Kürdün gerçek günahı: Kürt toplumunda yabancılaşma

Yakup Emrah

Erich Fromm 1928 yılında yazdığı “psikanaliz ve yolculuk” adlı makalesi ile insanın psişik/ psikanalitik/ psişik ve toplumsal yanının birbirinden ayrı yapılarını belirten yeni bir senteze girişir. 28 yaşında teorik temellerini oluşturan bu oluşum; Sosyoloji ve psikanalizi yani Karl Marx ve Sigmund Freud’u yakınlaştırma çabasıydı. Fromm bazı seçkinlerin insan-toplumları yabancılaştırdığı, yalnızlaştığı ve mutlak olarak çaldığını yüksek bir sesle beyan etmiş ve nevrotik tozun temelleri modern toplumun azınlık toplumunun büyük bir payı olduğunu dile getirmiştir.

Freud psikanlizinde yabancılaşma kavramı uygarlıkla elde edilir. Freud’a göre uygarlıkla/toplumla bütünleşmiş olan insan aynı zamanda kendisine yabancılaşmış insandır. Uygarlığın ortaya çıkışı insanın kendisine yabancılaşmasının kanıtı. (Adorno) Freud’a göre uygarlığın/toplum insanı üzerinde bir baskı mevcuttur. Ve bu baskı sonucu yükseltme ve nevroz gibi iki sonuç doğurmuştur. Yüceltme denilen kavram toplumdaki ahlak, din, kültür gibi kurumların ortaya çıkararak büyümesini sağlar. Diğer taraftan uygarlığın/toplumun bireylerinin baskısında, elde ettiği tatmini sağlayamadığı için nevrozlar ortaya çıkarır.

Marx ise yabancılaşma kavramını Hegel ve Feurbach’tan almış ve büyük bir değişime tabi tutmuştur. Marx’a göre yabancılaşma, toplumsallaşmış emek ve iş bölümü bir ipucu. İş bölümü emeğin toplumsal özelliğinden bir anlatımdır. Emek, insan yaşamının yaşanması süreci hayatımın dışsallaşmasının ve yabancılaşmasının bir ifadesi olarak kabul edilir. Yine Marx’a göre yabancılaşma, kişinin tarihsel özüne yabancılaşmasıdır. Ve Marx 3 tip yabancılaşma sürecinden bahsetmektedir.

1) İnsanın doğaya yabancılaşması

2) İnsanın kendine yabancılaşması

3) İnsanın insanın yabancılaşması

Fromm’a göre yabancılaşma bir puta tapmak gibidir. Putlaştırılan nesneye aslında aklın, sevginin, bilincin varlığa aktarılmış olunacağını söyler. Bu nesne artık insanın ürünü olmaktan çıkıp boyun eğilecek bir güç olarak algılanır. Tam da bu noktada kişi kendine yabancılaşır. Bu put tüketim, konfor, ideoloji de olabilir. Dolayısıyla o kişi de bir “ben” ya da “kimlik” kalmamıştır. Yine Fromm yabancılaşmayı “En Büyük Günah” olarak beyan etmektedir.

Şunu kesinlikle söyleyebiliriz ki; Kürtler hem toplumsal hem de zihinsel olarak derin bir yabancılaşma ve bunun sonucunda ise büyük bir anlam yitimi ile karşı karşıyadır. Büyük savaşlar ve soykırımlar yaşayan Kürtler büyük bir varoluş krizi yaşadığı gibi derin bir güvensizlik içindedir. Aslında “beyaz bir toplumda siyah olmak” deyiminin tam pratiğini Kürtler derin ve trajik bir biçimde yaşamaktadır. Ve pratiğin Kürt bireyinin ve toplumunun ruhu üstündeki etkileri nevrotik bir kişiliğe neden olmuş; basitleşmiş, etkisizleşmiş, eylemsizleşmiş, korku haline bürünmüştür. Kürtler büyük bir travma halindedir ve bu travmalar birikimsel ve tarihseldir. Bireysel ve toplumsal kimliğini sahiplenme ve reddedenlere karşı savunma halinde olmaları kolektif bir kaosa neden olmaktadır. Kürt her geçen gün bu kaotik ortamda bağımsız kişiliğini minimize etmektedir. Tarihinden, geleneğinden, bağımsızlığından, dilinden koparılan Kürt özüne aykırı bir hayat tarzına alıştırılmıştır. Bugün Kürt; yaşam öznesi olmaktan çıkarılmış bir nesne konumuna getirilmiştir. Artık Kürt başkalaşmıştır. Kendisi değildir. Kendisinden başka her şeydir.

Ali Şeriati; Medeniyet ve Modernizm adlı eserinde yabancılaşmayı (alinasyon) şöyle anlatmaktadır: “Aline olmuş” kelime olarak “Kötü Ruh sahibi” anlamına gelir. Eskiden kötü ruhlara inanırlardı. Bir kimse delirdiği zaman kötü bir ruha uğradığı ve kötü ruhun beynini etkilediği kabul edilirdi. Kötü ruhun tamamen bedene yerleştiği ve bu nedenle hasta adamın bundan böyle kendini bir insan olarak değil de kötü bir yaratık olarak algıladığı düşünülürdü. Aynı kelime (alinasyon) bugün bu tip bir hastalığı tanımlamak için sosyolog ve psikologlarca kullanılıyor.

Kürt toplumu yalnızlaşmıştır. Ama bu yalnızlık diğer halkların yalnızlığından farklıdır. Çünkü Kürt karşıtlarına benzediği ölçüde kendini güvende hissetme imkanı buluyor. Benliğini ortaya çıkardığında güvenini kaybedecektir. Kendisi olma ve kendisi için savaşma durumu bir suçluluk duygusuna yol açmaktadır. Dolayısıyla böyle bir toplum hasta/sakat bir toplumdur ve toplumsal hastalık herhangi bir toplumu; özgürlükten ve kendilerini gerçekleştirmekten yoksun bırakmıştır.

KÖTÜ RUHLARIN OYUNLARI

Kadim coğrafyada Kürtler “homo ludens” ilan edilip sömürülmüştür. Yani sömürenler için artık Kürt oynayan insandır. Siyasal, kültürel, ekonomik ve hatta teolojik olarak oynayan insandır. Kötü ruhlar tarafından ele geçirilen Kürt birey, heyecanla oyunun/işin içindedir. Ama ne iş onundur ne de sermaye… Bu Kürt büyük bir aşk ve iştahla kendini sömüren kişidir.

Kötü ruh; bütün toplumsal, siyasal, ekonomik alanları ele geçirmiştir. Bazen bunu Foucault’un büyük denetim iktidarıyla yaparken bazen özgür bir toplum yaratmış ve özgür bir iktidarmış gibi davranır. Ama Kürt bu özgürlük içinde özne değil nesne konumundadır. Yine bazen zor kullanmaz. Olumlu duygular uyandırır. Böylelikle ayartır.

Eskiden Kürt; Biyo-İktidarlarca yönetilirdi. Foucault şöyle der: “Bana öyle geliyor ki insanı kreş ve okuldan ele geçirerek kıştan geçirerek, hapishane veya akıl hastanesiyle tehdit ederek ya fabrikaya gidersin ya da hapishaneye veya tımarhaneye düşersin, sonunda düşkünler evine götüren bütün bu zorlamalar aynı iktidar yürütmenin idamesi.”

Kürt toplumu büyük bir topluma dönüşmektedir. Kontrol geçidi dediğimiz Biyo-İktidar da organı yönetenyi seçen bir iktidar tekniğidir. Ama artık yönetim ve iktidar iktidarı daha çok değişikliği yürüttü. Biyo-İktidarın yerini Psiko-İktidarın psikolojisi almıştır. Artık Kürt’ün ekranındaki kötü ruhlar Kürt’ün bilinçaltına çalışıyor. Bilinçaltına kadar sömürgeyi pratikleştirir.

Çünkü kendi dilinden dahi rüya görmesine izin vermez.

Yakup Emrah: Sosyoloji mezunu. Daha çok toplumsal psikoloji ve sosyoloji üzerine çalışmakta. Yakın zamanda yayınlanan “Devrimci Peygamber: Parhesia ve Özgürlüğün Teolojisi” adlı bir kitabın yazarı.