Özelleştirme kış günü dondurdu: Krizin nedeni elektrik dağıtımından kamunun çekilmesi

AKP iktidara geldikten sonra 2004’te Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.’nin (TEDAŞ) hissedarı olduğu 18 elektrik dağıtım şirketini özelleştirme kapsamına aldı.

2012’de Kayseri ve Civarı Elektrik TAŞ’deki yüzde 20 oranındaki Özelleştirme İdaresi Başkanlığı hissesi özel sektöre devredildi.

Daha sonra üç elektrik dağıtım şirketi de 2016’da Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından özelleştirildi. Elektrik dağıtım sektörününde özel sektör payı yüzde 100’e ulaştı.

TEDAŞ’a ait tüm dağıtım şirketlerinin özelleştirme işlemleri 2013 yılında tamamlandı.

Isparta’nın da aralarında bulunduğu Antalya, Burdur’u kapsayan Akdeniz EDAŞ, Cengiz Holding, Kolin İnşaat’a ait. 

10 BAŞLIKTA SİSTEM NASIL İŞLİYOR?

Cumhuriyet gazetesinde yer alan habere göre, Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) Yönetim Kurulu üyesi Olgun Sakarya, sistemin işleyişini 10 başlıkta şöyle anlattı:

– Yan şirketler: Dağıtım şirketlerinin yanında görevli tedarik şirketleri yurttaşa satılan her bir kwh elektrik üzerinden yüzde 2.38 oranında kâr elde ediyor.

– Her şirkete ayrı tutar: Dağıtım şirketleri yapacakları yatırımları, periyodik bakımları, işletme giderlerini toplayarak bir gelir tavanı oluşturuyor. Bölgeye, coğrafi şartlara göre her şirket için ayrı bir tutar belirleniyor.  

– Faturalar şeffaf değil: Elek- trik faturalarında iki bileşen var. Biri enerji, diğeri de dağıtım bileşeni. Dağıtım bileşeninin içerisinde, dağıtım sistemi kullanım bedeli, iletim sistemi kullanım bedeli, kayıp kaçak bedeli ve sayaç okuma bedeli var, ancak faturada göremiyoruz.

– Şirkete kâr olarak dönüyor: Kayıp-kaçakta EPDK bir hedef belirliyor. O hedefin altında kalınırsa şirkete kâr olarak geliyor.

– Yükümlülükleri neler?: Dağıtım şirketleri yatırımları ve sistemin işleyişiyle ilgili her türlü periyodik kontrolleri yapmak zorunda. 

– Denetim kâğıt üstünde: Denetim kağıt üzerinde yapılıyor, sorumluluğu bakanlıkta. Ancak bakanlık bu yetkisini kurum ve kuruluşlara devredebiliyor. 2016 yılında denetimleri yapan TEDAŞ’ın mevcut personelinden 400 kişi başka kurumlara gönderildi. İçi boşaltıldı. Deneyim yok oldu.

– Çok tehlikeli: İktidar, dağıtım şirketlerinin ardından TEİAŞ’ı da özelleştirme kapsamına aldı. Bu, sistemin tamamen özel sektöre devri anlamına geliyor.

– Ciddi ekonomik maliyet: Gerekli olan yerlerde hatların yeraltına alınması gerekiyor. Bu, çok ciddi ekonomik maliyet gerektiriyor. Bu da faturalar üzerinden yurttaşa yansıyor. 

– Mücbir sebep olur mu?: Kesinti 10 saati geçtiği zaman yurttaşa belli bir miktar para ödenmesi gerekiyor. Tüm bunların başvuruya gerek olmadan dağıtım şirketi tarafından yapılması gerekiyor.

– Dağıtım şirketinden kaynaklı: Isparta’daki mesele tamamen dağıtım şirketinden kaynaklı. Şebekenin zamanında kontrolü ve teknoloji yatırımları yapılmamış.