300’e yakın sivil toplum kuruluşunun üye olduğu Denge ve Denetleme Ağı (DDA), kamuoyunda 6. Yargı Paketi olarak bilinen Kanun Teklifini, denge ve denetleme ölçütleri üzerinden değerlendirerek teklifteki risklere dikkat çekti ve somut öneriler sundu. DDA, Meclisten geçen teklife ilişkin hazırladığı politika belgesinde, hakim ve savcı adaylarının belirlenmesinde mülakat sistemi getirilmesinden, fiyatları etkilemeye ilişkin tutuklamanın önünü açan düzenlemeye kadar tüm düzenlemeleri mercek altına aldı.
MÜLAKAT SİSTEMİ LİYAKAT AÇISINDAN SORU İŞARETİ
Hakim ve savcı yardımcılığı ile ilgili yönetmelik çıkarma yetkisinin Adalet Bakanlığına bırakılmasını yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı açısından sorunlu bulduğunu belirten DDA, ilgili düzenlemeye ilişkin şu tespitleri yaptı. “Teklifte getirilen hakim ve savcı yardımcılığı müessesini Denge ve Denetleme Ağı olarak yargıda etkinliği ve bu meslek grubunun niteliğini artırmaya yönelik olumlu bir gelişme olarak değerlendiriyoruz. Ancak düzenlemede yardımcılık süresince adayların alacağı eğitimlerin hangi başlıklarda ve ne sürelerle yapılacağının netleştirilmemesi sürecin sonucunda adayların niteliklerinin ne yönde artırılacağı noktasında soru işareti doğurmaktadır. Ayrıca, hakim ve savcı adaylarının mesleki yükselmelerinde sözlü sınava ek olarak mülakat sisteminin eklenmiş olması liyakat ilkesi açısından soru işareti doğurmaktadır. Mülakatları yapacak olan Sözlü Sınav Kurulunun Türkiye Adalet Akademisi Başkanının başkanlığında ilgili bakan yardımcısı tarafından Teftiş Kurulu Başkanı ve Personel Genel Müdürü ile hakim ve savcılara ders verenler arasından seçilerek oluşturulmaktadır. Bu durum Kurulun yürütme erkinden bağımsız karar alma ihtimaline yönelik sorular ortaya çıkarmakta ve sürecin liyakat ve şeffaflık ilkelerini yerine getirecek şekilde işleyeceğine yönelik kaygıyı arttırmaktadır.”
Fiyatları etkilemeye ilişkin tutuklamanın önünü açan düzenleme sendikalara, muhalefet partilerine, yayın kuruluşlarına yönelik uygulanabilir.
Teklifle gelen bir diğer önemli düzenlemenin ise fiyatları etkileme ve stokçuluğa yönelik cezai artırıma gidilmesi olduğunu dile getiren DDA, bu düzenlemenin yaratacağı risklere de şöyle dikkat çekti: “Yeni düzenlemeyle yalan haber iddiasıyla ‘fiyatları etkileme’ suçuna ilişkin cezai artırıma gidilerek, hapis cezası 2 senenin üzerine çıkartılıyor. İki yıl ve altındaki suçlarda tutuklama cezasının bulunmaması nedeniyle yapılan düzenlemeyle bu tip haber ve paylaşımlara yönelik tutuklamanın önü açılmış oluyor. Denge ve Denetleme Ağı olarak bu düzenlemeyi ifade özgürlüğü ve alternatif bilgi kaynaklarına ulaşma gibi temel hak ve özgürlükler açısından sorunlu buluyoruz. Yapılan düzenleme, cezai artırım yapılan bu suçların meslek örgütleri, işçi sendikaları ve diğer araştırma kuruluşlarının paylaşımlarına, bu paylaşımları haberleştiren yayın kuruluşlarına ve muhalefet partilerine yönelik uygulanması riskini ortaya çıkarıyor.”
YARTGITAY’IN BAĞIMSIZLIĞI AÇISINDAN SORUN YARATIR
Yargıtay ile ilgili düzenlemelerin de bu kurumun bağımsızlığı ve tarafsızlığı açısından sorun yaratma potansiyeline sahip olduğuna dikkat çeken DDA, bu düzenlemeye ilişkin şu ifadeleri kullandı: “Yargıtay Birinci Başkanlık Kuruluna seçilenlerin bir seçim dönemi geçmeden yeniden seçilemeyeceklerine yönelik hüküm yürürlükten kaldırılıyor. Kritik konumdaki, bağımsız ve tarafsız karar alması gereken kurum ve kuruluşlarda yeniden seçilmeme, kurumların bağımsızlığı ve tarafsızlığını korumak anlamında önemli bir etken. Denge ve Denetleme Ağı olarak getirilen bu değişikliğin gerekçesini belirsiz buluyor ve kurumsal bağımsızlık ve tarafsızlığın korunması noktasında sorun yaratma potansiyeline sahip bir düzenleme olarak görüyoruz.”
DANIŞTAY’IN YÜRÜTME TARAFINDAN KORUNMASI YARGIYA GÜVENİ ETKİLER
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun mevcut yapısının korunmasına yönelik yapılan düzenlemenin de yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı bağlamında çekincelere neden olduğunu belirtti ve şu ifadeleri kullandı: “İstanbul Sözleşmesinden geri çekilme kararının hukukiliğine ilişkin dava gibi toplumun yakından takip ettiği devam eden davalarda kritik kararlara imza atması beklenen Kurulun mevcut yapısının korunma gerekçesinin getirilen teklifte daha açık ve net şekilde sunulması gerekmektedir. Aksi takdirde seçimle oluşması ve değişmesi gereken kritik bir kurumun kompozisyonunun yürütme tarafından önlendiği algısı artacak ve son dönemde gözle görülür geriye gidiş yaşanan toplumun yargıya güveni de olumsuz yönde etkilenecektir.”
DENGE VE DENETLEME MEKANİZMASI’YLA SOMUT ÖNERİLER
DDA’nın düzenlemeye ilişkin somut önerileriyse şöyle:
1- Hakim ve Savcı yardımcılığı süresince adayların alacağı eğitimlerin hangi başlıklarda ve ne sürelerle yapılacağının netleştirilmesi gerekmektedir.
2- Hakim ve Savcı adaylarına yönelik düzenlemede mülakat sürecinin tamamen kaldırılması düşünülebilir. Kaldırılmadığı takdirde mülakatların kayıt altına alınması uygulaması sürecin şeffaflığı açısından büyük önem taşımaktadır. Sözlü Sınav Kurulunun yapısı da bu Kurulun bağımsız ve tarafsızlığı sağlayacak ve yargının farklı kurum ve paydaşlarını barındıracak şekilde yeniden düzenlenmelidir. Oluşturulacak kurulda Adalet Bakanlığının etkisi ortadan kaldırılmalıdır.
3- Fiyatları etkileme ve stokçuluğa karşı mücadele çerçevesinde getirilen cezai artırımlar da ifade özgürlüğü ve alternatif bilgi kaynaklarına ulaşma anlamında geriye gidişe neden olma riskini taşımaktadır. Bu çerçevede yasada mevcut cezai yaptırımların korunmasını uygun buluyoruz.
4- Yargıtay Birinci Başkanlık Kuruluna seçilenlerin bir seçim dönemi geçmeden yeniden seçilemeyeceklerine yönelik hükmün yürürlükten kaldırılmasını da bu Kurulun bağımsızlığı ve tarafsızlığı yönünden olumsuz etki yaratabilecek bir düzenleme olarak görüyor ve yeniden seçilememe şartının korunmasının yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı açısından daha olumlu olacağının altını çiziyoruz.
5- Danıştay’ın yapısına ilişkin mevcut yapının korunmasına yönelik düzenlemelerin gerekçeleri de yapılan düzenlemenin bu kurumun yürütme ile ilişkisine yönelik soru işareti doğurmaktadır. Kurumların yapısının kanunda belirtilen usullerle değişmesi gerekliliğini vurgulama ihtiyacı duyuyoruz
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***