İstanbul’da 47 yıllık Newroz geleneği sürüyor

İstanbul’da binlerle başlayan ve bir milyonu bulan Newroz ateşinin 47’ncisi yakılacak. İstanbul’da bir salonda başlayan ve yıl yıl büyüyen kutlamalara, Kürt siyasi hareketinin gelişim evreleri damgasını vurdu

Kürtlerin yoğun yaşadığı bir kent olması nedeniyle “Kürtlerin en büyük kenti” yakıştırması yapılan İstanbul’da Newroz, Kürtler ve dostları tarafından 47 yıldır aralıksız kutlanıyor. Her yıl coşkulu kutlamalara sahne olan İstanbul’da, bu yıl Newroz kutlaması 22 Mart’ta Fatih’te Yenikapı Meydanı’nda yapılacak. Bu yıl, “Newroza azadî û yekîtiya demokratîk” ve “Özgürlük ve demokrasi Newroz’u” şiarlarıyla İstanbul’da yapılacak Newroz kutlamalarına bir milyon kişinin katılması hedefleniyor. Newroz kutlamalarının 1979’dan başlayarak günümüze geldiği İstanbul’da yıl yıl kutlamalarda öne çıkan gelişmeleri derledik.

İlk Newroz  

Kentte 1979’da kutlanmaya başlanan ilk Newroz, Küçükçekmece’de, İnci Düğün Salonu’nda kutlandı. Bin 500 kişinin katıldığı kutlamada, sembolik olarak Newroz ateşi yakıldı. Merkezi planlama zaman zaman sekteye uğrasa da İstanbul’da Newroz kutlamaları, düşük katılımla ve kapalı mekanlarda 1990’a kadar devam etti. Bu tarihten itibaren kentteki kutlamalar Kürt hareketinin kitleselleşmesi ve köy yakma ve zorunlu göç nedeni İstanbul’a yoğun bir Kürt göçünün yaşanması etkili oldu.

90lı yıllar  

On binleri bulan kitlesel katılımın yaşandığı 1995’te kutlamaların adresi Fatih Parkı oldu. Polis, kutlamalara müdahale ederek, 23 kişiyi gözaltına aldı. Bunlardan birçoğu tutuklandı. 1996’da Zeytinburnu’nun Kazlıçeşme Mahallesi’nde 15 binden fazla kişinin katılımıyla Newroz kutlandı. Polisler, bir kez daha kutlamalara saldırarak, 50 kişiyi gözaltına aldı.

Şişli Abide-i Hürriyet Meydanı’nda 1997’de gerçekleşen kutlamalar, Halkın Demokrasi Partisi (HADEP) öncülüğünde düzenlendi. On binler katıldı. Kutlamalarda, Meclis’te Kürtçe yemin ettiği gerekçesiyle o dönem tutuklu bulunan Kürt siyasetçi Leyla Zana’nın fotoğrafları taşındı. “Bijî Newroz”, “Çeteler Meclis’te HADEP hapiste” ve “Newroz bizimdir, bizim kalacak” sloganları atıldı. 1998’deki kutlamalaırn adresi Zeytinburnu Kazlıçeşme Meydanı oldu. HADEP, Özgürlük ve Dayanışma partisi (ÖDP), Sosyalist İşçi Partisi (SİP) ve Emek Partisi’nin (EMEP) ortak programıyla düzenlenen Newroz’a katılan on binler, özgürlük ateşini daha da gürleştirdi. O dönemde Newroz kutlamaları öncesinde ve sonrasında çok sayıda kişi gözaltına alındı.

Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’a yönelik uluslararası komplonun hakim olduğu bir ortamda kutlanan 1999 Newroz’u, olağanüstü “güvenlik” önlemleri altında gerçekleşti. İstanbul’un dört bir yanında sokağa çıkan binlerce kişi, Newroz ateşini tutuşturdu ve komploya tepki gösterdi.

Yasaklamalar  

İstanbul Valiliği, 2000 yılında Şişli Abide-i Hürriyet Meydanı’nda yapılmak istenen kutlamalar için 26 Mart için izin verdi. Valilik yasağına rağmen Newroz’u günde kutlamak için alana akan binlerce kişi polisin saldırısına maruz kaldı. 300’e yakın kişi gözaltına alındı. Alanda kutlamalara izin verilmezken, gece saatlerinde kentin birçok noktasında ateşler yakıldı.

İstanbul’daki 2001’de Newroz kutlaması için yasak kararı alındı. 15 bini aşkın kişi ise yasakları dinlemeyerek, Kazlıçeşme Meydanı’na doğru yürüyüşe geçti. Polisler, Topkapı ve civarında halka saldırdı. Gün boyu halk ile polis arasında birçok noktada çatışmalar yaşandı. Newroz ateşi birçok mahalleyi sardı. 2002’ye gelindiğinde İstanbul Valiliği yine yasak kararı aldı. Yasağı tanımayan binlerce kişi, Newroz ateşini yakmak için sokaklara çıktı. Cevizlibağ, Topkapı, Aksaray güzergahında ana yollar trafiğe kapatıldı. Kitleye saldıran polis, yaklaşık 500 kişiyi gözaltına aldı. 2003 Newroz’u, Zeytinburnu Kazlıçeşme Meydanı’nda kutlandı. Binlerce kişi kutlamalara katıldı ve Kürt sorunun çözümünü haykırdı. ABD Irak’a müdahalesi de kutlamalarda protesto edildi.

Kazlıçeşme Meydanı’nda  

Tarihler 2004’ü gösterirken 1990’lardan bu yana en kitlesel Newroz kutlaması yapıldı. Kazlıçeşme Meydanı’nda yaklaşık 80 bin kişi bir araya geldi ve Abdullah Öcalan’a dönük tecride tepki gösterdi. Newroz’a katılanlar, Abdullah Öcalan’ın siyasi irade olarak kabul ettiğini beyan etti. 2005 ve 2006 yıllarında Kazlıçeşme Meydanı’nda kutlamalarda ise artık, Newroz kutulamalarına katılanların sayısı yüz binleri buldu. Yüz binler, “Öcalan’ı siyasi irade olarak kabul ediyor musunuz?” sorusuna hep bir ağızdan onay verdi. 2007 yılındaki Newroza Abdullah Öcalan’ın zehirlenme iddiaları damga vurdu. Kazlıçeşme Meydanı’nı dolduran yüz binlerce kişi, Abdullah Öcalan için “Sağlığı sağlığımızdır” sloganı attı.

‘Êdî bes e’ hamlesi

Yaklaşık 300 bin kişinin katıldığı 2008 Newrozu’na “Êdî bes e (Artık yeter)” hamlesi damga vurdu. Bu kutlamada, İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Cezaevi’nin kapatılması, operasyonların durdurulması, demokratik anayasa, Kürt kimliğinin kabulü ve anadilde eğitim talep edildi. Yerel seçimlere denk gelen ve yüzbinlerce kişinin katıldığı 2009 Newrozu’nda ise “KCK operasyonlarına” tepki öne çıktı.

‘Ya özgürlük ya özgürlük’ 

Farklı halk ve inançların boy gösterdiği 2010 Newroz’u için yüz binler Kazlıçeşme’de buluştu. Kutlamalarda Terörle Mücadele Kanunu’nun  (TMK) kaldırılmasını, askeri ve siyasi operasyonların durdurulmasını, Kürt sorunun diyalog ve müzakere ile çözümü talepleri yükseldi. Demokratik Kent Konseyi’nin organizasyonuyla 2011 yılında Kazlıçeşme’de “Ya özgürlük ya özgürlük” şiarıyla Newroz kutlandı.

BDP yöneticisi katledildi  

2012’de Kazlıçeşme Meydanı’nda yapılmak istenen Newroz kutlamaları İçişleri Bakanlığı tarafından yasaklandı. Kazlıçeşme’ye gitmek isteyen yurttaşlar, polis saldırısına maruz kaldı. Çok sayıda kişi gözaltına alındı, Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) Arnavutköy İlçe Örgütü Yöneticisi Hacı Zengin, atılan gaz bombasının kafasına isabet etmesi sonucu yaşamını yitirdi.

Öcalan’ın mesajı okundu

“Öcalan’a özgürlük, Kürtlere statü” şiarıyla kutlanan 2013 Newrozu’nda Abdullah Öcalan’ın mesajı okundu. İmralı Heyeti’nde yer alan dönemin BDP milletvekili Sırrı Süreyya Önder, alanda toplanan yüz binleri Kürtçe ve Türkçe selamlayarak “Size Sayın Öcalan’ın selamlarını getirdim, selamlar olsun” dedi.

“Öz yönetimle özgür kimliğe. Kentimizi de kendimizi de biz yöneteceğiz” şiarıyla Kazlıçeşme’de yapılan 2014’te kutlamasında Abdullah Öcalan’ın mesajı okundu. Abdullah Öcalan’ın daha önce Amed’de okunan Newroz mesajı Türkçe ve Kürtçe olarak okundu. 2015’te Kazlıçeşme’de bir milyondan fazla kişinin katılımıyla kutlama yapıldı. Kutlamalarda DAİŞ’in Şengal ve Kobanê’ye yönelik saldırılarına tepki gösterildi.

Öz yönetim direnişleri selamlandı

2016’da baskı ve abluka altında kutlamalar yapıldı. Bakırköy Halk Pazarı’nda “Her yer Newroz her yer direniş” şiarıyla kutlanması planlanan Newroz, İstanbul Valiliği tarafından yasaklandı. HDP binalarının kuşatılması ve tüm yolların kapatılmasına rağmen halk Newroz alanına girmeye çalıştı. Polisin müdahalesi sonrası bir hafta boyunca İstanbul’un birçok noktasında Newroz ateşleri yakıldı. Sokağa çıkma yasaklarına tepki gösterilerek, özyönetim direnişleri selamlandı. 2017’de Newroz Tertip Komitesi, kutlama için öncesinde Bakırköy’ü seçti. Ancak buraya izin çıkmadı. Kartal Meydanı’nda kutlamalar yapıldı. Meydan hınca hınç doldu. 2018’de Bakırköy’de bulunan Halk Pazarı’nda “Newroz direniştir, faşizme karşı halkların baharıdır” şiarıyla kutlama yapıldı. Türkiye’nin Êfrîn’e yönelik saldırılarına tepki gösterildi. Yüz bini aşkın kişinin katıldığı Newroz’da, Efrîn’e dönük saldırılar ile Abdullah Öcalan üzerindeki tecrit protesto edildi.

‘Tecridi Kıracağız’ Newrozu

2019 Newrozu “Mutlaka kazanacağız, tecridi kıracağız” şiarıyla Bakırköy Halk Pazarı’nda kutlandı. Yüzbinlerin katıldığı Newrozda, Abdullah Öcalan üzerinde devam eden tecridin kaldırılması talebiyle Demokratik Toplum Kongresi (DTK) Eşbaşkanı Leyla Güven’in başlatmış olduğu ardından Türkiye’deki bütün cezaevlerine yayılan açlık grevlerine dikkat çekildi. Tecridi protesto etmek için Gebze Kadın Kapalı Cezaevi’nde yaşamına son veren Ayten Beçet’in geride bıraktığı mektubu okundu.

2020: Salgının gölgesinde kutlandı

1979’dan 2019’a kadar tüm engelleme ve müdahalelere rağmen kutlanılan İstanbul Newrozu, 2020 yılında ise koronavürüs engeline takıldı. “Adalet, demokrasi, özgürlük için” şiarıyla kutlanması planlanan Newroz, salgın nedeniyle iptal edildi. Halklar, tıpkı 1990’lı yıllarda olduğu gibi mahallelerde ve evlerinde yaktıkları ateşlerle Newrozu kutladı. Yüzbinlerin katılımıyla “Newroz ateşiyle direnelim, özgürleşelim” şiarıyla Yenikapı Meydanı’nda kutlanan 2021 Newrozu’na toplumun tüm kesimleri katıldı. Abdullah Öcalan üzerindeki tecrit ve İstanbul Sözleşmesi’nin feshine tepkiler öne çıktı. “Güneşimize selam, direnişe devam” pankartı, yüz binler tarafından büyük bir coşkuyla karşılandı.

En kitlesel Newrozlar

Newroz, 2022’de “Dem dema serkeftinê ye (Şimdi kazanma zamanı)” şiarıyla Yenikapı Meydanı’nda kutlandı. HDK öncülüğünde hazırlıkları haftalar öncesinden başlayan Newroz’a katılım bir önceki yıla oranla daha fazla oldu. Yüz binler renkleriyle Newroz alanını doldurdu. Mereş merkezli depremlerde yaşamını yitirenlere adanan 2023 Newroz’u, “Her der Newroz, her dem azadî” şiarıyla sağanak yağışın altında Yenikapı Meydanı’nda kutlandı. Yenikapı Meydanı’nda yüzbinler bir araya geldi. Newroz sonrası yaklaşık 200 kişi gözaltına alındı. 2024’te Newroz ateşi, 17 Mart’ta “Rabe dema azadî û serkeftinê ye” şiarıyla 45’inci kez yakıldı. Farklı halklar ve inançlardan yüzbinlerin katıldığı Newroz, Yenikapı Meydanı’nda kutlandı. Newrozda Abdullah Öcalan’ın fiziki özgürlüğü talebi öne çıktı. 2025 Newroz kutlaması, HDK öncülüğünde Yenikapı Meydanı’nda kutlandı. Yüzbinler katılımıyla kutlanan Newroz’da sanatçılar Kadir Çat ve Praksis sahne aldı. Bu yılın şiarı “Özgürlük İçin Demokratik Toplum Newrozu” oldu.

2026 Newrozu: Özgürlük Ve Demokrasi Newrozu

Bu yıl, İstanbul’da 47’nci Newroz olarak yerini alacak 2026 Newroz’u, 22 Mart’ta Yenikapı Meydanı’nda kutlanacak. DEM Parti açıkladığı Newroz deklarasyonunda açıklayan DEM Parti İstanbul İl Eşbaşkanı Çınar Altan, bir milyon kişinin Newroz’a katılmasını hedeflediklerini ifade ederek, çalışmalarına yoğun bir şekilde devam ettiklerini kaydetti. Kutlamalarda, Suavi ve Koma Amed sahne alacak.

Haber: Ömer İbrahimoğlu / MA