Newroz ateşini büyüten kadınlar: Sema, Rahşan, Ronahî, Zekiye, Eleferia ve Bêrîvan

Newroz günü bedenini ateşe vererek, baskı ve zulme karşı isyan eden Sema, Rahşan, Ronahî, Zekiye, Eleferia ve Bêrîvan’ın bıraktığı mücadele mirası her geçen gün büyüyor 

Newroz’un Kürt halkı için ayrı bir anlam ve önemi bulunuyor. Kürtler, tarihten günümüze kadar baskı ve zulümlere karşı Newroz’u bir direniş günü olarak kutluyor. Zalim Dehak’a karşı Devrimci Kawa’nın yaktığı ateşin meşalesini günümüze kadar taşınmasını sağlayanlar ise Kürt kadınları oldu: Sema, Rahşan, Binevş, Ronahi, Zekiye, Elefteria, Bêrîvan…

Bınevş Agal: Direnişin öncüsü 

Êzidî olan Binevş Agal, Êlih’in (Batman) Qubin (Beşiri) ilçesinde 1966 yılında dünyaya geldi. İsmini “Cembeliyê Mirê Hekkarî û Binevşa Narin” isimli Kürt destanından aldı. Ailesi 1980 yılında, 12 Eylül askeri darbesinin baskılarından kaynaklı Avrupa’ya göç etti.

Binevş Agal, henüz 17 yaşında iken, Mehmet Karasungur ve İbrahim Bilgin’in yaşamını yitirmesine karşı Avrupa’da Nisan 1984’te yapılan protesto yürüyüşüne katıldı. 1 ay süren eylemin aynı zamanda tek kadın eylemcisiydi. Ailesine “Beni merak etmeyin, ben PKK ocağındayım” diye bir not bırakarak, yönünü dağlara çevirdi. PKK’nin 1986’da Bekaa Vadisi’nde gerçekleşen 3’ncü Kongresi’ne katıldı. Bir süre Bekaa Vadisi’nde Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın yanında kalarak, eğitim aldı. Ardından Botan’a geçti.

Şirnex’in Cizîr (Cizre) ilçesinde “Berivan” adıyla tanındı. Burada çok sevildi ve herkesin saygısını kazandı. Çalışma tarzı, temposu ve iletişimiyle Botan’da halkta büyük bir etki yarattı. Ev ev, mahalle mahalle dolaşarak özellikle kadınlara ulaştı. İhbar sonucu kaldığı ev tespit edildi. Cizîr’de 16 Ocak 1989’da kaldığı eve operasyon yapılmasına rağmen teslim olmadı ve son mermisine kadar savaştı.

Binevş Agal’ın örgütlediği kadınlar, 1992 Cizîr Newrozu’nu öncülük etti. Söz konusu Newroz’da kapalı yüzüyle direnişe öncülük eden kadının ismi de Berivan’dı. Abdullah Öcalan, bir değerlendirmesinde Binevş Agal ile ilgili şunları söylüyor: “Cudi’ye ulaştığında yazdığı bir mektupta dağların görkemliliğinin ve halkın oldukça tutkulu ele alınabileceğini söylüyordu. Ve öyle içine girdi. Dağlara oldukça yakıştığı gibi yine halka da yakıştı.”

Zekiye Alkan: Newroz ateşle kutlanır

Newroz denilince ilk akla gelen Kürt kadınlarından biri de Zekiye Alkan’dır. 1965 yılında Gümüşhane’nin Kelkit ilçesinin Akdağ köyünde dünyaya geldi. 1987 yılında Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni kazandı. 21 Mart 1989’da Trafik Parkı’nda arkadaşlarıyla masada oturduğu bir anda cebindeki tüm paraları çıkarıp yakarak, kendisine “Ne yapıyorsun” diye soranlara “Newrozumu kutluyorum. Newroz ateş yakılarak, kutlanır” diye yanıt verir.

Mêrdîn’in Stewr (Savur) ilçesinde 14 Mart 1990’da 13 ARGK gerillasının yaşamını yitirmesi sonrası Newroz yasaklanır. Ancak Zekiye Alkan bu yasağı tanımaz. 21 Mart 1990’da Amed’in tarihi surlarına çıkarak, bedenini ateşe verir. Zekiye Alkan, böylece Kürt halkının hafızasında “Newrozlaşan kadınlardan” biri olarak kazındı.

Abdullah Öcalan, Zekiye Alkan’a dair şunları belirtir: “1990 Newroz’unda partimizin ideolojisinden sınırlı olarak etkilenen kahraman kızımız Zekiye Alkan’ın kendini yakma eylemi, ‘Newroz ateşi en iyi insan teninde yanmalıdır’ demesi, cesaretin ve fedakârlığın sınırsız bir örneğidir. Demek ki, kadının kurtuluşa girişi öyle küçümsenecek bir giriş değildir. Kadının genelde dünyada, özelde Kürdistan’da katılmadığı devrim, noksan kalmış bir devrimdir, bizdeyse imkânsız bir devrimdir. Büyük bir eylem, büyük bir özgürlük tutkusu olmak istiyor. Şu çok önemli bir gerçektir ki, Kürdistan kadını uyandığı, örgütlendiği, kat be kat kendini özgürleştirdiği oranda, Kürdistan uyanmıştır, dirilmiştir, özgürleşmiştir ve yaşanılır bir alana kavuşmuştur.”

Rahşan Demirel: Bu Newroz kutlanacak

Rahşan Demirel, henüz çocuk yaşlarda devlet baskısıyla karşılaşan isimlerden birisi. Mêrdîn’in Nisebîn (Nusaybin) ilçesinde 1975’te dünyaya geldi. Henüz 1 yaşındayken ailesiyle birlikte İzmir’e göç etti. Sık sık ailesiyle birlikte memleketini ziyaret etmekten geri durmayan Rahşan Demirel, her ziyarette devlet baskısına yakından tanıklık eder.

Nisebîn’de 1990’lı yıllarda başlayan direniş dalga dalga yayılırken, bu direniş İzmir’de de yankısı bulur. İzmir Kadifekale’deki eylemlerde en önde yer alır. Her fırsatta annesine dağa gitmek istediğini söyler. 1992’de Cizîr’de yaşanan direnişten de çok etkilenir.

Dönemin İçişleri Bakanı İsmet Sezgin’in “Bu yıl Nevruz kutlanmayacak. Kutlayan olursa da, gereği yapılacaktır” sözlerine öfkelenir, 1992 yılının 22 Mart’ında Kadifekale’de henüz 17 yaşındayken bedenini ateşe verir. Ardından bıraktığı karton parçasına ise “Ben kendimi Newroz yapıyorum Kadifekale’de. Cizre, Mardin ve Nusaybin’in cevabını vermek zorundayım. Bana sahip çıkın. İsmet Sezgin’e haber veriyorum Newroz kutlanacak… Lastikle olmazsa bile, canımızla kutlanacak!” notunu düşer. Rahşan’ın ailesi, notu okuduktan sonra notun yazılı olduğu kartonu da yanına alır.

Anne Emine Demirel, o gün yaşananları şöyle özetler: “Biz hala bir insanın kendini yakabileceğini düşünemiyoruz. Sonra biraz şoku atlattıktan sonra etrafımıza baktık ki, ne görelim… İzmir’de yaşayan bütün yurtsever halkımız Kadifekale’ yi sarı-kırmızı-yeşil bayraklarla donatmış. Herkesin haberi olmuş, binlerce insan Kadifekale’ye akın etmiş. Yani, biz en son öğrenen olduk. Kadifekale’nin her tarafını polisler tutmuştu. Biz zorlayarak içeriye girdik. Ben bizim bir ekmek poşetimiz vardı, onu gördüm. Polis bizi yaklaştırmak istemiyordu. Ben ‘Bu kız benim kızım, bırakın’ dedim. Polis, ‘Nereden biliyorsun’ dedi. Ben elimdeki kartonu ona gösterdim. Sonra Rahşan’ın başına gittim. Üst tarafı yanmıştı ama iki eli ile zafer işareti yaparak kalmıştı.”

Abdullah Öcalan da bu eyleme dair sonrasında şu değerlendirmeyi yaptı: “Rahşan Demirel adında çok genç bir Kürt kızının direnmesi var. Şimdi oraya taşırılmış bir Kürdistan’ın Mardin gerçekliği var. Yurtseverlik zaten etkilidir. Bu genç kızda bir yandan savaş ve özgürlük tutkusu var. Oradaki kitlemizin içinde yaşadığı utanç verici koşullar, özgürlük ve özgür yaşam anlayışıyla bağdaşmayan alçaltıcı yaşam koşulları, Newroz’un o dirilticiliği ve çekiciliğiyle birleşince, böyle bir meşale eylemi ortaya çıkıyor.”

Ronahî ve Bêrîvan

Ronahî (Bedriye Taş) ve Bêrîvan (Nilgün Yıldırım), Newroz direnişinin simgesi haline gelenler arasında. 1972 yılında Mereş’in Elbistan ilçesinde yurtsever bir ailenin kızı olarak dünyaya gelen Ronahî’nin ailesi, 1979 yılında İsviçre’ye göç eder. Ailenin en küçük çocuğu olan Ronahî, İsviçre’de 3 erkek kardeşiyle birlikte bir müzik grubu oluşturur. Babasının vefatından sonra müzik grubu çalışmalarına son verirler. Ronahî de ailesi gibi mücadele içerisinde yer alır. Gençlik çalışmalarında yer alan Ronahî, bir süre basın çalışmalarında da yer alır.

Bêrîvan’a dair pek bilgi bulunmuyor. Ancak her iki ismin gençlik çalışmlarında tanıştıkları tahmin ediiyor. Ronahî ve Bêrîvan bir süre sonra ayrılırlar. Bêrîvan Frankfurt’ta kadın çalışmaları yürütürken, Ronahî Manheim’de kadın çalışmalarında yer alır. Kürdistan özlemini yüreklerinde taşıyan iki yoldaş, yönlerini dağlara vermek ister. Aynı zamanda, o dönem Kürdistan’da ve Avrupa’da Kürtlere yönelik saldırılara karşı eylem kararı alırlar. 22 Mart 1993 yılında Almanya ve Avrupa’da bedenlerini ateşe verirler. Almanya’nın Mannheim kentinde gerçekleştirdikleri eylemden geriye iki mektup bırakırlar.

Eylemleri hem Kürdistan’da hem de Almanya’da büyük bir etki yarattı. Alman devleti, cenaze törenine katılanları engellemek istedi. Onlarca kişi gözaltına alındı, kimi kadınlar polisten gördükleri şiddetten kaynaklı bebeklerini düşürdü. Ancak yaklaşık 50 bin kişi polisin engelini aştı ve iki yoldaşı bağrına bastı.

İki ismin ardından bıraktıkları mektup ise şöyle: “Alman devleti son aylarda düşmanlığını açık açık ilan etmiştir. Derneklerimiz kapatılmış, ulusal renklerimiz, ulusal bayraklarımız gasp edilmiş, onlarca yurtseverimiz tutuklanmış, gözaltına alınmıştır. Almanya, Türk ırkçılarının peşinden gitmektedir. Demirel-Çiller-Güreş kliğinin ya bitecek ya bitecek sözlerini ellerini ovuşturarak desteklemekte, kirli savaşın sürmesi ve Kürt halkının imha edilmesi için her türlü desteği sunmaktadır. Kürdistan’daki katliamlar, Almanya’nın verdiği silahlarla gerçekleşmektedir. Son olarak 1994 Newroz yürüyüşünde Almanya’nın çeşitli kentlerinde Kürt yurtseverlerine Hitler’i geride bırakacak uygulamaların gerçekleştirilmiş olması, bizim için bardağı taşıran son damla olmuştur.

Cizre’de, Şirnak’ta, Diyarbakır’da uygulanan vahşette Alman devletinin çok büyük sorumluluğu vardır. Alman devleti bu yaptıklarıyla insanlık suçu işlemiştir ve bunun hesabını mutlaka verecektir. Diyarbakır zindanlarında üç kibrit çöpüyle Kürt halkına çıkış yolu gösteren Mazlum Doğan’ı, bu anlamlı çıkışa bedenlerini tutuşturarak cevap veren Ferhat’ları, Newroz, Newroz ateşi yakılarak kutlanır diyen ve Diyarbakır surlarında bedenini tutuşturan Zekiye Alkan’ları, özgürlük mücadelesinin neferleri olarak saygı ve minnetle anıyoruz. Onlardan devraldığımız bayrağın burçlara dikileceğinin çok yakın olduğunu görüyoruz. ‘Ateşi söndürmeyin’ diyen Necmi’lerin yolundan kendi özgür irademizle giriyoruz. Emperyalizme ve sömürgeciliğe en büyük yanıt, bedenleri tutuşturularak verilir. Dün akşam İçişleri Bakanı Manfred Kanther’in ‘Bundan sonra PKK’ye karşı tavrımız çok daha sert olacaktır. PKKliler şunu anlamalılar ki, her yerde serbest hareket edemezler’ sözleri, kararımıza bizi bir adım daha yaklaştırdı. Biz biliyor ve inanıyoruz ki, yaktığımız özgürlük ateşi, daha büyük ateşlerin yanmasına neden olacaktır. Bedenlerimiz, düşüncelerimiz Kürt halkına ve bütün insanlığa armağan olsun.”

‘Yaşayacaksan onlar gibi yaşayacaksın’ 

Ronahî ve Bêrîvan’ın eylemini “ateşin sırrına erenler” olarak tanımlayan Abdullah Öcalan, şu değerlendirmeyi yapar: “Eğer özgürlük bu kadar kolay olsaydı Bêrîvan ve Ronahî kendilerini yakmazlardı. Bu arkadaşlar anlamı hayli büyük olan mektuplar bırakmış oluyorlar. Büyük saygı duymamak, gerçekten mümkün değil. Kendini cayır cayır yakmayı böyle planlayabilmek, bir başarısızlık olasılığını bile ortadan kaldırmak için başkalarının gelip de ateşi söndürebilecekleri bir alanı seçmemek, kendilerinin ne kadar planlı ve sonuç alıcı olduklarını gösteriyor. Yaşayacaksan, onlar gibi yaşayacaksın. Anıya bağlılık biraz da böyle olur.”

Sema Yüce: Özgürlük hepimiz içindir

Sema Yüce (Serhildan-Leyla), 1971 yılında Agirî’nin Dutax ilçesine bağlı Qerqelîya Jêrîn (Aşağı Kargalı) köyünde dünyaya geldi. Ailesi Ağrı İsyanı’na katılan ailelerden biri. Ailede kendisine Leyla Qasim diye hitap ediliyordu. Üniversiteye kadar Agirî’de okudu, 1989 yılında ODTÜ Sosyoloji bölümünü kazandı ve Ankara’ya gitti. Burada yurtsever öğrencilerle tanıştı ve Yekîtiya Ciwanên Kurdistan (YCK) gençlik çalışmalarında yer aldı. 1991 yılında üniversiteyi bırakarak, PKK’ye katıldı. İlk çalışma sahası Mêrdîn bölgesiydi. Daha sonra Bekaa Vadisi’ne Abdullah Öcalan’ın yanına gitti. Burada bir süre eğitim gördü ve kısa bir süre sonra Serhat alanında çalışmalara başladı. 1992’de bir ihbar sonucu Agirî’de gözaltına alındıktan sonra tutuklandı.

Kendisine 22 yıl ağır hapis cezası verildi. Çanakkale Cezaevi’nde sorumlulardan birisi oldu. 21 Mart 1998 Newroz akşamı “Bedenimi 8 Mart’ta 21 Mart’a köprü yapmak istiyorum” diyerek, bedenin ateşe verdi. Uzun süre hastanede tedavi gördü. 17 Haziran’da hastanede yaşamını yitirmedi. Son sözü ise “Ben Newroz oldum, Mazlum oldum” oldu. Arkasında bıraktığı mektuplarda, “Nasıl ki gökyüzünde iki güneş yoksa ve olmayacaksa, bir insan için, özgürleşmek isteyen bir kadın için, iki yaşam seçeneği, iki moral merkezi olamaz. Bu satırları yazdığım an, kendimde düşünsel, moral ve yaşamsal açıdan Başkan Apo’yu tek merkez haline getirdiğim, kendimdeki tüm iç engelleri aştığım An’dır. Özgürlük hepimiz içindir ve özgürlüğe adım adım ulaşılabiliriz” diye kaydetti.

Yazdığı bir şiirde duygularını da şöyle dile getirdi:

“Ben bu gün doğdum

Tam yedi yüz otuz gün önce 1 Nisan 91’de

İlk nefesimi Amed’de aldım Mardin kapı burçlarında

Ebemin adına Zekiye Alkan dediler

Buram buram memleket kokuyordu

Yanık memesi

Anam acı çekmesin sancıları artmasın diye

Vücudundan koca bir ateş yakmıştı”

Elefteria Fortulaki: Kürdistanı yurdum gibi seviyorum

Bedenini ateşe veren kadınlardan biri de Elefteria Fortulaki. 24 Mart 2006’da Yunanistan’ın başkenti Atina’daki Aios Agios Milanos Kilisesi’nin bahçesinde bedenini ateşe verdi. Fortulaki’nin eylemi, Newroz’un Kürt halkını aşarak, evrenselleştiğini de ortaya koydu. Yunanca’da “özgürlük” anlamına gelen Elefteria, eylemi gerçekleştirdiğinde evli ve iki çocuk annesiydi. Büyük oğlu Ernesto 23, kızı Clara ise henüz 13 aylıktı. Elefteria, geriye bıraktığı mektubunda da Abdullah Öcalan için “Kimse güneşimizi karartamaz” ifadelerini kullandı. Ayrıca “Kürt halkı ve Başkan Apo’nun özgürlüğü tüm dünya halklarının özgürlüğüdür” diye kaydetti.

Elefteria Fortulaki’nin mektubu şöyle: “Dostlarım, bu eylem yerini seçmemin nedeni; Heval Rohat da bundan birkaç yıl önce bedenini burada ateşe vermişti. Annem bana Yunanistan’ı sevmediğimi bu yüzden Kürtçe konuştuğumu söylüyor. Anneciğim ben Yunanistan’ı seviyorum, burası benim memleketim. Kürdistan’ı da kendi yurdum gibi seviyorum. Ben Yunan dilini çok seviyorum ama ben Kürtçeyi de anadilim gibi seviyorum. Anne, anneciğim, halkların kardeşliği çok güzel bir şeydir. Kürt halkı halkların kardeşliği için mücadele ediyorlar. Bu nedenle anneciğim Kürdistan’ı dört parçaya bölen güçler, Kürtleri öldürüyor. Üniversite’de Yunan dili ve eğitimi var. Bizim devletimiz de var. Ama Kürtlerin yok. Çocuklarımız iki dili öğrenmeli, anneleri Yunan, babaları Kürt’tür. Yüzde elli Yunan, yüzde elli Kürt’tür. Bu yıl Newroz’u kutluyorum ama biraz geç, Zekiye Alkan gibi, Sema Yüce gibi, Ronahi, Berivan ve Rahşan Demirel gibi ve diğer yüce eylemlerde bulunanlar gibi. Kararlılıkları Kürt halkı ve Kürdistan’ı yüceltti. Kürtlerin tarihini büyüttü.”

Haber: Berivan Altan / MA