Prof. Dr. Yaman Akdeniz: ‘Bant daraltmanın’ yasal dayanağı yok, gizli bir şekilde yapılıyor

Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yaman Akdeniz, Taksim’deki terör saldırısının ardından uygulanan ‘bant daraltma’ (interneti yavaşlatma) uygulamasının yasal dayanağı olmadığını söyledi. Yaman Akdeniz, “Kısa süreli genel bant daraltma uygulamalarında Cumhurbaşkanlığı karar veriyor, BTK Başkanı uyguluyor ve fakat 24 saat dolmadan hakim onayına gitme şartı yok. Hakime gitseler de onay alınacak ama o zaman kararlar denetime açılacak. Denetim ise istenmiyor. Kanununda yer alan bu yetki ile bant daraltma uygulaması tamamen gizli bir şekilde yapılıyor.” diyor.

1. İstanbul’daki bombalı saldırı sonrasında sosyal medya platformlarına uygulanan bant daraltma yaptırımı & vatandaşların haber ve bilgi edinme haklarının engellenmesinin yasal dayanağı çok soruluyor. Kısa cevap, Türk mevzuatında bant daraltma için genel bir yasal dayanak yok.👇

— Yaman Akdeniz (@cyberrights) November 14, 2022

Yaman Akdeniz’in konuyla ilgili paylaşımları şöyle:

2. Fakat, mevzuatta “bant daraltma” yaptırımının keyfiyete izin verecek şekilde ve sansür amaçlı kullanılmasına izin veren yasal bir düzenleme mevcut. Bu düzenlemenin tarihçesi OHAL dönemindeki KHK’lara kadar uzanıyor.

3. Ağustos 2016 içinde ve OHAL devam ederken 671 sayılı KHK ile 5809 Sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun yetkisi ve idarî yaptırımlarla ilgili 60. maddesine 10. paragraf eklendi. Bu madde ile Cumhurbaşkanlığına geniş yetki verildi.

4. Bu bağlamda Cumhurbaşkanlığı, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık & genel ahlâkın korunması veya başkalarının hak & özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak gerekli gördüğü tedbirleri alıp, BTK’a bildirebiliyor.

5. BTK Başkanı da, Cumhurbaşkanlığı tedbirlerine ilişkin kararını derhal işletmecilere ve erişim sağlayıcılara bildiriyor. Bu kararın gereği, derhal & kararın bildirilmesi anından itibaren en geç 2 saat içinde yerine getiriliyor. Bant daraltma uygulaması da bu şekilde yapılıyor.

6. Uygulamada aslında hakim onayı şartı var. Madde “Bu karar, 24 saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Hâkim kararını 48 saat içinde açıklar, aksi halde karar kendiliğinden kalkar” diyor. Fakat, kısa süreli bant daraltma uygulamalarında hakim onayına gerek kalmıyor.

7. Dolayısıyla, kısa süreli genel bant daraltma uygulamalarında Cumhurbaşkanlığı karar veriyor, BTK Başkanı uyguluyor ve fakat 24 saat dolmadan hakim onayına gitme şartı yok. Hakime gitseler de onay alınacak ama o zaman kararlar denetime açılacak. Denetim ise istenmiyor.

8. Hakim kararlarına itiraz edilebilir, itirazlar reddedilse bile Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir, hatta gerekirse AİHM’e kadar gidilebilir. Elektronik Haberleşme Kanununda yer alan bu yetki ile bant daraltma uygulaması tamamen gizli bir şekilde yapılıyor.

9. Ayrıca, 5651 sayılı yasada sosyal medya platformları ile ilgili olarak eğer yükümlülüklerini yerine getirmezler ise bant daraltma cezası ve hatta Elektronik Haberleşme Kanununda da şebekeler üstü hizmet sağlayıcıları için bant daraltma cezası var.