Almanya’da iktidardaki Sosyal Demokrat Parti’ye yakınlığıyla bilinen Vorwärts adlı haftalık gazetede Türk Lirası’ndaki değer kaybının ve yüksek enflasyonun Türk halkını nasıl geçim mücadelesi içerisine soktuğu anlatıldı.
“Türkiye’deki insanlar için rekor enflasyon ne anlama geliyor?” başlıklı, Kristine Karasu imzalı haber analizde özetle şu hususlara değinildi:
“ÜLKEMİZİ SATAN HIRSIZLAR”
“Neredeyse akşam oldu, ancak pazarcı Ali’nin tezgahının arkasında hala yeşil fasulye çuvalları yığılmış. İstanbul’un Acıbadem semtindeki pazarda bugün yine çok az satış yaptı. “Son birkaç ayda fiyatlarımızı neredeyse hiç artırmadık. İnsanların cebinde para kalmadı” diyen pazarcı mevcut döviz krizinden Erdoğan hükümetini sorumlu tutuyor. “Hepsi ülkemizi satan hırsızlar!” diyerek öfkesini ortaya koyuyor.
Bir sonraki standda yaşlı bir kadın biraz bayatlamış yeşil biberlerden alıyor. Aylık 1.625 Türk Lirası emekli maaşı var. 2021’in başında 180 avro değerindeydi, bugün yıl sonunda sadece 91 avro (17 Aralık itibariyle). “Elbette bununla geçinemezsin,” dedi sert bir şekilde. “Bu yüzden bu biberleri alıyorum, sadece yarı fiyatına mal oluyorlar.”
Yunanistan ve Bulgaristan sınırlarına yakın olan Edirne şehrinin 250 kilometre batısında ise marketler ve dükkanlar müşterilerle dolu. Birkaç haftadır özellikle Yunanlılar ve Bulgarlar deli gibi alışveriş yapmak için şehre akın ediyor. Onlar için Türkiye TL’deki düşüş nedeniyle her zamankinden daha ucuz. Kiloyla domates ve baklava alıyorlar, eve çantayla t-shirt, masa örtüsü ve ayakkabı taşıyorlar.
İstanbul’da özellikle Suudi turistler Gucci ve Prada gibi lüks markaların mağazalarına akın ediyor. Cebinde avro veya dolar olan yabancılar şu anda Türkiye’de krallar gibi yaşarken, Türk alt ve orta sınıfı zar zor geçiniyor. Herkes birikimlerini dolara, euroya veya altına çevirmeye çalışıyor. Artık neredeyse hiç kimsenin yerel para birimine güveni kalmadı.
KÜÇÜK BİR ELİT FAYDA SAĞLARKEN KİTLELER ACI ÇEKİYOR
Ama her krizde olduğu gibi, sadece kaybedenler değil, kazananlar da var. Yabancı paralarda büyük bir servete sahip olan Türkler, şu anda çok fazla çaba harcamadan daha da zenginleşmektedir. Bazen cep telefonu uygulamanızı kullanarak doları doğru zamanda Türk Lirası’na çevirmek ve tam tersini yapmak yeterlidir. Kimisi yeni arabalar alıyor, birkaç haftalığına garaja park ediyor ve sonra onları büyük bir kârla satıyor. Gayrimenkul talebi çok yüksek, çünkü şu anda banka kredisi uygun: yüzde 14’lük faiz oranı, resmi olarak yüzde 21 olan mevcut enflasyon oranından önemli ölçüde düşük.
Ekonomik kurallara göre, Türk merkez bankası şu anda kilit faiz oranını yükseltmek zorundaydı, ancak Erdoğan tam tersini istiyor. Bu, TL’nin değer kaybetmesine yol açıyor. Küçük bir elit fayda sağlarken, kitleler acı çekiyor. Acı çekenler arasında Erdoğan’ın çekirdek seçmenleri de var.
Bir zamanlar ülkenin lokomotifi olan inşaat sektörünün bile başı büyük dertte. İnşaat malzemelerinin çoğu, fiyatları şu anda hızla yükselen dolar bazlı ithal mallardır. İstanbul’un merkezinde altı çalışanı olan bir ofis işleten mimar Selvi Coşkun, “Bugün verdiğim teklif yarın geçersiz olacak” diye yakınıyor. Özellikle uzun vadeli projeler büyük bir risk barındırıyor: aylar önce imzalanan sözleşmeler pek tutulamıyor. Çoşkun “Şu anda kârdan neredeyse hiç söz edemiyoruz. Ne pahasına olursa olsun kimseyi işten çıkarmamaya çalışıyorum.” dedi.
2001 DÖVİZ KRİZİNDEN DAHA KÖTÜ
İstanbul’un Kadıköy semtindeki bir ev tekstili perakendecisi de benzer endişelere sahip. Sürekli olarak yerel ürünler satıyor, ancak bunlar bile artık dolar bazında. Dükkanında hala yastık ve havlularda eski fiyatlar sergileniyor, onları ne zaman ve nasıl artıracağını bilemiyor. Döviz kurlarını gösteren bir cep telefonu uygulamasını işaret ediyor. Her saniye değişiyorlar. Perakendeci, “Malları yeniden sipariş etmek istersem, şirketler bu uygulamaya bakar, lira fiyatını hesaplar ve hemen ödemem gerekir” diye açıklıyor.
Bazı şirketler daha da ileri gidiyor. Perakendeci “Az önce kur kaosu nedeniyle satışı durduran ve tüm çalışanlarını Ocak ayının başına kadar ücretsiz izne gönderen bir şirketle görüştüm” dedi. Şu anda ülkesinde olup bitenler karşısında dehşete düşmüş durumda. “2001’deki devasa Türk parası krizi bile o kadar da kötü değildi” diyor. O zaman hükümet istifa etti ve Erdoğan’ın AKP’sinin yolunu açtı. Ülkedeki birçok kişi artık Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın mevcut krizden siyasi olarak sağ çıkamayacağına inanıyor. Bir sonraki seçimlerin 2023’te yapılması planlanıyor. “Ama o zamana kadar artık görevde olmayacak” şu anda İstanbul’da en fazla duyduğunuz laflardan biri.
Acıbadem pazarında fasulye satıcısı Ali ise pek iyimser değil. “Hala Erdoğan’a inanan çok fazla insan var” diyor. Ali, hükümet değişikliğinin bile hiçbir şekilde krizin sonu anlamına gelmeyeceğini düşünüyor.
Not: Bu arada Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yaptığı konuşmada para biriminin korunacağını ve değer kaybına karşı bir önlem paketi açıkladı. Sonuç olarak, lira başlangıçta toparlandı, ancak son birkaç haftadaki çalkantıdan sonra henüz eski değerine dönmedi.”
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***
