İHD İç Anadolu cezaevleri raporu: En az 2 bni 338 hak ihlali yaşandı

İHD Ankara Şubesi Hapishaneler Komisyonu’nun raporuna göre; İç Anadolu’daki 38 cezaevinde 2025 yılında en az 2 bin 338 hak ihlali yaşandı

İnsan Hakları Derneği (İHD) Ankara Şubesi Hapishaneler Komisyonu, İç Anadolu’daki cezaevlerinde 2025 yılında yaşanan hak ihlallerine ilişkin hazırladıkları raporu kamuoyu ile paylaştı. Şube binasında yapılan açıklamada raporu, şube yöneticisi Barış Barışık okudu. Barış Barışık, izleme ve başvuru çalışmaları kapsamında 38 cezaevine ilişkin verilerin değerlendirildiği rapora göre en az 577 tutsağın bir veya birden fazla hak ihlalinden etkilendiğini belirtirken bu cezaevlerinde 2025 yılında en az 2 bin 338 hak ihlali yaşandığını kaydetti.

Raporda; sağlık hakkı, işkence ve kötü muamele, tecrit, infaz hakkı, haberleşme, sosyal haklar, fiziksel koşullar ve ayrımcılık olmak üzere 8 başlık üzerinden hak ihlallerinin kaydedildiğini belirten Barış Barışık, şunları kaydetti:

 “2025 yılı boyunca en az 577 mahpus bakımından bir veya birden fazla hak ihlali iddiası kayıt altına alınmıştır. Sekiz hak kategorisinde toplam 2 bin 338 kategori kaydı oluşturulmuştur. Raporumuzda sosyal haklar bakımından 398, tecrit bakımından 363, fiziksel koşullar bakımından 346, işkence ve kötü muamele yasağı bakımından 282, sağlık hakkı bakımından 265, haberleşme hakkı bakımından 264, infaz hakkı bakımından 213 ve ayrımcılık bakımından 207 mahpusun etkilendiği kaydedilmiştir.”

Talepler  

Cezaevlerinde yaşanan hak ihlallerine bir an önce son verilmesi çağrısı yapan Barış Barışık, şu talepleri sıraladı:

• Mahpusların revir, hastane, diş tedavisi ve uzman hekim hizmetlerine zamanında erişimi sağlanmalı; sevk ve tedavi süreçlerindeki gecikmeler giderilmeli, hapishanelerde yeterli sayıda sağlık personeli görevlendirilmelidir.
•  Ağır hasta, yaşlı ve engelli mahpusların sağlık durumları bağımsız ve tarafsız sağlık kurulları tarafından gecikmeksizin değerlendirilmelidir. Hapishane koşullarında yaşamını tek başına sürdüremeyeceği veya tedavisi mümkün olmadığı belirlenen mahpusların infazları ertelenmeli ve tahliyeleri sağlanmalıdır.
• Sağlık hizmetlerine erişimi engelleyen ağız içi arama ve kelepçeli muayene uygulamalarına son verilmeli; muayeneler hasta mahremiyetine, insan onuruna ve tıbbi etik ilkelerine uygun şekilde gerçekleştirilmelidir. Hasta mahpusların sevk koşulları sağlık durumlarına uygun hâle getirilmelidir.
• Mahpusların sağlık durumları nedeniyle ihtiyaç duydukları diyet ve özel beslenme programlarına uygun, yeterli ve sağlıklı gıdaya erişimleri sağlanmalıdır.
• İşkence ve kötü muamele iddiaları bağımsız, tarafsız ve etkili biçimde soruşturulmalı; sorumluluğu bulunan kamu görevlileri hakkında gerekli adli ve idari işlemler yürütülmelidir.
• Uzun süreli yalnızlaştırma ve tecrit uygulamalarına son verilmeli; mahpusların gün ışığına, temiz havaya ve yeterli hareket alanına erişimleri güvence altına alınmalıdır. Sohbet, spor, kurs, atölye ve diğer ortak faaliyetler düzenli ve yeterli biçimde gerçekleştirilmelidir.
• İdare ve Gözlem Kurullarının kararları somut, nesnel ve denetlenebilir ölçütlere dayanmalıdır. Mahpusların siyasi düşünceleri, kimlikleri veya pişmanlık beyanında bulunmamaları tahliyelerinin ertelenmesine gerekçe yapılmamalıdır.
• Mahpusların mektup, telefon ve görüntülü görüşme hakları ile kitap, gazete ve diğer yayınlara erişimleri önündeki keyfî kısıtlamalar kaldırılmalıdır. Hakkında yasaklama veya toplatma kararı bulunmayan yayınların mahpuslara ulaştırılması sağlanmalıdır.
• Türkçe dışındaki dillerde gerçekleştirilen haberleşme ve yayınlara erişim güvence altına alınmalı; dil gerekçesiyle mahpusların iletişim haklarını fiilen kullanamamalarına yol açan uygulamalara son verilmelidir.
• Hapishanelerde temiz içme ve kullanım suyuna, hijyen malzemelerine, yeterli ısınmaya, havalandırmaya ve insan onuruna uygun yaşam alanlarına kesintisiz erişim sağlanmalıdır.
• Kadın, LGBTİ+, yabancı, engelli, yaşlı ve hasta mahpusların özgün ihtiyaçları gözetilmeli; bu gruplara yönelik ayrımcı ve izolasyona yol açan uygulamalara son verilmelidir.
• Hapishaneler bağımsız insan hakları kuruluşlarının, baroların ve ilgili meslek örgütlerinin izleme ve denetimine açık hâle getirilmeli; OPCAT standartlarına uygun, işlevsel, tarafsız ve bağımsız denetim mekanizmaları oluşturulmalıdır.

ANKARA