Wall Street Journal analizi: Avrupa’daki popülist dalganın tek nedeni göçmen sorunu değil

Gazete Oksijen’de yer alan habere göre, Avrupa’da yükselişte olan düzen karşıtı popülizm, sadece göç, ekonomik ve güvenlik korkularından değil, daha derin bir eğilimden de besleniyor: Hükümetlerin bu zorlukların üstesinden gelebileceğine olan güvenin azalması. Pazar günü Almanya’da aşırı sağcı AfD ve yeni bir aşırı sol popülist parti, doğudaki Thüringen eyaletinde kullanılan oyların neredeyse yarısını aldı ve birlikte komşu Saksonya’da da yüzde 40’tan fazla oy elde ettiler. Thüringen’de AfD birinci olurken, savaş sonrası Almanya’da ilk kez aşırı sağcı bir hareket eyalet seçimlerini kazanmış oldu.

Fransa’da, parlamentonun kilitlendiği ve aşırı sağcı Ulusal Birlik’e sandalyelerin neredeyse dörtte birini kazandıran seçimlerin üzerinden iki ay geçmesine rağmen henüz bir hükümet kurulamadı. Göçten enflasyona ve Ukrayna’daki savaşa kadar uzanan bir dizi kriz, son yıllarda İtalya’dan Hollanda’ya, İsveç’ten Finlandiya’ya popülistlerin seçim kazanmasına yardımcı oldu. Ancak bazı anketçiler ve analistler için krizler yeni değil. Yeni olan, seçmenlerin seçilmiş hükümetlerin bunları çözebileceğine olan güvenlerinin azalması.

Yüzde 54 hiçbir partiye güvenmiyor

Forsa anket grubu başkanı Manfred Güllner, “Krizler normalde hükümetler için iyidir. Seçmenler bayrağın etrafında toplanır. Bu 11 Eylül’den sonra, mali krizden sonra, hatta başlangıçta Covid döneminde bile oldu. Bugün öyle değil. Krizler birikiyor ve hükümetlere destek dibe vurmuş durumda” dedi. Forsa’nın geçen hafta Alman seçmenler arasında yaptığı bir ankete katılanların yüzde 54’ü ülkenin sorunlarını çözme konusunda hiçbir partiye güvenmediklerini söyledi. Sadece yüzde 16’sı hükümete güvendiğini söyledi. Paris merkezli bir üniversite olan Sciences Po tarafından Fransa, Almanya, İtalya ve Polonya’daki seçmenler arasında bu yılın başlarında yayınlanan bir başka anket, katılımcıların yüzde 60’ının siyasi kurumlara güvenmediğini gösterdi. Aynı oran demokrasinin işlemediğini söyledi.

Güvensizlik kararsız koalisyonlar yaratıyor

Güllner’e göre popülist ve sonradan görme partilerin yükselişi hoşnutsuzluk buzdağının görünen kısmı, suyun altında kalan kısım ise çekimserlik. Saksonya ve Thüringen’de 1990’daki ilk birleşme sonrası seçimlerden bu yana oy kullanmayanların oranının sırasıyla yüzde 26 ve yüzde 56 arttığını söyledi. Siyasi kararsızlık kendi kendini devam ettirebilir. Seçmenler hükümetlere olan güvenlerini kaybettikçe popülistlere yöneliyor ve düzen partilerini cezalandırıyor, bu da parlamentoların giderek daha fazla parçalanmasına neden oluyor. Bu da yönetmekte zorlanan hantal ve genellikle kararsız koalisyonlar yaratıyor.

“Artık politikacılar dürüst ve cesur değiller”

İki turlu seçim sisteminin uzun süredir istikrarlı çoğunluklar sağladığı Fransa’da bile siyasi parçalanma öyle bir boyuta ulaştı ki, son iki parlamento seçiminde parlamentolar askıda kaldı. En son temmuz ayında yapılan seçimden hala bir hükümet çıkmadı. 72 yaşındaki orta Fransa’dan emekli bir kulak burun boğaz doktoru olan Gérard Brauchli, “Eskiden politikacıların temel dürüstlüğe sahip olduğunu düşünürdüm. Artık bu bitti. Dürüst değiller, yetenekli değiller ve cesur değiller” dedi.

Güven kaybı, ekonomisi 2019’dan bu yana neredeyse hiç büyümeyen ve yıllarca süren yetersiz yatırımların polisten trenlere, ordudan adalete ve eğitime kadar hiçbir şeyin artık işlemediğine dair genel bir hissi beslediği Almanya’da da hissediliyor. Suriyeli bir sığınmacının 23 Ağustos’ta Almanya’da IŞİD’in üstlendiği bir terör saldırısında üç kişiyi öldürmesinin ardından yetkililer failin iki yıl önce sınır dışı edilmesi gerektiğini ancak bunun gerçekleşmediğini söyledi. Yetkililer geçen yıl haziran ayında onu sınır dışı etmeye çalışmış ancak bulamamışlardı. Bölgesel yönetime göre tekrar denemediler.

Muhafazakâr CDU’nun lideri Friedrich Merz saldırının ardından yaptığı açıklamada “Şansölye kendi ülkesinin kontrolünü kaybediyor. Bu bardağı taşıran son damla oldu” dedi. Siyaset bilimci ve muhafazakârlık üzerine yazan Thomas Biebricher’e göre Merz’in yorumu çıtayı yükseltiyor. Almanya’nın önde gelen siyaset bilimcilerinden Herfried Münkler, hükümete duyulan güvensizliğin kısmen, alarmizmi hiçbir hükümetin önüne geçemeyeceği bir aciliyet duygusu yaratan sert popülist söylemin ürünü olduğunu düşündüğünü belirtti. Münkler, aynı zamanda, “Krizler bir pastanın katmanları gibi çözülebileceklerinden daha hızlı bir şekilde birikiyor” dedi ve Avrupa’daki 1920’lerle bir benzetme yaptı: Hükümetler bunalmış durumda. İnsanları, sorunlar gerçek olsa da çözülebilir olduklarına ikna etmek için mücadele ediyorlar.

Hükümetler yeteri kadar etkin değil

Hükümetlerin bugün kendilerini daha az etkin hissetmelerinin somut nedenleri var. Fransa, İtalya ve İngiltere’de yüksek kamu borcu hükümetlerin politika tercihlerini kısıtlıyor. Yeni atanan İngiltere Başbakanı Liz Truss, 2022’de büyük vergi indirimleri planlarını açıkladığında, endişeli yatırımcılar İngiliz devlet tahvillerine hücum etti, pound dolar karşısında rekor düşük seviyeye geriledi ve altı hafta görevde kaldıktan sonra istifa etti. Avrupa genelinde hızla yaşlanan nüfus, tıbbi tedaviye olan talebi artırdı. Sağlık sektöründe giderek artan beceri eksikliği ile birleşen bu durum, tedavi için daha uzun bekleme sürelerine yol açmış ve Dünya Sağlık Örgütü’nün bölgede yaklaşan bir sağlık krizi konusunda uyarıda bulunmasına neden oldu.

Analistlere göre bazı durumlarda hükümetlerin karşı karşıya olduğu sorunların çözümü o kadar maliyetli ve karmaşık oluyor ki politikacılar bu sorunlar yokmuş gibi davranmaya başlıyor. Moskova’nın 2014’te Kırım’ı ilhak etmesinin ardından Almanya’nın Rusya’dan ithal ettiği doğalgazın payını azaltmak için Berlin’in çaba göstermemesi, sık sık dile getirilen bir örnek.