Unutkanlık, kafa karışıklığı, baş ağrıları: İşte Koronavirüs’ün beyin üzerindeki olası etkileri

Covid-19 hastalığına yakalanmış insanların bir kısmı, Alzheimer benzeri beyin sisi deneyimliyor. Araştırmalar, Covid-19 geçirmiş insanlarının bazılarında beyin hacminin küçüldüğüne rastlandı. Unutkanlık, kısa süreli hafıza kaybı, kafa karışıklığı, net düşünememe, konsantre olamama, uyku problemleri, baş ağrıları, konuşmada ve günlük kelimeleri bulmada zorluk ve depresif ruh halleri gibi şikayetler enfekte olan kişilerde oldukça yaygın. Beyin sisi ilk Covid-19 geçirildikten sonra aylarca devam edebiliyor ve uzun vadede bunama riskini de arttırabiliyor.

Sözcü’nün yazarı Nazan Doğaner Halıcı’nın imzalı haberinde, Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz‘e konuyla ilişkin sorular yöneltti. 

Covid-19’un yol açtığı yoğun bağışıklık, kişilerin beyinlerinde ve beyni besleyen kan damarlarında yüksek  iltihaplanmaya yol açar diyen Prof. Dr. Uludüz, “Antikorların yanlışlıkla sinir hücrelerine saldırması, yani otoimmün reaksiyon da gelişebilir. Bu gibi bağışıklık tepkileriyle hasar görmüş olan sinirler, yanlış sinyaller gönderdiğinde beyin sisine ek olarak karıncalanma veya uyuşma belirtileri dahi ortaya çıkarabilir. Yoğun bakım ünitesinde kalma ve travma sonrası stres bozukluğu da Covid-19 kaynaklı bilişsel düşüşe katkı sağlayan faktörlerdir. Son yapılan çalışmalar ise şunu söylüyor, Covid sırasında koku problemi yaşayan kişilerde beyinde küçülme daha fazla olabiliyor. Virüs koku siniri yolu ile beyne ulaştığında koku sinirinin aldığı yol boyunca temporal ve frontal beyin bölgelerine zarar veriyor, bu bölgeler hafıza gibi bilişsel işlevler için önemli bölgelerdir” dedi.

“Covid-19 ile gelen beyin sisine ve beyin küçülmesine karşı ne yapalım?” sorusuna Prof. Dr. Uludüz “Tiamin olarak da bilinen B1 vitamini, beyindeki hücreleri hasara karşı korur. Öyle ki, B1 eksikliği olan kişiler bunama için daha fazla risk altındadır. Covid-19 hastalarında tiamin eksikliği, beynin hasara karşı korumasız kalmasına neden olur. Yeterli tiamin seviyeleri, Covid-19 enfeksiyonu sırasında bağışıklık tepkilerini düzenlemeye ve beyin hücrelerine hasar veren sitokin fıtınalarını azaltmaya fayda sağlayacaktır” ifadelerini kullandı.

“Çinko, hafıza bozukluğu ve duygusal anormalliklerden koruyabilir”

Çinko beynin öğrenme ve hafızadan sorumlu merkezi hipokampüste önemli bir roldedir diyen Prof. Dr. Uludüz sözlerine şöyle devam etti:

“Çinko hipokampüste yüksek oranda yoğunlaşır ve uzamsal öğrenme ve hafızayı düzenler, BDNF üretiminde rol oynar ve sinirler arası iletişimi arttırır. Covid-19’un hipokampüs bölgesinde neden olduğu stres ve hasar nedeniyle beyin sisi, hafıza kaybı ve unutkanlık gibi nörolojik şikayetler ortaya çıkar. Çinko takviyesi ile desteklenen kişiler, hipokampüslerini bilişsel düşüşten, hafıza bozukluklarından ve duygusal anormalliklerden koruyabilir. Tavsiye edilen günlük çinko miktarı kadınlar için 8 mg, yetişkin erkekler için 11 mg’dir” 

DHA ve EPA ,Covid-19’un beyne verdiği hasarı azaltabilir

DHA-EPA / Omega-3 yağlı asitlerin önemini vurgulayan Prof. Dr. Uludüz, “Omega-3 bir çeşit çoklu doymamış yağ asididir. Yüksek Omega-3 alımı, beyin sisini ve bilişsel düşüş riskini azaltır. Ayrıca, anti-inflamatuar özelliği sayesinde Covid-19’un neden olduğu iltihaplanmayı azaltır. Beyindeki başlıca Omega-3, sinir hücrelerini çevreleyen zarlarda, özellikle hücrelerin birbirine bağlandığı mikroskopik kavşaklarda bulunan DHA’dır. Diğer ana Omega-3 EPA, beyniniz ve zihinsel sağlığınız için iltihapla savaşır. DHA ve EPA, kan damarları için yararları, anti-enflamatuar etkileri ve sinir hücresi zarlarının desteklenmesi ve korunması yoluyla Covid-19’un beyne saldırılarına karşı etkilidir.  DHA ve EPA’nın, anti-inflamatuar etkileri Covid-19’un beyne hasarını azaltabilir” dedi.

“MTC yağı, beyin tarafından enerji kaynağı olarak kullanabilir”

Prof. Dr. Uludüz, Covid-19’a yakalanmış hastaların beyninizi daha sağlıklı bir yağ ile işlemelileri gerektiğini vurguladı. Prof. Dr. Uludüz:

“Orta zincirli trigliseritler (MCT’ler), belirli gıdalarda, takviyelerde ve tıbbi gıdalarda bulunabilir. Hindistan cevizi yağı yüzde 60 oranında MCT yağıyla doğal olarak oluşan en yüksek MCT yüzdesine sahiptir. Vücudumuz MCT yağını, beyin tarafından bir enerji kaynağı olarak kullanılabilecek ketonlara dönüştürür. MCT’ler beyin hücre fonksiyonunu iyileştirme ve bilişsel düşüşü azaltma potansiyeline sahiptir. Hindistan cevizi yağının iltihabı ve oksidatif stresi azaltarak nöronları koruduğu gösterilmiştir” dedi. 

“Uyku probleminde tedavi almak beyin sisini iyileştirebilir”

Uykunun önemini dile getiren doktor, “Uyku apnesi olan hastalarda hafıza şikayetleri ve bilişsel bozukluklar yaygındır. Unutkanlık için başvuran hastaların yüzde 8’inde uyku apnesi bildirilir. Uyku apnesi tedavi edilen hastalar, zamanla belirtilerin kaybolduğunu görür. Covid-19 ile enfekte olan hastalarda da uyku problemleri yaygındır. Muhtemelen, Covid-19 sonrası beyin dalgalarındaki değişimler ve beyin kimyasallarındaki dengesizlikler derin uykuyu olumsuz etkiler, kortizol/melatonin seviyelerini bozarak uyuma/ uyanma döngülerini bozar. Eğer uyku problemleriniz varsa, tedavi almak beyin sisini iyileştirebilir” ifadelerini kullandı. 

“MIND diyeti ile iyileşme gücü sağlayabilir”

MIND diyetinden bahseden Prof. Dr. Uludüz, “MIND diyeti, genel bilişsel ve zihinsel sağlığı artıran yeni bir diyettir. Akdeniz diyeti ve DASH diyetinin birleşimidir. Akdeniz diyeti, sebzeleri, meyveleri, kuruyemişleri, balıkları ve zeytinyağını; DASH diyeti ise tam tahılları, sebzeleri, meyveleri ve düşük sodyumu vurgular. Chicago’daki Rush Üniversitesi Tıp Merkezi’ndeki bir araştırma ekibi, her iki diyeti bir araya getirdiğinde, bu kombinasyonun Alzheimer riskini yüzde 53 oranında azalttığını bulmuştur. MIND diyeti, beyin sisi, unutkanlık, enerji düşüklüğü gibi belirtileri iyileştirdiği için Covid-19 beyin tutulumu karşısında güçlü bir savunma ve iyileşme gücü sağlayabilir” diye sözlerini noktaladı.