Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), 14 yıllık Suriye iç savaşının sosyal ve ekonomik etkilerini ele aldığı “Suriye’deki Çatışmanın Etkileri: Harap Olmuş Bir Ekonomi, Yaygın Yoksulluk ve Sosyal-Ekonomik İyileşme İçin Zor Bir Yol” başlıklı raporunu yayınladı.
Rapora göre, 1 Ocak 2025 itibarıyla 4,74 milyon Suriyeli mülteci başka ülkelerde yaşıyor ve bunların yüzde 61’i, yani 2,88 milyon kişi, Türkiye’de bulunuyor.
“Savaş öncesi ekonomik seviyeye dönmek 55 yıl sürebilir”
Raporda, Suriye ekonomisinin savaş nedeniyle 800 milyar dolarlık GSYİH kaybı yaşadığı belirtiliyor. Savaş öncesi 2010’da 62 milyar dolar olan GSYİH, çatışmaların ardından yarı yarıya düşerken, son beş yılda yıllık büyüme oranı yalnızca yüzde 1,3 oldu.
Mevcut büyüme hızıyla Suriye’nin çatışma öncesi ekonomik seviyesine dönmesinin 55 yıl, yani 2080’den önce mümkün olmadığı vurgulanıyor.
Yoksulluk oranıysa savaş öncesi yüzde 33’ten yüzde 90’a, aşırı yoksulluk oranıysa yüzde 11’den yüzde 66’ya yükseldi. 6-15 yaş arası çocukların yüzde 50’si okula gidemiyor, 5,4 milyon kişi işini kaybetti ve enerji kapasitesinin yüzde 80’i yok oldu.
“Yeni Suriye’ye giden yol uzun ve engellerle dolu”
Raporda, Esat rejiminin 2024 sonunda düşmesinin Suriye için bir fırsat penceresi açabileceği, ancak “yeni Suriye’ye giden yolun uzun ve engellerle dolu” olduğu ifade ediliyor. Suriye’nin altyapısının yüzde 50’si tahrip olmuş, sağlık merkezlerinin üçte biri hasar görmüş ve ambulans hizmetlerinin yarısı devre dışı kalmış durumda. Nüfusun yarısı temiz suya ve sanitasyona erişemiyor, enerji üretimi yüzde 80 azalmış ve konutların üçte biri yıkılmış ya da hasar görmüş. Şu anda 5,7 milyon kişi barınma desteğine, 14 milyon kişi suya ve sanitasyona, 75 milyon kişi ise insani yardıma ihtiyaç duyuyor.
Raporda öne çıkanlar
Raporda yer alan bazı önemli başlıklar şöyle sıralanıyor:
- Çatışmaların sürdüğü 14 yıl boyunca 800 milyar ABD doları GSYİH kaybı olduğu tahmin edilmektedir.
- Her dört kişiden üçü insani yardıma muhtaçtır ve sağlık, eğitim, gelir yoksulluğu, işsizlik, gıda güvensizliği, su ve sanitasyon, enerji ve barınma gibi temel alanlarda kalkınma desteğine ihtiyaç duymaktadır.
- Sağlık merkezlerinin üçte birinin hasar görmesi ve ambulans hizmetlerinin neredeyse yarısının devre dışı kalması yüzünden sağlık sisteminin çökmesiyle çok sayıda hayat kaybedilmiş olabilir.
- 6 ila 15 yaşlarındaki çocukların yüzde 40-50’si okula gitmiyor.
- Çatışma yıllarında tüm konutların neredeyse üçte biri ya yıkılmış ya da ağır hasar gördü; bugün Suriye’de 5,7 milyon insan barınma desteğine ihtiyaç duyuyor.
- Su arıtma tesislerinin ve kanalizasyon sistemlerinin yarısından fazlasının hasar görmesi ya da çalışmaması, nüfusun yarısı olan yaklaşık 14 milyon kişiyi temiz su, sanitasyon ve hijyenden yoksun bıraktı.
- Enerji üretimi yüzde 80 oranında düştü, elektrik santrallerinin ve iletim hatlarının yüzde 70’inden fazlası hasar gördü ve ulusal şebekenin kapasitesi dörtte üçten fazla azaldı.
- Suriye’nin ekonomik toparlanması, herkese geçim kaynağı ve fırsat sağlamak için sürdürülebilir yüksek büyümeye ulaşmalı.
- Mevcut yüzde 1,3’lük yıllık büyüme oranıyla (2018-2024) Suriye ekonomisinin çatışma öncesi GSYH seviyelerine ulaşması 55 yıl alacak.
- İyileşmenin 15 yılda sağlanması için yıllık yüzde 5 büyüme gerekirken, çatışmasızlık senaryosunun yakalanması için yıllık yüzde 13,9 büyüme gerekiyor.
“Suriyeli mültecilerin geri dönmesi için 12 ile 24 milyar dolara acil ihtiyaç var”
UNDP, Suriyeli mültecilerin geri dönüşü ve yeniden entegrasyonu için 12 ila 24 milyar dolarlık acil fon gerektiğini belirtti. Raporda, “Yaklaşık altı milyon Suriyeli’yi evlerine geri döndürmenin, uzun vadeli istikrar ve sosyal uyum için kritik” olduğu vurgulandı.
UNDP Başkanı Achim Steiner, “Suriye’nin toparlanması için acil insani yardımın yanısıra tarımın canlandırılması, altyapının yeniden inşası ve temel hizmetlerin güçlendirilmesi şart. Bu, refah ve barışın anahtarıdır” dedi.
UNDP Başkan Yardımcısı Abdallah El Dardari ise, “Suriye’nin geleceği, ekonomik istikrar, sektörlerin canlandırılması ve sosyal hizmetlerin güçlendirilmesini içeren sağlam bir kalkınma stratejisine bağlı” diyerek, raporu bugün Suriye’nin geçici yönetimine sunacaklarını açıkladı.
