Kategori: Ekonomi

Son dönemde jeopolitik gelişmeler ve merkez bankalarının yükselen enflasyona karşı para politikalarında önemli değişiklikler gerçekleştirmesiyle oynaklık artarken, küresel piyasalarda gerçekleştirilen döviz işlemleri de geçen yılki seviyelerin üzerine çıktı.

Döviz veri ve analiz hizmetleri sağlayıcısı CLSMarketData verilerine göre, ortalama günlük işlem hacimleri temmuz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 8 artış kaydetti ve günlük olarak ortalama 1,88 trilyon dolara yakın seyretti.

Bu rakam Temmuz 2021’de 1,75 trilyon dolar, Haziran 2022’de ise 1,98 trilyon dolar olarak kaydedilmişti.

Hacim artışı yıllık olarak bakıldığında forward işlemlerde yüzde 66, spot işlemlerde yüzde 12 ve swap işlemlerinde de yüzde 2 yükseldi.

YATIRIMCILAR DOLARA YÖNELDİ

İşlem hacimlerinde yaşanan bu artışta, Ukrayna savaşından, enerjide arz ve fiyat gelişmelerine, Fed’in faiz artışlarına ve Çin’deki Covid-19 önlemlerine bir dizi gelişme etkili oldu.

Bu dönemde yatırımcılar dolara yönelirken, Bloomberg Dolar Endeksi temmuz sonuna kadar geçen 12 ayda yüzde 11’in üzerinde değer kazandı.

Euro ve Japon Yeni gibi diğer önemli para birimleri ise dolara karşı on yılların en düşük seviyelerine geriledi. Hacimlerde yaşanan artışa, yüksek oynaklık eşlik etti.

JPMorgan Küresel Döviz Oynaklık Endeksi geçen yıla göre yaklaşık iki kat artışla temmuzda bir ara 12 seviyesini aştı.

Bank of New York Mellon Corp. FX Stratejisti John Velis, küresel çapta merkez bankalarının adımlarıyla para birimlerindeki işlemlerin arttığını belirterek, “Genellikle, çapraz işlemlerde daha yüksek kur volatilitesi doların daha güçlenmesine neden olur” değerlendirmesini yaptı.

Enflasyon, kur ve faiz üçgenine sıkışmış ekonomide hükümetin can simidi olarak kullandığı ve Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati’nin, “Eleştirende kötü niyet ararım” dediği Kur Korumalı Mevduat hesaplarının (KKM) yükü yurttaşın vergilerinden çıkıyor.

Önceki gün açıklanan bütçe rakamlarına göre temmuz ayında KKM uygulamasına bütçeden ödenen kur farkı 23,4 milyar lira.

Dünya gazetesi yazarı ekonomist Alaaddin Aktaş, marttan bu yana beş ayda toplam ödenen miktar 60,6 milyar lira olurken 10,2 milyar liralık vergi avantajıyla birlikte “bilinen” maliyetin “şimdilik” 70,8 milyar lira olduğunu vurguladı.

Aktaş, bu rakam üzerinden yaptığı hesaplamada ise beş ayda 85,5 milyon Türkiye Cumhuriyeti vatandaşının cebinden 829 lira alındığını söyledi.

Bu rakam dört kişilik bir ailede 3 bin 316 lira yapıyor. Yurttaşlar yağmurda, karda ucuz gıda kuyruklarına girmişken ülkede çalışanların yaklaşık yüzde 60’ı asgari ücret seviyesinde maaş alırken bir ailenin cebinden çıkan bu para ile neler alınabileceğini hesaplandı. Bir aile bu para ile her gün 5,5 ekmek alabilirdi. Ayrıca beş ayda 200 litre süt, 829 ekmek, 44 kilo çay, 151 kilo bulgur, 26,5 kilo peynir, 28 kilo kıyma, 103 kilo salça da alabilirdi. 

Cumhuriyet gazetesinde yer alan habere göre, KKM’ye ödenen para ile ailelerin sofrasından eksilen bu ürünleri değerlendiren Prof.Dr. Duran Bülbül, “Bu uygulamanın mantığı zaten belirli bir kesmin varlığını korurken diğer kesimden almaktır. Bakan da zaten zamanında ‘Dar gelirliler hariç herkes kazandı’ diyerek bunu itiraf etmişti. Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlarının sofrasından çalınan bu sütler, peynirler, unlar zenginlerin lüks araçlarına benzin parası olmuştur” dedi.

Ekonomi politikalarının hata değil bilinçli seçilmiş tercihler olduğunu vurgulayan Bülbül, şöyle konuştu: 

“İktidarın bilinçli olarak rantlarla ayakta tuttuğu zengin kesim ve yoksullaştırılarak sosyal yardımlarla bu iktidara muhtaç edilmiş yoksul kesim. Çünkü iktidar yatırım çekemiyor, üretemiyor, değer yaratamıyor ve çareyi ‘Çin modeli’ gibi söylemler ve politikalarla yoksullaştırmada buluyor.”

Bir yıldan daha az bir süre kalan 2023 seçimleri öncesinde peş peşe açıklanan seçim anketleri AKP kulislerinde de konuşulan tek konu haline gelirken, AKP’lierin oy kaybından Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati’yi sorumlu tuttukları iddia edildi.

Ekonomik krizin anketlere yansıdığını kabul eden AKP’li yetkililer, oy kaybını Hazine ve Maliye Bakanlığı’na Nureddin Nebati’nin getirilmesine bağladı.

Yetkililer, asgari ücretle memur ve emekli maaşlarına ‘enflasyon ayarı’, 3600 ek gösterge gibi ‘iyileştirmeler’ sonrası partinin oy oranının ellerindeki anketlere göre yüzde 34’ten yüzde 38’e çıktığını söyledi.

Birçok anket şirketi, özellikle ekonomik kriz nedeniyle AKP’deki gerilemeye dikkat çekerken, partinin oy oranını yüzde 30’un altında gösteriyor.

BBC Türkçe’ye konuşan AKP’li yetkililer, ekonomideki krizin vatandaşların tercihinde belirleyici bir rol oynadığını kabul etti. Yetkililere göre Nebati’nin Hazine ve Maliye Bakanlığı görevine gelmesi ve Aralık 2021’deki kur krizi sonrasında enflasyondaki rekor artış partilerini olumsuz etkiledi.

AKP’li yetkililer buna rağmen asgari ücret gibi bazı iyileştirmelerin olumlu etkilerini görmeye başladıklarını savundu.

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın ortaya attığı ‘yeni ekonomi modeli’nin uygulayıcısı olarak Lütfi Elvan’ın yerine getirilen Nebati’nin bakanlığında ekonomide neredeyse tüm göstergeler tepetaklak.

ERDOĞAN YÜZDE 49-51 BANDINDA

Yılbaşında oy oranlarının yüzde 34’lere, Erdoğan’ın oylarınınsa yüzde 46’ya kadar gerilediğini söyleyen yetkililer, partideki anketlere göre, iyileştirmeler sonucu Erdoğan’ın oyunun yüzde 49-51 bandına, partinin oyununsa yüzde 38’e yükseldiğini söyledi. Yetkililere göre son üç aydır da bu oran gerilemedi.

AKP’deki anketlere göre CHP oyları yüzde 23-24 bandında seyrederken, İYİ Parti yüzde 12’nin üstüne hiç çıkmadı; MHP’nin oyunu yüzde 9-10, HDP’ninse yüzde 9-11 bandında.

DİĞER ANKETLER NE DİYOR?

AKP, oylarında yükselme olduğunu savunsa da anketler tersini söylüyor. Farklı şirketlerin temmuz anketlerine göre AKP yüzde 30’un altında. En güncel sonucu paylaşan Yöneylem’in 28 Temmuz- 1 Ağustos anketine göre durum şöyle:

AKP: 29,6
CHP: 29,4
İYİ Parti: 14,9
HDP: 9,1
MHP: 6
Zafer Partisi: 2,5
Yeniden Refah Partisi: 2,3
DEVA Partisi: 2,2

Aksoy Araştırma’ya göre de AKP, asgari ücretteki temmuz zammına ve dış politikadaki hamlelerine rağmen yüzde 30’un altında kalmaya devam ediyor.

ORC Araştırma’nın sonucuna göre AKP yüzde 27,1, CHP yüzde 24, İYİ Parti’yse yüzde 22,1’de.

MetroPOLL Araştırma da önceleri partisine göre daha fazla oy oranına sahip olan Erdoğan’ın, muhalefetin beş olası ortak adayına karşı ikinci turda kaybettiğini ölçmüştü.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından Haziran 2022 dönemine ilişkin kısa vadeli dış borç istatistikleri açıklandı. Buna göre, kısa vadeli dış borç stoku, haziranda 2021 yıl sonuna kıyasla yüzde 10,9 artarak 134,8 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.

Bu dönemde, bankalar kaynaklı kısa vadeli dış borç stoku yüzde 8,9 artışla 56 milyar dolar, diğer sektörlerin kısa vadeli dış borç stoku yüzde 12 yükselişle 49,4 milyar dolar oldu.

Bankaların yurt dışından kullandıkları kısa vadeli krediler, haziran ayında 2021 yıl sonuna göre yüzde 0,1 artışla 11,1 milyar dolara çıktı.

Banka hariç yurt dışı yerleşiklerin döviz tevdiat hesabı yüzde 4 yükselerek 15,9 milyar dolar, yurt dışı yerleşik bankaların mevduatı ise yüzde 16,1 artarak 18,1 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Aynı dönemde, yurt dışı yerleşiklerin TL cinsinden mevduatları yüzde 15,2 artışla 10,9 milyar dolar oldu.

Diğer sektörler altında yer alan ithalat borçları, 2021 yıl sonuna göre yüzde 14,4 artarak 44,4 milyar dolara yükseldi.

ÖZEL SEKTÖRÜN KISA VADELİ DIŞ BORCU 80,6 MİLYAR DOLAR

Borçlu bazında incelendiğinde, tamamı kamu bankalarından oluşan kamu sektörünün kısa vadeli borcu 2021 sonuna göre yüzde 11,8 artarak 24,8 milyar dolara, özel sektörün kısa vadeli dış borcu da yüzde 9,9 yükselerek 80,6 milyar dolara ulaştı.

Bu dönemde, özel alacaklılar başlığı altındaki parasal kuruluşlara olan kısa vadeli borçlar yıl sonuna göre yüzde 11,4 artışla 70,7 milyar dolar, parasal olmayan kuruluşlara olan borçlar yüzde 10,4 yükselerek 63,7 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti.

Geçen yıl sonunda 460 milyon dolar olan kısa vadeli tahvil ihraçları, haziran sonu itibarıyla 405 milyon dolar oldu. Aynı dönemde resmi alacaklılara olan kısa vadeli borçlar 85 milyon dolar olarak kayıtlara geçti.

Kısa vadeli dış borç stoku haziranda sonu itibarıyla yüzde 46,2’si dolar, yüzde 25,5’i avro, yüzde 9,1’i TL ve yüzde 19,2’si diğer döviz cinslerinden oluştu.

Haziran sonu itibarıyla orijinal vadesine bakılmaksızın vadesine 1 yıl veya daha az kalmış dış borç verisi kullanılarak hesaplanan kalan vadeye göre kısa vadeli dış borç stoku 182,5 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Söz konusu stokun 17,6 milyar dolarlık kısmı Türkiye’de yerleşik bankaların ve özel sektörün yurt dışı şubeleri ile iştiraklere olan borçlarından oluştu.

Borçlu bazında değerlendirildiğinde, toplam stok içinde kamu sektörünün yüzde 19,2, Merkez Bankası’nın yüzde 16,1 ve özel sektörün yüzde 64,7 paya sahip olduğu görüldü.

Merkez Bankası’nın para basımına hız verdiği ve piyasadaki 200 TL’lik banknot adedinin 759 milyon 833 bin, 100 TL’lik banknot adedinin ise 1 milyar 211 milyon 961 bine ulaştığı bildirildi. Enflasyon ve alım gücünün düşmesi nedeniyle, 50-20 ve 10 TL’lik para basım miktarları ise giderek azalırken, piyasadaki 20 liralık banknot adedi 253 milyona düştü.

Sözcü’den Cem Yıldırım’ın haberine göre maliyeti değerinden daha fazla olan madeni paralar da hurdacılar tarafından toplanıyor ve eritilerek satılıyor. İktidarın 500 ve 1000 liralık banknot basma zorunluluğu süresini, 100 TL basarak geciktirmeye çalıştığı öğrenildi.

CHP İstanbul Milletvekili Erdoğan Toprak tarafından hazırlanarak MYK’ya sunulan raporda bu konuda şöyle denildi:

“Enflasyonun karşısında artık 200 TL’ler gündelik hayat ve ticari ilişkilerde yetmiyor. Yüksek kupürlü kâğıt para ihtiyacının üzerini örtmek için de 200 TL’den daha fazla, 100 TL basılmaya başlandı. Dolaşımda işlem gören banknotların toplamı 3.4 milyar adet olurken bunun üçte biri tek başına 100 TL’lik para oluşturuyor. Toplam kağıt paralar içinde 100 TL’nin payı yüzde 35.6, 200 TL’nin payı yüzde 21.1 düzeyinde bulunuyor. İki kupürün emisyon hacmi içindeki toplam payı ise yüzde 56.7’ye ulaşıyor. 50, 20, 10 ve 5 liralıklar enflasyon nedeniyle tamamıyla anlamsız ve ihtiyaca cevap vermekten uzak hale geldi. Olağan koşullarda işleyen bir ekonomide yüksek değerli kupürlerin az erişilir olması gerekirken Türkiye’de bu oran üçte iki düzeyine çıktı.”

‘500 VEYA 1000 TL’LİK BANKNOT BASMA ZORUNLULUĞUNDAN KAÇMAYA ÇALIŞIYORLAR’

CHP’li Toprak’ın raporunda, AKP iktidarının 500 TL veya 1000 TL banknot basmak zorunluluğundan kaçmaya çalıştığı belirtilerek şunlar kaydedildi: “Para piyasalarının temel ilkesi, en yüksek kupürlü paranın emisyon hacmindeki payı yüzde 50’yi aştığında bir üst değerde kupür basımına geçilmesidir. İktidar ise 200 TL basımını sınırlı miktarda tutarak ağırlığı 100 TL’ye veriyor. 100 TL’nin payı yüzde 50’yi geçtiğinde bir üst kupür olan 200 TL basımına hız vererek, payı yüzde 50’yi geçene kadar zaman kazanmak peşindeler” denildi.