Chomsky’dan bir neoliberalizm eleştirisi: Halk üzerinden kazanç

Merve KÜÇÜKSARP

Siyaset teorisyeni ve dilbilimci Noam Chomsky’ın kaleme aldığı “Halk Üzerinden Kazanç” isimli kitap, Neoliberalizm ve Küresel Düzen” alt başlığı ve Süreyya Evren’in çevirisi ile Alfa Yayınları tarafından yayımlandı. Chomsky, bu eserinde, neoliberalizmi ve bunun küresel siyaset üzerindeki etkisini mercek altına alıyor.

Chomsky, ABD’nin tüm dünyada uyguladığı politikaları eleştiren, serbest piyasa rekabetini ve ekonominin kuralsızlaştırılmasını savunan neoliberalizmin, dünya halkları üzerindeki etkilerini inceleyen önemli bir entelektüel. Bu eserinde neoliberalizmin, daha fazla özgürlük ve daha iyi bir hayat vaadinin altını kazıyor ve bu konuda büyük şirketlerin reklam ve çeşitli söylemlerle yarattıkları mitleri yıkmaya çalışıyor.

Chomsky aslında güçlü şirket çıkarlarının insanların hayatına ve sağlığına, dahası çevreye zarar verdiğini iddia ediyor. Neoliberalizmin hükümet denetimlerini törpülediğini, kamu hizmetlerinin özelleştirilmesini sağlayarak yoksulluğun ve eşitsizliğin artmasına yol açtığını ileri sürüyor. İddialarını da demokrasi, insan hakları ve ekonomi açısından ortaya çıkan yıkıcı etkilerle açıklıyor, daha adil ve eşitliği gözeten sistem inşa edilmedikçe, neoliberal ekonomi politikalarının sürdürülemeyeceğini öngörüyor.

Ekonomik büyüme, küreselleşme ve serbest ticaret politikalarını kapsayan neoliberal ekonomi, özel sektörün ekonomi ve toplumdaki rolünü artırmak için hükümet harcamalarının azaltılmasını sağladığını iddia ederken, Chomsky bunun böyle olmadığının altını çiziyor. Hükümetin harcamalarındaki tasarrufun değil, bazı sermaye sahiplerinin kendi çıkarlarının, kazançlarının artmasının amaçlandığını, bu gerçekleşirken toplumun nasıl yozlaştırıldığını çeşitli örneklerle açıklıyor. Üstelik toplum neoliberal politikaların getirdiği her türlü düzenlemeye, medyanın propagandası sayesinde dünden razı, kendi esenlikleri için olduğuna da kaniyken…

BİR ABD PROJESİ: NEOLİBERALİZM

Chomsky diğer eserlerinde yaptığı gibi burada da ABD’yi taşlamaktan geri durmuyor. Keza İkinci Dünya Savaşı sonrası ABD’nin nasıl bir güce dönüşmeye başladığını, kendini süper güç yapacak küresel sistemi nasıl tasarladığını ve amacına adım adım nasıl yaklaştığını da anlatıyor.

Neoliberalizm, serbest piyasa kapitalizmini savunurken, genellikle küresel olarak sosyoekonomik dengesizliklere sebep oluyor. ABD gibi güçlü ülkeler, daha küçük ölçekli ülkeler üzerinden kendi arzularını ve çıkarlarını gerçekleştirirken, ulusları bu projeye alet ediyorlar. Büyük kuruluşlar da bu politikaları üreterek ülkelerde yayılmalarına destek oluyorlar. Keza geçtiğimiz yüzyılın sonlarına doğru BM, tüm dünyada ulusların söz sahibi olabileceği demokratik bir platform olması gerekirken, ABD’nin etkin olduğu, kendi politikalarını meşrulaştırmak için kullandığı bir alan haline dönüşmüştür. Daha sonra ise Dünya Ticaret Örgütü (WTO), ABD’nin politikaları için bir oyun alanı olmaya başlamıştır. Chomsky bütün bu savı için Hindistan’ın demir endüstrisinin başına gelenleri örnek veriyor.

Hindistan bir zamanlar bu alanda hatırı sayılır bir ticaret hacmine sahipken, İngiltere’nin serbest piyasa söylemiyle pazarları ucuz demir çelik ürünlerine açmasıyla ve bazı ticari düzenlemeleriyle bu potansiyelinin önü kesilmiş, yerli üretim gitgide yok olmaya yüz tutmuştur. Hindistan ekonomisi en iyi alanlardan biri olan demir çelikte bile dışa bağımlı hale gelmeye başlamıştır. Güçlü bir azınlık olarak hükümetin politikalarını manipüle eden İngiliz şirketleri ise bu kurak sanayi ortamında kendi ürünleri için pazar sağladıkları gibi küresel ölçekte hakimiyetlerini arttırmışlardır.

“Halk Üzerinden Kazanç” isimli eserinde düşünür Noam Chomsky, küresel ekonomiyi mercek altına alırken, halkların inandırılmaya çalışıldığının aksine büyük şirketlerin, kimi ülkelerdeki demokrasi ve ekonomi politikaları üzerinde nasıl kontrol sağladıklarını açıklıyor.