PROF. M. EFE ÇAMAN | YORUM
Süreçte ister istemez karşınıza dramlar ve acılar çıkıyor. Hep öyle oldu! Ölümler, hastalıklar, haksızlıklar, hukuksuzluklar, gözyaşları… Her çileli yaşamı öğrendiğimizde yürekler biraz daha nasırlaşmış olsa da hisseder.
Kendimizi o gariban insanların yerine koyarız. Gece karanlığında gördükleri diğer binalardaki sarı ışıkların huzuruna öykünen insanlar… Onlar akşam yastığa başlarını koyduklarında hemen uykuya dalamayan talihsizlerdir. Taşıdıkları yükün ağırlığı altında ezildiklerinden gecenin bir vakti bölük pörçük uykularından uyanıp sabaha kadar yataklarında döner dururlar.
Onların kimi umuttan, kimi umutsuzluktan muzdariptir. Ortak noktaları hayatlarının bir yerde takılıp kalmış olmasıdır belki de. Sanki zaman onları bir yerde sabitlemiş, geçmişin herhangi bir huzurlu anına çapa atmış, nostaljiye mahkûm etmiş gibidir. “Çünkü o andan sonrası kötüye gidişti. Lütfen o an hep sabit kalsın!” Ama zaman sabit kalmaz. Evrenin doğasını tasarlayan kuvvet, zamanı biz insanlar için mütemadiyen ilerler kılmış. O geçmişte demir atılan huzurlu an da yitmiş gitmiş.
Sürecin belki de en yaygın belki de hayatlarımıza yaptığı doğrudan müdahaledir. Bizleri değiştirdi, dönüştürdü. Hiçbirimiz artık aynı insanlar değiliz. Bahsettiğim şey kariyerlerimizle veya maddi imkânlarımızla alakalı değil. Hayat standartlarımız veya sosyal statümüzle de. Bahsettiğim bizi biz yapan sosyal ilişkilerimiz. Ailemiz, çocuklarımız, eşimiz, akrabalarımız, arkadaşlarımız ve dostlarımız. Bunlar değişti, dönüştü. Süreç bunları etkiledi.
Süreç bizi de etkiledi zaten ve bizim etkilenmiş yeni benliğimiz de bu yeniden şekillenen sosyal ilişkilere etki etti. Dönüşen insanlar sevdiklerimizdi, dönüşen bizler de onların sevdikleriydik. Sürecin toksik etkisi üzerimizde; ilişkilerin dinamikleri dönüştü ve bu dönüşüm maalesef her zaman olumlu yönde olmadı. Yıpranmışlık, birikmişlik, travmalar, darbeler, sıkıntılar, buhranlar, acılar – olumsuz ne varsa görünmeyen bir yerde görünmeyen hesaplara yazıldı. Rejim uzun erimde de bu kalıcı hasara neden oldu. Tek sorumlu rejim değilse de, en etkili dış belirleyiciydi demek yanlış olmaz sanırım.
Böylece aileler parçalandı, çocuklar yaşadıkları travmaların etkisiyle farklı yörüngelere girdi, çiftler birbirlerine yabancılaştı, akrabalar sırtını döndü, arkadaşlar dostlar ihanet etti – velhasıl sabit olarak gördüğümüz ilişkiler farklı formlara ve biçimlere büründü. Birçoklarımız bunları yaşadı, yaşıyor. Etrafta insanlar sosyal ağlarda meydana gelen kopuşların gün geçtikçe daha da sık biçimde gerçekleştiğini söylüyor. Elimizde veri yok, ama sanırım az çok çevresini takip eden okurlarım bu dediklerimde haklılık payı olduğunu teyit edecektir.
Değişmek doğamız elbette. Bu değişim dış ve iç etkilerin bir bileşkesi üzerinden meydana geliyor. Bizim on sene önceki insan olmamamız doğamızdan kaynaklı. Sosyolojimizin mikro ve makro her alanı değişime açık. Bireysel bazda dönüşüyoruz. Küçük enformel gruplar – aile, arkadaşlıklar vs – dönüşüyor. Büyük gruplar dönüşüyor. Ancak yukarıda anlattığım dönüşüm patolojiktir ve bir anomalidir. Eğer süreç olmasaydı bu değişimlerin birçoğu gerçekleşmeyecekti ya da değişim majör olmayacaktı. Radikal değişimin ve bunun travmatik artçılarının neden olduğu bireysel ve sosyolojik yıpranma olmayacaktı.
Sosyal soykırım denen tenkil sürecinde mağdurların çifte mağduriyeti budur. İnsanları anayasal haklarından mahrum ettiler, işlerinden kanunsuzca kopardılar, fabrikasyon delillerle mahkum edip yıllarını çaldılar, ülkelerini ellerinden aldılar, isimlerine leke sürdüler; bunlardan çok daha fazlasını yaptılar. Yazmakla bitmez! Ama dahası, birinci mağduriyetten sonra ikinci mağduriyet silsilesi başladı. Tıpkı atılan bir atom bombasının yıkıcı etkisinin ardından başlayan ikinci yıkım dalgası gibi (nükleer serpinti, nükleer kış vs), ikinci mağduriyet düşük yoğunluklu ama daha acı oldu, oluyor.
Yavaş bir eziyet gibi, bir tür programlı kolektif işkence, bir tür sosyolojik çözülme, bir nevi kolektif mental rahatsızlık durumu sinsice bize yaşamı değerli kılan her şeyin altını oyuyor. İkinci dalga mağduriyet sürecini yaşıyoruz ve hepimizin dikkatli olması gerekiyor. Başlayan bu yeni dalga düşük yoğunluklu mağduriyeti kognitif (bilinç kullanımı ile ve rasyonel tercihlerle) durdurmak çoğu zaman mümkün olmuyor. Kimliksel-aidiyetsel düzlemde insanlar dönüşürken onları bu dönüşümün “mantıklı olmadığına” ikna etmek başlı başına mantıklı değil. Hislere-duygulara rasyonel akılla söz geçirmek ne kadar rasyonel olabilir!
Geriye kalan uyum sağlamaya çalışmak. Geçmişin herhangi bir anının idealize edilişine takılı kalmak işkenceyi sürekli kılar. Kaybedilenlere odaklanmak bizi acıya mahkûm eder. Keşkeler depresyona sokar. “Yapılan hatalar” temelli bakış kendimizi ezer, bizi değersizleştirir ve kişiliksizleştirir.
Bilakis, kendimize dönmek, bizim kim olduğumuzu anımsamaya gayret etmek eldeki yegâne olasılık. Eski fotoğraflardaki kişilerin artık olmadığı gerçeği üzücü. Yani fiziken varlar, yüzleri o fotoğraflardaki kişilere benziyor, ama onlar artık başka insanlar olmuşlar. O fotoğraflarda sabitlenmiş duygularla bugün aynı kişilere bakmaya devam etmek, realitenin canımızı acıtmasından başka bir şeye neden olmaz. Gerçeklik ancak onu reddedersek acıtıyor. Kabul edildikten sonra işin içine başka öz savunma stratejileri giriyor. Bunlar öğrenilmesi elzem şeyler değil. Kuşlar için uçmak ne kadar doğalsa bizler için de o travma alanını terk edip yürümek ve o mahalli terk etmek tek yol.
Bir de en önemlisi şu ki, sizi karanlıktan elinde fenerle tutup çıkaracak, çoğunlukla kendi de sizin gibi sürecin mağduru insanlar mutlaka olacak – yalnız değilsiniz. Eğer gayretle kendinizi bulup yürür ve elinde fenerle yaklaşan insanlara da şans verirseniz süreç tarafından yutulmaz, onun toksik ve yıkıcı etkisini nötralize edebilirsiniz; elindeki gücü kırıp özgürleşebilir, mutlu olabilirsiniz.
Rejimle mücadelenin en çetin cephesi bu ikinci dalga mağduriyettir. Bu tamamen apolitik, bireysel bir alandır. Oradaki küçük bireysel galibiyetlerle (iyileşmelerle) rejime aslında en büyük meydan okumayı yapıyoruz. !Pes etmedim, bak hala buradayım!” diyoruz.
Siz başkalarını zifiri karanlıktan çıkaracak eli fenerli kişi olur musunuz? Eli fenerli, sizi zifiri karanlıktan çıkaracak kişiye şans verir misiniz?
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
