Eski İran Dışişleri Bakanı Mohammad Cevad Zarif, 14 Temmuz 2015’te Viyana’da düzenlenen görüşmelerde. 10 yıl sonra Avrupa ve İran yeniden masaya oturacak.
İran devlet televizyonu, İran ile İngiltere, Fransa ve Almanya arasında salı günü yapılacak nükleer görüşmelerin Cenevre’de düzenleneceğini açıklandı. Avrupa Birliği temsilcilerinin de katılacağı toplantı, dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde gerçekleşecek.
Bu görüşme, haziran ortasında İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaşın ardından yapılan ikinci temas olacak. ABD’nin bu dönemde İran’ın nükleer tesislerini hedef alan saldırılar düzenlemesi, Tahran ile Washington arasındaki müzakereleri raydan çıkarmıştı. Taraflar 25 Temmuz’da İstanbul’da bir araya gelmişti.
Tahran, savaş sonrası Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile iş birliğini askıya aldı. İran, Ajans’ın İsrail ve ABD saldırılarını kınamamasını gerekçe göstererek denetim mekanizmasını durdurdu.
Avrupa ülkeleri ise İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlamaması ve UAEA müfettişleriyle iş birliğine dönmemesi halinde 2015 tarihli nükleer anlaşmadaki “geri dönüş mekanizmasını” (snapback) devreye sokma tehdidinde bulunuyor. Bu adım, anlaşma kapsamında kaldırılan BM yaptırımlarının yeniden yürürlüğe girmesi anlamına geliyor.
İran ise bu tehdidi “yasa dışı” olarak nitelendiriyor ve Avrupalı tarafların kendi yükümlülüklerini yerine getirmediğini savunuyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, “Avrupalıların böyle bir hakkı yok” ifadelerini kullandı.
Trump döneminde bozuldu
İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin daimi üyeleri ve Almanya arasında 2015’te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı (JCPOA), Tahran’a yaptırım muafiyeti karşılığında nükleer programını sınırlama yükümlülüğü getirmişti. İran, hiçbir zaman nükleer silah geliştirmeyi hedeflemediğini savundu.
Ancak ABD Başkanı Donald Trump, 2018’de anlaşmadan tek taraflı çekildi ve ağır yaptırımları yeniden devreye soktu. Bunun üzerine İran da kademeli olarak yükümlülüklerinden geri adım attı ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdı.
Washington’un çekilmesine rağmen Avrupa ülkeleri anlaşmaya bağlılıklarını yinelemişti. Ancak ABD yaptırımlarını telafi edecek bir mekanizma kurmakta başarısız olundu. Batılı şirketlerin büyük kısmı İran pazarından çekilmek zorunda kaldı. Ülke hala yüksek enflasyon ve ekonomik krizle mücadele ediyor.
Son tarih ekim ayında
Avrupalı ülkelerin “snapback” mekanizmasını devreye sokma süresi ekim ayında doluyor. Financial Times’a göre Londra, Paris ve Berlin, Tahran’ın Washington ile nükleer görüşmelere yeniden başlaması ve UAEA ile iş birliğini canlandırması halinde bu süreyi uzatmayı teklif etti. Ancak İran tarafı bu öneriye mesafeli yaklaşıyor.
Cenevre’deki görüşmelerin, Tahran ile Batılı ülkeler arasındaki güven krizini aşmaya yetip yetmeyeceği bu hafta belli olacak.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
