Türkiye ‘faiz’ batağında

HABER İNCELEME | YUSUF DERELİ

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ‘faiz’ karşıtı açıklamalarının aksine Türkiye, AKP iktidarında ‘faiz’ bataklığına saplandı. Hazine’nin giderleri içinde yer alan faiz harcamalarında son yıllardaki artış dikkat çekici boyutlara ulaştı.

Geçtiğimiz yıl 121,2 milyar lira faiz ödemesi yapıldı. Bu yıl faiz giderleri için ayrılan para 179,5 milyar lira. İlk iki ayda ödenen toplam faiz miktarı ise 32,5 milyar lira. Kur arttıkça ödenecek faiz miktarı da artıyor. AKP döneminde yapılan toplam faiz ödemesi 1 trilyon lirayı aştı.

Türkiye’nin dış borcu da AKP döneminde katlandı. 2005 yılında 170 milyar dolar olan brüt dış borç stoku bugün resmi verilere göre 450 milyar dolara çıktı. 3 Mayıs’ta dolar kuru 8,29 TL’ydi. Bugün itibariyle kur 8,60 civarında seyrediyor.

Türkiye’nin dış borcu sadece kur artışından dolayı 1 ayda tam 135 milyar TL arttı. Türkiye’deki her hane sadece 1 ayda yaklaşık 6 bin 750 TL daha borçlandı!

AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 1 Haziran gecesi, “Bugün Merkez Bankası başkanımla görüştüm. Faizleri düşürmemiz şart, faiz yükünü düşürmemiz lazım.” dediği sırada dolar kuru 8,50 civarındaydı. Söz konusu açıklamadan dakikalar sonra döviz kuru bir anda 8,77’yi gördü. Dün akşam itibariyle 8,60 bandına oturdu.

Peki, Erdoğan’ın o açıklamasının Türkiye’ye maliyeti ne oldu?

DIŞ BORÇ AKP DÖNEMİNDE KATLANARAK ARTTI

Türkiye’nin dış borcu AKP iktidarı döneminde inanılmaz bir hızla arttı. AKP rejimi iktidara geldiğinde dış borç stoku 129,6 milyar dolardı. 2005’de söz konusu rakam 170,8 milyar dolara çıktı. 2010’da 291,3 milyar doları bulan dış borç, 2015’de ise 399,2 milyar dolara fırladı. 2020 yılı sonu itibariyle Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın verilerine göre Türkiye’nin brüt dış borç stoku 450 milyar dolar oldu. Türkiye’nin net dış borç stoku da aynı dönemde 268,9 milyar dolar olarak belirlendi.

Toplam dış borç stokunun 173,1 milyar doları kamuya ait. 255,6 milyar doları ise özel sektörün. 21,4 milyar doları ise Merkez Bankası’nın borcu. Brüt dış borç stokunun GSYH’ya oranı 2005 yılında yüzde 33,8’di. Bugün ise bu oran rekor bir seviyeye ulaştı; yüzde 62,8!

EN FAZLA BORCU OLAN 6. ÜLKE

Türkiye boğazına kadar borca batmış durumda. Dünya Bankası, 2019 yılı Uluslararası Borç İstatistikleri raporuna göre düşük ve orta gelirli 120 ülke arasında Türkiye, 2019 sonundaki 440,9 milyar dolarlık dış borçla en çok dış borcu olan 6. ülke oldu.

10 KURUŞLUK ARTIŞIN MALİYETİ 45 MİLYAR LİRA

Erdoğan’ın dün yaptığı açıklamayla dolar kuru 10 kuruş arttı. 3 trilyon 825 milyar lira olan toplam dış borç stoku, Erdoğan’ın tek açıklamasıyla 3 trilyon 870 milyar liraya yükseldi. Özetle Erdoğan’ın ‘faiz’ açıklamasının maliyeti tam 45 milyar lira ek borç yükü!

Pandemi döneminde yapılan toplam hibe miktarı sadece 8 milyar TL civarındaydı. 45 milyar TL ile 2 milyon esnafın her birine 22 bin 500 TL hibe yardım yapılabilirdi.

ENFLASYON-FAİZ SARMALI

Dolar kuru sadece son 1 ayda 30 kuruş yükseldi. Türkiye’nin borcu ise tam 145 milyar dolar arttı. Dolar kurunun yükselmesi sadece Türkiye’nin dış borcunu artırmakla kalmıyor. İthalata bağımlı olan Türkiye ekonomisi için dolardaki yükseliş, zam yağmuru anlamına geliyor. Enflasyon arttıkça faizler yükseliyor.

FAİZ ÖDEMELERİ KATLANDI

Tayyip Erdoğan ‘faize’ düşman. En azından öyle görünüyor. Ancak kağıt üzerinde AKP iktidarı döneminde Türkiye faiz batağına saplanmış durumda. Türkiye’nin faiz ödemeleri her geçen yıl daha da artıyor.

2017’de faiz giderleri 55,5 milyar TL’ydi. Bir yıl sonra rakam 70,5 milyar liraya çıktı. 2019 yılında bütçeden 97,8 milyar TL faiz ödemesi yapıldı. Bir sonraki yıl yüzde 24 artışla faiz giderleri 121,2 milyar TL’ye çıktı. Bu yıl ise bütçeden faiz giderleri için ayrılan tutar 179,5 milyar lira. Ancak sadece yılın ilk iki ayında 32,5 milyar lira faiz ödemesi yapıldı. Bu rakamla 2021, 2005 yılından bu yana ocak ve şubat ayları sonu itibarıyla en yüksek faiz ödemesi yapılan yıl oldu.

2021 bütçesinden Milli Eğitim Bakanlığına ayrılan toplam bütçe 211,4 milyar lira. Faiz ödemelerinin MEB’in bütçesini geride bırakması sürpriz olmayacak!

AKP DÖNEMİNDE 1 TRİLYON LİRA FAİZ ÖDEMESİ YAPILDI

CHP Grubu’nun geçtiğimiz yıl hazırladığı ekonomi raporunda, “Sürekli faiz karşıtı söylemlerde bulunan AKP iktidarı döneminde, bütçeden iç ve dış borçlar için toplam 932 milyar lira faiz ödemesi yapıldı.” deniliyordu. Geçtiğimiz yıl yapılan 121,2 milyar lirayı da eklediğinizde 19 yıllık AKP iktidarı döneminde yapılan toplam faiz ödemesi 1 trilyon 53 milyar liraya ulaşıyor.