Site simgesi Serbest Görüş

Bütçe görüşmeleri: Türkiye’nin temel stratejik politikası barış olmalı


Dışişleri Bakanlığı bütçesi görüşmelerinde konuşan Saruhan Oluç, Türkiye’nin temel stratejik politikasının askeri güç ve caydırıcılık yerine barış olması gerektiğini belirterek, diplomasi, diyalog ve müzakereye yatırım yapılması çağrısında bulundu. Tanhan ve Cengiz Çandar ise, Türkiye’nin AİHM kararlarını uygulamamasını eleştirdi. Tanhan, Türkiye’nin AİHM önündeki dosyaların yüzde 40’ına sahip olduğunu ve ifade özgürlüğü ihlalleri nedeniyle 432 kez mahkûm edildiğini belirtirken, Cengiz Çandar AİHM kararlarının uygulanmamasının artık bir dış politika sorununa dönüştüğünü belirtti

Meclis Plan Ve Bütçe Komisyonu, 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesi Kanun Teklifi kapsamında Dışişleri Bakanlığı 2027 görüşmeleri devam ediyor.

Komisyonda konuşan DEM Parti Plan ve Bütçe Komisyonu Üyesi Saruhan Oluç, dijital egemenlik ve yapay zekânın küresel siyasette giderek önem kazandığına dikkat çekerek, dünyadaki güç dengelerinin ve siyasetin işleyiş biçiminin köklü bir değişimden geçtiğini söyledi. Bu değişimin yalnızca ABD’nin zayıflaması ve Çin’in güçlenmesi üzerinden açıklanamayacağını belirten Oluç şöyle konuştu:

“Küresel siyasetin kuralları, araçları ve güç anlayışı değişiyor. Soğuk Savaş Dönemi’nde dünyayı anlamak için kullandığımız birçok kavram bugün artık gerçekliğini yitirmiş vaziyette. Askeri gücün, ekonomik gücün, teknolojik kapasitenin ve diplomatik etkinin merkezleri farklılaşabiliyor. Bir alanda üstün olan bir devlet diğer alanda son derece kırılgan olabiliyor. Bu yeni dünya çok kutuplu olmanın yanında çok merkezli ve parçalı bir dünya olarak karşımızda. Ortaya çıkan dünya daha demokratik bir çok kutuplu dünya olmadı maalesef. Çok kutupluluk kendiliğinden adalet, eşitlik veya barış üretmedi.”

Ticaretin artmasının barışı güçlendireceği umudunun gerçekleşmediğini, enerji, ticaret yolları, mikroçipler, ödeme sistemleri ve teknoloji transferlerinde ciddi bir mücadele yaşandığını belirten Oluç şunlarını belirtti:

“Küreselleşmenin yerini kiminle ve hangi alanda bütünleşileceğine ilişkin siyasi tercihler belirlemeye başladı. İttifakların karakteri değişiyor. Hindistan, Türkiye, Brezilya, Suudi Arabistan, Endonezya gibi orta büyüklükteki güçler esnek siyaset izliyorlar. Bu esnek ortaklıklar yaygınlaşıyor ama bunun riskleri var. Bir tanesi S-400 kriziydi. Çok esneyince frene basmak zorunda kalındı. BRICS meselesi yine esnek ama esnekliğin krizler yarattığı bir konudur. Mekke Anlaşması’nı biz eleştirdik. Halen de eleştiriyoruz. Mekke Anlaşması İsrail’e karşı yapılmış bir hamle bölgede. Ama riskler taşıyor. Her imzacının ayrı çelişki alanları ve çıkar alanları var. Caydırıcılık başarısız olursa hangi sorunlarla karşı karşıya kalırız sorusunun cevabı yeterince tartışılmamış görünüyor.”

Suriye ve Şengal’deki gelişmeler

Ortadoğu’nun yeni dünya düzeninin en sıcak sınav alanı olduğunu söyleyen Oluç, Suriye ve Şengal’deki gelişmelere değindi. Suriye’deki son gelişmeler ve demokratik entegrasyon sürecine işaret eden Oluç, “Henüz yeni bir anayasa yapılmadı ama bu yönde gelişmelerin olumlu olduğunu görüyoruz. Şengal’deki gelişmeler de öyledir. Êzidi halkının varlığını sürdürebilmesi açısından atılmış olan adımların önemli olduğunu düşünüyoruz. DEM Parti’nin hem Suriye hem Şengal konusundaki olumlu attığı adımları görmezden gelmediğinizin farkındayız. Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi topraklarında Barzani, Talabani geleneksel politikalarının son derece tehlikeli bir döneme girdiğini görüyoruz. Bizim tutumumuz orada her iki tarafın da uzlaşması ve birlikte bir siyaset alanı inşa etmesi, demokratik hükümeti inşa etmesi doğrultusundadır. Umarız Türkiye dış politikasında bu yönde bir teşvikte ve telkinde bulunur” diye konuştu.

Askeri güç ve caydırıcılık yerine barış stratejisi

Saruhan Oluç, Türkiye’nin temel stratejik politikasının askeri güç ve caydırıcılık yerine barış olması gerektiğini belirterek, diplomasi, diyalog ve müzakereye yatırım yapılması çağrısında bulundu. Oluç, “Türkiye’yi istikrarsızlıktan, çatışmadan ve çoklu krizlerden uzak tutacak temel stratejinin bu olduğu kanaatindeyiz. Bunun da çok temel ayaklarından bir tanesi Ortadoğu’nun dört önemli ülkesinde, İran, Irak, Suriye ve Türkiye’deki Kürt halkıyla barışın olması, demokratik ve barışçıl süreçlerin ilerlemesi, Kürt halkının tarihsel ve konjonktürel bir müttefik olarak görülmesi gerekir. Temel olarak uzun soluklu stratejik doğru yürüyüş barış yürüyüşüdür” dedi.

Tanhan: Türkiye’nin insan haklarından uzaklaşmasının faturası da halka kesiliyor

DEM Parti Milletvekili Kamuran Tanhan, bir ülkenin uluslararası saygınlığının ve güvenilirliğinin her şeyden önce kendi yurttaşlarının hak ve özgürlüklerine gösterdiği saygı ve uluslararası sözleşmelere bağlılığıyla ölçüldüğünü söyledi. Türkiye’nin Avrupa Konseyi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerinden hızla uzaklaştığını ve uzaklaşmanın da hem demokratik hem de mali faturasının doğrudan halka kesildiğini belirten Tanhan şöyle konuştu:

“İktidar temsilcileri kürsülerden sık sık hukuk reformlarından, insan hakları eylem planlarından bahsediyorlar. Ancak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kendi resmi istatistiklerine baktığımızda bu söylemlerin sahadaki gerçeklikle hiçbir ilgisi olmadığını bütün açıklığıyla ortaya koymaktadır. 30 Haziran 2026 tarihi itibarıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde sonuçlanmayı bekleyen toplam 56 bin 500 başvurunun 22 bin 600’ü tek başına Türkiye hakkındadır. Yani Strasbourg’daki mahkemenin önündeki her 100 dosyanın 40’ı Türkiye’ye gitmektedir. Bu sayı Türkiye’nin en yakın takipçisi olan ülkelerde dahi yaklaşık 3,5 katına ulaşmış durumda.”

‘Türkiye, ifade özgürlüğü ihlalinden AİHM’de 432 kez mahkûm edildi‘

Türkiye’nin 2020 yılından bu yana en çok başvuru yapılan ve en fazla derdest dosyası bulunan ülke konumunu koruduğunu belirten Tanhan şöyle devam etti:

“Sadece 2025 yılında mahkeme tarafından incelemeye alınan 6.743 yeni başvuruyla Türkiye yine açık ara önde. Bekleyen dosyaların yaklaşık yüzde 85’i adil yargılanma hakkının ihlali iddiasındadır. Kişi güvenliği, ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü, kanunilik ilkesi ve mülkiyet hakkı gibi temel demokratik hakların askıya alınmasından kaynaklanan başvurulardır. 2025 yılında Türkiye hakkında verilen 66 ihlal kararının dağılımına baktığımızda ilk sırada 24 kararla adil yargılanma hakkının engellendiği, yine 21 kararla kişi özgürlüğü ve güvenliğinin ihlal edildiğini görmekteyiz. Daha çarpıcı olan ise şu. 2002 ile 2025 yılı arasında Türkiye sırf ifade özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından tam 432 kez mahkum edilmiş. 432 kez. Siyasetçilerin, gazetecilerin, akademisyenlerin, belediye başkanlarının, yurttaşların düşüncelerini ifade ettikleri için, barışçı siyaset yaptıkları için yargı kıskacına alınması Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi karnesini kırıklarla doldurmuş bulunmaktadır.”

Hukuksuzluğun maliyeti

2004 ile 2017 arasında 278 milyon liralık tazminat ödendiğini, son yıllarda döviz kurları ve toplu ihlal kararlarıyla milyonlarca Euro’ya ulaşıldığını söyleyen Tanhan, “15 Temmuz sonrasındaki süreçle ilgili olarak 2026 yılının başı itibarıyla 6 bin 884 başvuruyu kapsayan 94 ayrı ihlal kararında milyonlarca Euro tazminat ödenmesi kararı verilmiştir. Sadece Ekim 2025’te açıklanan iki toplu dosyada Türkiye 881 bin Euro yani yaklaşık 44 milyon lira tazminata mahkum edildi. Haziran ve Ağustos 2026’da açıklanan yeni kararlarla birlikte yüzlerce başvuru için yeniden yargılama ve yeni tazminat kapıları aralanmış bulunuyor. Elbette mahkemenin önünde bekleyen 22 bin 600 dosya dikkate alındığında hukuk tanımamanın kamu maliyesine yükleyeceği tazminat stoku her geçen gün çok daha fazla büyümektedir” dedi.

Çandar: AİHM kararları siyasidir diyerek geçiştiremezsiniz

Ardından konuşan DEM Parti Milletvekili Cengiz Çandar, Türkiye’nin 1950’den beri imzası bulunan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin gereklerini yerine getirmemesinin giderek bir dış politika sorunu hâline geldiğini söyledi. Çandar şöyle konuştu:

“Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, AİHM kararlarına uyulmasını zorunlu kılıyor. AİHM’in büyük dairesi yaklaşık 3 ay önce 25 Ağustos’ta Osman Kavala kararını açıklamıştı. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 18. maddesinin ihlal edildiğine hükmederek Osman Kavala’nın derhal serbest bırakılması gerektiğini son kez bildirmişti. Bu kararın itirazı mümkün değil. Hukuk yolu tükendi. Buna rağmen yerel mahkemeler Osman Kavala’nın yeniden yargılanma talebini bile reddettiler. AİHM daha birkaç gün önce Hatay’dan milletvekili seçilen Can Atalay ile ilgili de ihlal kararı verdi. Türkiye adım adım Avrupa Konseyi’nde yaptırım uygulama ihtimali ile yüz yüze kalmaya doğru yol alıyor. Sayın Bakan, 3 yıl önce burada yaptığınız gibi AİHM kararları siyasidir diye geçiştirmeyin. Bu yol kapandı.”

Sözleşmeyi ve Anayasa’nın 90. maddesini çiğnemenin bedeli olacağını belirten Çandar, “Bu durumun değiştirilmesi için mensubu bulunduğunuz yürütme organında başta Sayın Cumhurbaşkanı ve Adalet Bakanı telkinde bulunmayı düşünüyor musunuz?” diye sordu.

Kaynak: MA

Kaynak: Yeni Yaşam Gazetesi
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***

Mobil sürümden çık