Türkiye, Yunanistan’ın Meis Adası’na asker göndermesine neden tepki gösteriyor?

Yunan medyasında çıkan ve Atina tarafından yalanlanmayan haberler, Türk kıyılarına en yakın Yunan adası olan Meis’e asker gönderildiğini ortaya koydu.

Ankara, Antalya’nın Kaş ilçesine sadece 2 kilometre uzaklıkta bulunan Meis Adası’nın 1947 Paris Barış Antlaşması’na göre silahsızlandırılmış ada statüsünde olduğunu anımsattı ve Atina’yı provokasyon yapmakla suçladı.

Türkiye, verdiği bu tepkiyle, kıta sahanlığı tartışması nedeniyle yaşanan gerginlikte dikkatleri Yunanistan’ın uluslararası hukuka rağmen adaları silahlandırmasına çekmeyi amaçlıyor. Türk yetkililer, Yunanistan’ın silahsızlandırılmış statüde bulunan 23 adadan 16 tanesine yıllardır silah ve asker yığdığını kaydediyor.

Türkiye ile Yunanistan arasında giderek artan Doğu Akdeniz gerilimi, iki ülke arasında Ege Denizi’nden kaynaklanan ve çözülemeyen diğer sorunları da yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı.

Yunanistan’ın İyon Denizi’nde karasularını 12 mile çıkarttığını açıklaması, Ankara’nın tepkisine yol açtı. Ankara, aynı kararın Ege Denizi’nde uygulanması durumunda “savaş nedeni” sayacağını açıkladı. Bu gelişme, iki ülkenin Ege Denizi sorunları envanterinde yer alan “karasuları” başlığının açılmasına neden oldu.

Yunan medyasında Yunan askerlerinin Meis Adası’na çıktığını gösteren fotoğrafların yayımlanması üzerine de Ankara, silahsızlandırılmış statüde olmasına karşın asker ve silah depolanan Yunan adaları başlığını gündeme getirdi.

2. Dünya Savaşı’nın ardından Paris’te gerçekleştirilen Barış Konferansı sonucunda 1947’de imzalanan Paris Barış Anlaşması, Ege Denizi’nde yer alan On İki Adalar olarak bilinen adaların ve bitişik adacıkların egemenliğini İtalya’dan alıp Yunanistan’a vermişti.

Anlaşmanın 5. bölümünde Yunanistan ile ilgili kararlar yer alıyor. 14. Maddenin ilk bendinde egemenliği İtalya’dan Yunanistan’a geçen adalar sıralanıyor: Astipalalia (Istanbulya) – Rodos-Halki (Herke) – Karpathos (Kerpe) – Kasos (Kaşot) – Tilos (İlyaki) – Nisyros (İncirli) – Kalimnos (Kilimli) – Leros (İleriye) – Patmos (Batnaz) – Lipsos (Lipso) – Symi (Sömbeki) – Kos (İstanköy) – Kastellorizo (Meis).

Anlaşma, coğrafi olarak Doğu Akdeniz’de olmasına ve On İki Adalar bölgesinde yer almamasına karşın Meis’i de Yunanistan’a bırakıyor. Bu adaların silahsızlandırılması ile ilgili hüküm ise bir sonraki maddede tek cümleyle ifade ediliyor: “Bu adalar silahsızlandırılmalı ve öyle kalmalılar.”

Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Hami Aksoy’un yaptığı açıklamada, bu nokta, “Meis, 1947 Paris Barış Anlaşması ile silahsızlandırılmış statüdedir. Basında yer alan haberler doğruysa, bu, Yunanistan’ın hukuk tanımazlığının ve Doğu Akdeniz’deki gerçek niyetinin yeni bir göstergesidir. Adanın statüsüne yapılmaya çalışılan gayrimeşru değişiklikleri reddediyoruz,” ifadeleriyle dile getirildi.

Türkiye’nin Yunan adalarına asker ve silah konuşlandırıldığına ilişkin itirazları 1960’ların ortalarına kadar gidiyor. Yunanistan’ın başta Rodos ve Kos adaları olmak üzere silahlandırma faaliyetlerine Türkiye’nin 1974 Kıbrıs müdahalesi sonrasında hız verdiği biliniyor.

Yunanistan, dünya koşullarının değiştiğine, 1947 Paris Barış Antlaşması ile silahsızlandırılan birçok ülkenin zaman içinde yeniden askeri güce ulaştığına dikkat çekerek faaliyetlerini savunuyor. Atina, ayrıca, Türkiye’nin söz konusu anlaşmanın tarafı olmadığını ve dolayısıyla bu hükümlerle ilgili söz söyleme hakkı olmadığını kaydediyor.

Türkiye ise 1947 Barış Antlaşması’nın yanı sıra 1923 Lozan Anlaşması’yla da Ege’deki bazı adaların silahsızlandırılması gerektiğini kayda geçiriyor. Buna göre Ege’de silahsızlandırılmış olması gereken ada sayısının 23 olduğunu kaydeden Ankara, Atina’nın bu adalardan 16 tanesinde asker ve silah sistemleri bulundurduğunu belirtiyor.

Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar, Ağustos ayında yaptığı bir açıklamada “Bu antlaşmaya göre 23 adanın gayri askeri statüde olması isteniyor. Bunu iki taraf da imzalamış. Hal böyle iken bu 23 adadan 16’sının silahlandırıldığını hepimiz biliyoruz. Bu, maalesef günümüze kadar geldi ve devam ediyor. Bu, tamamen hukuk dışı bir uygulama. Hiçbir şekilde izahı mümkün olmayan, hak ve adalete sığmayan bir uygulama” ifadelerini kullanmıştı.

Yunanistan’ın yıllar içerisinde silahlandırdığı adalardan biri de Meis. Adanın güneyinde yani Türkiye kıyılarına bakmayan kesiminde bir askeri birlik bulunduran Yunanistan, zaman zaman da deniz kuvvetlerini adanın yakınlarına getiriyor.

Yaşanan mevcut gerilim sırasında da Yunanistan’a bir hücumbotun Meis’e gönderildiği Yunan basınında çıkan haberlerde yer almıştı.

Türk savaş gemileri de bu adıma yanıt vermiş ve tarafların hücumbotları ada çevresinde karşılıklı beklemeye geçmişlerdi.

Ankara, bu nedenle, iki ülke ilişkilerinin bu kadar gerildiği bir ortamda Atina’nın basının fotoğraflayacağı şekilde adaya asker göndermesini yeni bir “provokasyon” olarak değerlendiriyor.

Dışişleri Sözcüsü açıklamasında bu noktaya işaret ederken, “Kıyılarımızın hemen karşısında böyle bir provokasyonun amacına ulaşmasına müsaade etmeyeceğimizi vurguluyoruz. Bu tür provokatif hareketlerin Yunanistan’a hiçbir faydası olmayacaktır,” dedi.

“Yunanistan’ın Türkiye’yi provoke ederek şiddetli tepkiler vermesini ve böylece daha fazla yalnızlaşmasını sağlamak amacında olduğunu” öngören Ankara, 28 Ağustos’ta Yunan savaş uçaklarının Oruç Reis gemisinin araştırma yaptığı sahaya gönderilmesini de bu tür eylemler arasında görüyor. Türk savaş uçakları, Yunan F-16’larına önleme gerçekleştirmiş ve üslerine geri dönmeye zorlamıştı. Bu olaya dair olduğu belirtilen görüntüler, Milli Savunma Bakanlığı tarafından paylaşılmıştı.

Bu nedenle, Türkiye, Meis ile ilgili tepkisini yazılı bir açıklama ve uluslararası hukuk vurgusu yaparak vermeyi tercih etti. Böylece, devam eden Doğu Akdeniz gerilimine silahsızlandırılmış olması gerekirken Yunanistan tarafından asker ve silah gönderilen adalar boyutunu da sokmuş oldu.

Türkiye, Yunanistan ile yaşanan kıta sahanlığı bunalımında Meis’in coğrafi konumuna dikkat çekmiş ve Yunan ana karasına 580 kilometre uzakta olan sadece 10 kilometrekarelik bir adaya 40,000 kilometrekarelik bir kıta sahanlığı verilemeyeceği tezini savunmuştu.

Bu nedenle Yunanistan’ın asker göndermesi, Ankara açısından Meis başlığını gündemde tutmak açısından olumlu bir fırsat olarak değerlendiriliyor.