Meral Danış Beştaş*
Tarihin en kritik dönemeçlerinden birindeyiz. Geçen yıl ekim ayından bu yana yaşanan gelişmeler, herkesin on yıllardır özlemini duyduğu yeni bir yaşam umudunu içinde barındırıyor. “Bir mümkünün kıyısında olmak” derler ya; bugün o mümkünün içindeyiz artık.
Son bir yıl boyunca devlet kanadından gelen açıklamalar, Sayın Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat çağrısıyla somut bir biçim kazanmıştır. 27 Şubat Deklarasyonu, bu toprakların binlerce yıllık tarihsel deneyiminden süzülen, kalıcı bir barışın zeminini işaret eden bir metindir. PKK’de bu çağrının gerekliliklerini 9 Mayıs’ta aldığı fesih kararı ve 11 Temmuz’da kamuoyuna yansıyan silah yakma iradesiyle yerine getirmiştir. Böylece tarihsel döngü içinde kendi sorumluluğunu ortaya koymuştur.
Barışın tek kanadı
11 Temmuz, yalnızca Türkiye açısından değil, dünya tarihi açısından da barışa ve çözüme dair bir mihenk taşıdır. Silahını alevlere atan bir iradenin, halkların barışı için bir misyon yüklendiği artık görülmelidir.
“Barış tek kanatlı bir kuş değildir.”
Sözün ilk dile getirildiği gün bir televizyon programındaydım. O sırada Sayın Devlet Bahçeli’den gelen bir mesaj ekrana yansımıştı:
“Barış tek kanatlı bir kuş değildir. Bir kanat, 27 Şubat’ta Abdullah Öcalan’ın yaptığı çağrı ve bugün geldiğimiz fesih kararıyla kendisini açıkça göstermiştir. İki kanadı millet olarak hep birlikte gövdeye getirmeliyiz….”
Ancak barış hâlâ tek kanatla uçuyor.
İki kanadı bir araya getirmek için, TBMM’de kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’nda 5 Ağustos’tan bu yana yoğun bir çalışma yürütüyoruz. Komisyona gelen her kesimden temsilciler, STK’ler, kurum temsilcileri, akademisyenler, çatışmalı sürecin öznesi olan kişiler, farklı bir bakış açılarıyla da olsa barış ve çözüm konusunda ortaklaşılmış olduğunu ifadelerine yansıtmışlardır.
Yürünen yolda farklı görüşlerin çıkması doğal; ancak yolun sonunda arzulanan şey birdir: Barış ve çözüm.
Ve inanıyorum ki, o hedefe çok uzak değiliz.
Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu
Elephant in the room: Ara dönem yasaları
Bir hakikati adıyla çağırmazsak, yol uzar gider. Ve artık kimsenin bu yolu uzatmaya mecali kalmadı.
Yüzyılı aşkın süredir devam eden Kürt sorunu, ne çocukluğumuza, ne gençliğimize, ne de acısız bir hayata izin verdi. Şimdi ise bu büyük acıdan kurtulmak; barış ve demokrasi içinde geçirilecek günler için vakit daralıyor.
Belki duymuşsunuzdur, İngilizcede bir deyim vardır: “Elephant in the room.”
Bizim odadaki filimiz, parlamento tarafından çıkarılması gereken “ara dönem yasaları”dır.
Bu konu kamuoyunda sıkça tartışılıyor, ancak destekleyenler bile genellikle “ama”larla konuşuyor. Oysa artık fili odadan çıkarmak, meseleyi adıyla çağırmak zorundayız.
Bu nedenle şu soruların yanıtını aramak gerekiyor:
Ara dönem yasaları nedir? PKK ve silah bırakan militanlara özgü olarak çıkarılacak olan yasanın İçeriğinde neler olmalıdır? Neden gereklidir?
Genel kanun-özel kanun ayrımı
Hükümleri itibarıyla herkese veya her olaya uygulanabilen kanunlara genel kanun, belli kişilere veya belli olaylara özgü düzenlemelere ise özel kanun denir.
Özel kanunlar, genel yasalarda değişiklik yapmaktan daha güçlü bir hukuki statü sağlar.
Ara dönem yasalarından birisinin PKK ve silah bırakan militanlara özgü bir olarak ele alınması ve çıkarılması zorunludur; çünkü PKK mensuplarının silah bırakma eyleminin hukuki karşılığı ancak böyle bir yasayla mümkün olabilir.
Olgusal olarak baktığımızda da, köklü ve özgün bir çatışmanın tarafı olan PKK’nin kendisini feshetmesi ve silah fikrini yakması gibi bir durum söz konusu olup çıkarılacak yasanın PKK’ye özgü olması doğaldır.
Kimin yararına?
Bu düzenleme kimin yararınadır?
Kuşkusuz bu coğrafyada yaşayan tüm halkların yararınadır.
Çünkü hedef, halklar ile devlet arasındaki siyasi tartışmaların, sorunların çözümü için demokratik siyaset kanallarının açılmasının sağlanmasıdır.
Kendi iradesiyle fesih ve silah yakma kararı alan bir yapının, demokratik siyaset alanına dahil edilmesi, tüm ülkenin yararınadır.
Bugün ihtiyaç olan şey, PKK mensuplarının hukuki güvenliklerinin sağlanması, toplumsal yaşama katılımları, demokratik siyaset yapma koşullarının oluşmasıdır.
Barış süreçlerinde hukuk güvenliği ve can güvenliği birlikte ele alınmadığında, silah bırakanların tutuklanma veya hedef alınma riski nedeniyle süreçlerin tıkandığı pek çok örnek vardır.
Nitekim dünyada da -Kolombiya, Güney Afrika, Nepal gibi ülkelerde- benzer dönüşümler özel yasalarla güvence altına alınmıştır.
Kolombiya Anayasası ve yapılan anlaşmalar, FARC’ın silah bırakma sonrası toplumsal yaşama entegrasyonunda belirleyici olmuştur.
PKK, 11 Temmuz’da silah bıraktı
Tarihsel deneyim ve bugünkü gereklilik
Türkiye’nin geçmişinde de bazı örnekler vardır: 1928’de Şeyh Sait İsyanı sonrası çıkarılan Af Kanunu, daha sonraki Genel Af Yasaları, ya da 6551 sayılı Terörün Sona Erdirilmesi ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun gibi… Ancak bu düzenlemeler, hem içeriği hem de yaklaşımı itibarıyla bugünün ihtiyacını karşılamamaktadır.
Bu nedenle bugün, ara dönem yasaları ile silah bırakanlara özgü bir yasa zorunludur.
Ayrıca yasada, “silahlı çatışmaya katılmış/katılmamış” veya “yönetici kadro” gibi kategorik ayrımlar yapılması, sürecin ruhuna ve amacına zarar verir.
Çünkü karşımızda 50 yıla yaklaşan bir toplumsal olgu, içinde binlerce farklı fiil ve olay barındıran bir tarihsel süreç vardır.
Bu kadar geniş bir alanı bireysel dosyalar üzerinden çözmek teknik olarak da mümkün değildir.
Üstelik böyle bir kategorizasyon, geçmişte görüldüğü gibi, statükocu ellerde yeni bir hukuksuzluk aracına dönüşebilir.
Dolayısıyla yasada genellik ve soyutluk ilkesi esas alınmalıdır.
Eşitlik ilkesi tartışması
Özel yasa fikrine karşı çıkanlar genellikle Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesinin zedeleneceği gerekçesini öne sürüyorlar.
Oysa eşitlik ilkesi, “aynı durumda olanlara” aynı hukuki yaklaşımı öngörür.
Özgün, özerk ve farklı nitelikteki olaylar için özel yasal düzenlemeler yapılması, eşitlik ilkesini ihlal etmez.
Aksine, eşitsizliği ortadan kaldırır.
Kürt meselesi yüzyılı aşan tarihçesiyle kendine özgü bir yapıya, demografiye ve problematiğe sahiptir.
Bu nedenle farklı kavram setleriyle ele alınması, gerçek bir çözümün gereğidir.
Evet, binlerce insanın hukuksuz biçimde cezaevinde oluşu Türkiye’nin hukuka bağlılığı ve demokrasi sorunu ile ilgilidir.
Ancak demokratikleşme ve barış arasında doğrudan bir bağ vardır. Kürt sorununun nedenleri ve sonuçları bu genel demokrasi meselesinin çok daha ötesindedir. Ve şüphesiz bu demokrasi sorununun çözümü de, Kürt meselesinin çözümünden geçmektedir.
Birlikte yaşamanın hukuku
Tam da bu yüzden diyoruz ki:
İnfaz düzenlemesi yapılsın, eşitlik sağlansın, kayyım pratiğine son verilsin.
Yasalar, yargı erkinin elinde keyfi uygulamalara dönüşmesin.
Yürüttüğümüz müzakere ve verdiğimiz mücadele, yalnızca Kürt halkının değil, tüm toplumun hukuksuzluktan arındırılmış bir geleceğe kavuşması içindir.
Bu sürecin idrak edilebilmesi, Kürt sorununun kavramsal ve tarihsel düzeyde farklılığının anlaşılması ile mümkündür.
Ve elbette bizler, bu meselelerde en çok canı yananlarız.
Konuyu içselleştirdik, yaşadık, taşıdık.
Nitekim DEM Parti, toplumun tüm kesimlerinin demokrasi, eşitlik ve adalet ihtiyaçlarına duyarlı bir duruşu, hem geçmişte hem bugün istikrarlı bir şekilde ortaya koymuştur.
Demokratikleşmenin yönü ve ara dönem yasalarının zorunluluğu
Dile getirilen demokratikleşme, anayasal güvence ve eşit yurttaşlık düzenlemeleri ancak ara dönem yasalarının yürürlüğe girmesiyle mümkündür.
Bu noktada genelden özele değil, özelden genele bir çalışma yürütülmesi, demokratikleşme ve barışın kalıcılığı açısından elzemdir.
Zira sondan başa, tümelden tekile doğru bir düzenleme, ilk düğmenin yanlış iliklenmesi riskini barındırır; sistemin kendi içinde “enfeksiyona” açık hale gelmesine neden olur.
Aksi hâlde üretilecek olan demokratik siyaset eksik kalacaktır.
Bu nedenle bu duruma özgü bir yasanın çıkarılması, demokratikleşme hedefinin hem acil hem de zorunlu bir ihtiyacıdır.
PKK militanları silah bırakma iradesi göstermişken, demokratik entegrasyon toplumun kendisiyle ve Kürt sorununun çözümüyle ilgilidir.
Gerçek bir toplumsal mutabakat, muhataplardan birinin denkleme dâhil edilmesiyle mümkündür.
Sonuç: Barışın hukuku
Bugün Türkiye’nin önünde tarihsel bir fırsat penceresi vardır.
Yarım yüzyıldır süren bir çatışmanın tarafı olan bir yapının kendi iradesiyle feshedilmesi, tarihte ender rastlanan bir olgudur.
Bu iradeyi karşılıksız bırakmak, yalnızca barışı değil, demokrasiyi de zedeler.
Ara dönem yasaları, bir “imtiyaz” değil, bir hakkın teslimi, bir demokratik güvence meselesidir.
Bu yasa, hem devletin hem de toplumun birbirine duyduğu güvensizliği aşmanın kurumsal zeminini oluşturacaktır.
Çünkü gerçek barış, yalnızca silahların susmasıyla değil, adaletin konuşmasıyla mümkündür.
Türkiye, özgün yasayla birlikte yalnız Kürt sorununda değil, tüm demokratikleşme sürecinde yeni bir eşiği aşma şansına sahiptir.
Zira barış, ertelenemeyecek kadar insani; adalet ise ertelenemeyecek kadar tarihîdir.
*DEM Parti Erzurum Milletvekili
