CUMALİ ÖNAL | HABER ANALİZ
Haritaya baktığımızda tek bir Somali devleti varmış gibi görürüz ve dünyada da genel kabul bu yöndedir. Oysa gerçekte, yaklaşık 35 yıldır Somali’nin kuzeyinde, Mogadişu’dan fiilen bağımsız bir yapı olan ‘Somaliland’ adlı bir ülke varlığını sürdürüyor.
26 Aralık 2025’te İsrail’in Somaliland’ın bağımsızlığını tanımasıyla, uzun süredir adeta unutulan bu ülke bir anda dünya gündeminin merkezine oturdu. 26 Haziran 1960’da İngiltere’den bağımsızlığını kazandığında varlığını ancak 4 gün sürdürebilmişti.
1 Temmuz’da İtalyan işgali altındaki güney Somali’nin de bağımsızlığını kazanmasıyla iki Somali tek çatı altında birleşti. Ancak bu birleşme hep sancılı olarak kaldı. Entelektüeller, sanatçılar, kanaat önderleri bu birleşmeyi kusurlu olarak adlandırdı. Halk da, 1961’de yapılan ve iki ülkenin birleşmesini öngören anayasa referandumunda yüzde 90 hayır oyu vererek bu memnuniyetsizliği tescilledi. Artan hoşnutsuzluk aynı yılın Aralık ayında genç subayların bağımsız Somaliland için başarısız bir askerî darbe girişiminde bulunmasıyla zirveye çıktı.
Akabinde Somaliland’da keyfî tutuklamalar, sokağa çıkma yasakları ve sivil huzursuzluklar, hatta toplu infazlar baş gösterdi. Burco’da 45 iş adamının kurşuna dizilmesi bu olaylardan sadece biridir.
Somali Ulusal Hareketi (SNM) de, Siad Barre rejimine karşı mücadele etmek amacıyla 1981’de kuruldu. 27 Mayıs 1988’de, uzun süren mücadelenin ardından Somaliland’ın birçok bölgesinin kontrolünü ele geçirdi.
Ancak Barre rejiminin bombardıman ve saldırılarında çoğu İsaak kabilesine mensup 300 binden fazla sivil hayatını kaybederken, bir milyondan fazla kişi yerlerinden edildi.
Barre yönetiminin baskılarının doğurduğu iç savaş ve akabinde gelen askerî darbe ile bu cunta yönetiminin devrilmesi Somaliland’ın bağımsızlığına giden yolu da açtı.
Bağımsızlığın ardından Somaliland, Somali’nin içine sürüklendiği kaosun tam tersine, kısa sürede istikrarı sağlamayı başardı. 1993’ten itibaren barış temelli bir devlet inşası süreci başlatıldı ve demokratik kurumlar adım adım oluşturuldu. Bu yönüyle Somaliland, bölgede nadir görülen bir başarı hikâyesi yazdı.
Bağımsızlığını kazandığı 1991 yılından beri altı cumhurbaşkanından dördünü demokratik yollarla seçen Somaliland, bu yönüyle belki de bölgenin en demokratik yönetimi olarak görülebilir.
Somali ile 2012-23 yılları arasındaki diyalog görüşmelerinden de uzak durmadı. Ancak bu görüşmelerden herhangi bir başarı elde edilemedi.
Stratejik konumu nedeniyle başta Türkiye olmak üzere birçok ülkenin dikkatini çeken Somaliland, dünyanın en önemli deniz geçiş noktalarından biri olan Babülmendep Boğazı’na hâkim bir konumda bulunuyor. Bu özellik, Somaliland’ı yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte de önemli bir aktör hâline getiriyor.
Somali ile askerî, ekonomik, kültürel, eğitim alanlarında çok yakın bir iş birliği geliştiren Türkiye, Somaliland’ın İsrail tarafından tanınmasının bölgedeki çıkarlarına zarar vereceğini düşünüyor.
Konuyla ilgili olarak TRT’de katıldığı bir programda Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, bu tanınmanın Somaliland için büyük bir talihsizlik olduğunu ve bunun olumsuz sonuçlar doğuracağını söyledi. Fidan’a tepki gösteren Somaliland Cumhurbaşkanlığı Bakanı Khadar Hussein Abdi, Türkiye’nin, İsrail’in varlığını dünyada tanıyan ilk ülke olduğunu, bu yüzden kimsenin kendilerine bu konuda ders veremeyeceğini belirtiyor.
Somaliland Dışişleri Bakanlığı da açıklamasında Somaliland’a karşı ahlakı ve dinî bir silah olarak kullanan Türkiye’nin aynı devletle 75 yıllık diplomatik, askerî ve ekonomik iş birliğini açıklaması gerektiğine işaret etti.
Somali ile askerî, ekonomik ve stratejik pek çok anlaşma imzalayan Türkiye, Etiyopya ile Somaliland arasında herhangi bir anlaşma imzalanmasını engellemek amacıyla Somali ve Etiyopya arasında görüşmeler düzenliyor. Ancak bu görüşmelerden şu ana kadar herhangi bir netice alınamadı.
İsrail’in Somaliland’ı ilk tanıyan ülke olmasından dolayı müteşekkir olduklarını aktaran belirten iktidardaki Waddani Partisi’nin Başkanı Hersi Ali H. Hassan, başka ülkelerin de demokrasi ve bölgesel istikrar açısından bir rol model olma yönündeki sarsılmaz çabalarını takdir etmelerini beklediklerini ifade ediyor. Hassan, “BM üyesi devletleri, aynı yolu izleyerek Somaliland’ı tanımaya çağırıyor ve saygıyla talep ediyoruz.” diyor.
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***