Bayram, kapımızı çalan en mahzun misafir; gurbetteki yüreklere buruk bir hüzün, mazlumlara bırakılan umut serpintisi. Bayram, ne tam sevinç ne tam keder; ikisinin arasında titreyen, affedilme ümidiyle dolu bir vuslat sabahı. “Zulmeti boğ’a, bayram o bayram olur” hüzünle yoğrulmuş bu neşe, ruhların yeniden dirilişidir!
M. NEDİM HAZAR | YORUM
Bayram, bir aylık bedensel ağırlıklı ibadetin ardından kapımızı çalan en mahzun, en latif, en ince misafir. Sadece açlığa sabretmiş bedenlerin değil; susmayı öğrenmiş dillerin, geceleri dua dua çözülmüş ruhların, seher vakitlerinde gözleri dolmuş kalplerin bayramı. Bu yüzden Ramazan Bayramı, yalnızca bir sevinç günü değil aynı zamanda insanın kendi içine baktığı, affedilme ümidiyle titrediği ve geride bıraktığı mübarek günlere hüzünle el salladığı bir vuslat sabahıdır da..
Bayram; semavî lütuf ve ihsanların kullar üzerine sağanak sağanak boşaldığı büyülü bir zaman dilimi. Ama bu yağmur, sevinç yağmuru olduğu kadar, aynı zamanda muhasebe yağmuru da. Ramazan’ı derinden yaşayan mümin, bayram sabahında hem şükreder hem iç geçirir zira: “Acaba Habib-i Ekrem’inin ‘kalkan’ dediği orucu, fenalıklara karşı bir siper edinerek, o siperin arkasında bir ayı geçirebildim mi?”
Çünkü ben her Ramazan’ın ardından hakkıyla onu eda edememenin burukluğunu yaşarım. Lakin umut hep bir yerlerde diri tutar her şeyi, bunu da en çok bayram sabahı yaşarım. Bayram mağfiret-i ilahiyeye mazhar olma adına bir referans görerek reca hisleriyle doldurur ruhlarımızı. İşte bu iç çatışma, ki aynı anda ağlamak ve gülmek, geride bırakmak ve yeniden doğmak hissidir de, Ramazan Bayramı’nın diğer bütün sevinç günlerinden farklı kılan derin çizgisi olsa gerek.
Önce vedanın hüznünden bahsedelim isterseniz.
Tasvir; bu mübarek ay, son gecesinde farklı vedalaşır. Son teravih namazında saf tutan eller, birkaç saat sonra bu cemaatten dağılacaklarını, ayın bir daha dolunaya ermeyeceğini bir yerde hisseder. Son sahurda, içten bir ses “Bir ay daha böyle olabilseydik!” diye fısıldar. İşte o an Ramazan’ın aynı zamanda insanı nasıl olgunlaştırdığını fark ederiz. Tıpkı çekirdeğin toprağın içinde dönüşüme uğraması gibi. Ruhlar bir aylık oruçla tam kıvamını bulmuştur, derinleşip, olgunlaşmış ve yeni bir oluşum bekleyişine geçmiştir; derken bayram ufukta bir güneş gibi belirivermiştir.
Hatim mesela… Arefe günü duada yükselen eller, sadece bir Kur’an tilavetinin kapanışı değil, bir aylık niyetlerin, adanmışlık sözlerinin ve kırılgan ümitlerin Rabbe sunulmasıdır. Eller indiğinde, içeride bir şey değişmiştir.
Bayram ezanı o sabah biraz farklı duyulur, daha derin, daha geniş, daha çok iç titreten bir hüzünle. Gurbette ezan başlı başına bir hüzün faslıdır çünkü. Ve bir hakikat tatil ile bayramın farkının künhüne varmak adına: ‘Ramazanlaşan’ insanlar ancak hakiki manasıyla bayramlaşabilirler! Ramazan’la sıcak alaka kuramamış bir kalp, bayramı sadece takvimde birkaç günlük tatil gün olarak görür ve fakat Ramazan’ı gerçekten yaşamış bir gönül için bayram sabahı, aylarca beklenen bir mektubun nihayet gelmesi gibidir.
Hüzün faslını derinleştirmek durumundayım özür dilerim.
Bazı bayramlar vardır, eve gelir gibi gelir. Bazı bayramlar da vardır ki gurbete uğrar, kapıyı çalar ama eşiğe memleket kokusu değil, derin bir hasret bırakır. Gurbetteki bayramlaşmada bu sebeple hep bir inceden hüzün vardır. Evet aynı tekbirler semaya yükselir, aynı secdeler yapılır, aynı eller açılır duaya; fakat insanın içinde, çocukluğunun avlusunda kalan bayram sabahları sessizce ağlamaya devam eder.
Siz de öyle hisseder misiniz bilmem…
Gurbet bayramının kendine özgü bir rengi var. Ne tam sevinç, ne tam hüzün; ikisinin arasında, ikisinin de tadını taşıyan o tarif edilmez his. Bir zamanlar annenin erkenden uyandırdığı sabahlar vardı; mutfaktan yükselen sıcak ekmek kokusu evi saran sabahlar. Bayramlıklar başucunda hazır bekliyordu mesela, çocuk kalbi bütün gece sabırsızlıkla at koşturuyordu.
Şimdi başka dillerin arasında, minarelerin sesini dinleyemeyerek aynı bayrama uyanılıyordur. İnsan bazen fark eder ki, gurbet sadece anavatandan uzak olmak değil; bir sesin, bir elin, bir sokağın, bir bayram musafahasının özlemidir; ki yıllarca vatanından çok uzaklarda gurbette geçirilen bayramlar, “hüzünlü gurbet”in en derin sahnelerinden birini oluşturur.
Avrupa’nın ya da daha uzakların ıssız bir köşesinde, sabah namazının ardından ümmet-i Muhammed için eller açıldığında, o eller hem orada hem de binlerce kilometre ötede, sılada, memlekette, bütün mazlum coğrafyalarda birden titreşir. Çünkü gurbet insanda hiç beklemediği değişimlere sebep olmuştur. Küçük hesaplardan uzaklaşmış, sadece kendiyle değil, bütün bir insanlıkla bayram etmeye kodlanmıştır.
Müminin bayram sevinci, yeryüzündeki acıları görmezden gelen, kör ve bencil bir neşe olamaz. Sofraya oturmadan önce bir yerde durur, beklersin misal. Bir annenin evladına bayramda sarılamadığını, bir çocuğun bayramlık değil yokluk giydiğini, bir sürgünün bayram sabahını memleketinin adını içinde sessizce fısıldayarak geçirdiğini düşünürsün. İşte o zaman hüzün bir düğüm olur kursağına oturur!
Açıyı genişletelim…
İslâm âleminin son üç asırdır boğuştuğu sıkıntılar sebebiyle bayramlar hep buruk yaşanıyor. İslam coğrafyasında akan kanlar, dünyanın bir ucunda insanlık dışı şartlarda yaşamaya çalışan mülteciler, zulüm zindanlarında unutulanlar… Kim bilir, bu bayramda da kaç ana gurbetteki evladının kokusuna hasret yaşayacak, kaç baba çocuklarının duvarda asılı fotoğrafına dalıp gidecek, elbisesine sarılıp koklayacak!
İş bu sebepten, gerçek bayram; insanların re’fet ile, şefkat ile birbirlerini kucakladıkları, kendi şahsî kaprisleri adına silinip gittikleri ve varlıklarını başkalarına adadıkları o mübarek günlerdir. Bayram, mümin gönülde tek başına gülmüyor; ya herkesle gülüyor ya da ümmetle birlikte mahzun kalıyor. Ve bu hüzün, zaafın değil derinliğin de alameti; duyarsızlaşmamış, kabalaşmamış, başkasının acısına hâlâ titreyen bir kalbin işareti.
Mağduriyetlerin son bulması ve mazlumların acılarının dinmesi duasıyla karşılanan Ramazan Bayramı bu yüzden düz bir sevinç değil, içinde derin bir niyaz taşıyan bir şükür günüdür de. Bayramın sabahı o niyet ve duayla tatlanır ve anlarız ki sofra kurmakla, yeni elbise giymekle doğrudan ilişkisi yokmuş meğer bazı şeylerin!
Bu kadar hüzün yeter sanırım. Şimdi umuda sarılalım…
Bütün bu burukluğun, bütün bu hüznün ve hasretin içinde söndürülemeyen bir ışık parlar: çocuk tebessümü. Bayramı en çok yaşaması ve hissetmesi gereken çocuklar, bayram sabahlarının merkezine alınır; onların etrafında toplanan sevinç kırıntıları, dağıtılan çikolata ve harçlıkların ardında memleket kokusu gizlidir. Gurbetin donuk havasında bir çocuğun gülüşü, insanı bir anda geçmişe taşır; hem çocukluğunu hem de o çocukluğun bayramlarını hatırlatır.
Kim bilir kaç yetim yavrumuz, babalarıyla bayram yerlerine giden çocukları sokakta görünce, “Keşke” diyecek, iç geçirecek, yutkunacak ve hıçkırıklara boğulacak. İşte bu yüzden çocuklara yapılan her dokunuş; sadece bir jest değil, bir duadır. “Sen de gülebilirsin, sen de bayram yapabilirsin!” diyen sessiz bir yemin.
Kabul etmek zorundayız, gerçek neşe ve sevinme üç asır evvel kaybolmuş; yıllar boyunca o değerleri yeniden kazanma çabaları gösterilmiş ama bugün için bayram kopyalamalarıyla teselli olmaktayız. Dikkat buyurunuz bu, bir karamsarlık itirafı değil, derin bir özlem ve güçlü bir ümit sarmalıdır. Bu kopyalamalar bir yönüyle hakiki bayramın en inandırıcı referansıdır da; kim bilir belki de bunları yaşaya yaşaya, tekrar ede ede Cenab-ı Hak asıl bayramı nasip edecektir…
Her bayram, ileride üst üste, peşi peşine, tıpkı şafakların ufukta sökün edip geldiği gibi sökün edip gelecek bayramları çağrıştırıyor bana. Bugün yaşanan eksik, yaralı, buruk bayramlar; asıl büyük diriliş günlerinin küçük birer habercisi, mütevazı birer vuslat kapısı olarak görüyorum. Alvar İmamı’nın şiirine Hocaefendi’nin kattığı o mısralar ne güzel söyler bu özlemi: “Işık zulmeti boğa, bayram o bayram olur.”
Zulmetlerin bir bir çekildiği, mazlumların yüzünün güldüğü, gariplerin yurtlarına döndüğü, dağıtılmış ailelerin yeniden kucaklaştığı o büyük bayram; belki bu sabahki namazda açılan ellerin, bugünkü şekerin paylaşılmasının, bu defa da hüzünle karışık yaşanan bayramın içine gizlenmiş bir tomurcuk olarak beklemekte.
Ramazan Bayramı, bana hep şunu fısıldar: Hâlâ kanıyor musun? Hâlâ başkasının acısıyla titriyor musun? Hâlâ affedilmeyi umuyorsun, dahası affetmeye hazır mısın?
Bayramın esas tadı, bu soruların doğru cevaplandığı kalpte tatlı. Gurbette de olsa, hüzünde de olsa, ümmetin acısıyla yoğrulmuş bir yürekte de olsa; Ramazan Bayramı, bir aylık kulluk gayretinin ardından Rabbine biraz daha yaklaşmış olmanın sıcaklığını taşır zira.
Ve son söz…
Ey Bayram!
Gurbetin kapısını çalarsan da içimize umuttan bir esinti bırak. Burukluğumuzu isyana değil duaya, hasretimizi karanlığa değil ümide çevir. Mazlumların acısını taşırken bizi eğmekten koru ve fakat o acıya duyarsız kalmaktan da. Ve bir aylık orucun ardından gelen bu mübarek sabah; bize yalnızca bayram sevincini değil, kalbi temiz kalabilenlerin, başkasının gözyaşıyla içinin hâlâ titrediğini hissedebilenlerin ve affedilme ümidiyle yeniden doğmaya hazır olanların gerçek bayramını da nasip etsin.
Kutlu olsun…
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
