaları, bu çabanın simgesi haline geldi. Arkeologlar, 1936’da öldürülen yaklaşık 150 kişinin kalıntılarını bulmayı umuyor. Bu kişiler arasında, bölgedeki sosyalist bir meclis üyesi olan Jesús Ezquerra da bulunuyor. Onun gibi binlerce kişi, Franco’nun askeri darbesinin ardından kısa süre içinde infaz edildi.
Hükümet verilerine göre, İspanya genelinde 3 bin 300’den fazla toplu mezar ve 140 civarında kayıp kişi var. Sosyalist Başbakan Pedro Sánchez’in hükümeti, 2022’de çıkardığı yasayla devletin bu mezarları açma sorumluluğunu üstlendi. Ancak finansman sıkıntısı, DNA testlerinin eksikliği ve yaşlanan tanıklar nedeniyle süreç yavaş ilerliyor.
Kazılara katılan araştırmacılar, ülke genelinde hala ulusal bir DNA veri tabanının oluşturulmadığını, bu nedenle kimlik tespitlerinin çoğu zaman başarısız olduğunu söylüyor. Son 5 yılda çıkarılan yaklaşık 9 bin kişiden sadece 70’inin kimliği belirlenebildi.
Uzmanlara göre bu çalışmalar geçmişi yeniden açmak değil, toplumsal hafızayı onarmak anlamına geliyor.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
