En düşük emekli aylığını 20 bin TL’den 23 bin 552 liraya çıkaran düzenleme Meclis Plan Bütçe Komisyonunda kabul edildi. Peki 3 bin 552 liralık zam emeklinin derdine derman olabilir mi? Mevcut ekonomik tabloda bu pek mümkün görünmüyor. TÜRK İŞ’in verilerine göre açlık sınırı yani 4 kişilik bir ailenin sadece gıda masrafları bile aylık 35 bin liranın üzerinde…
AKP iktidarı döneminde en büyük sıkıntı çeken grupların başında emekliler geliyor. Bu bir yorum değil, somut gerçek ve bu gerçeği rakamlar da net bir şekilde ortaya koyuyor. Bugün Türkiye’de 17 milyona yakın emekli var. Düşük emekli aylıkları sebebiyle milyonlarca emekli tekrar çalışıyor, çalışmak zorunda kalıyor. Sokaklar ‘iş arayan’ emeklilerle dolu.
DİSK AR’ın geçtiğimiz yıl Temmuz ayında açıkladı ‘Türkiye’de Emeklilerin Durumu Raporu’na göre 2002 yılında yüzde 36,6 olan çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı Aralık 2024’te yüzde 65,7’ye yükseldi. Bu gün bu rakamın yüzde 70’in bile üzerinde olduğu tahmin ediliyor. Yani AKP iktidara gelmeden önce 100 emekliden 36’sı çalışıyor ya da iş arıyordu; bugün ise her 100 emekliden neredeyse 70’i ya çalışıyor ya da iş arıyor… Bunun temel sebebi ise AKP’nin ekonomi politikası nedeniyle maaşların yıllar içinde erimesi.
Peki maaşlar yıllar içinde nasıl eridi?
Yine rakamlar üzerinden gidelim… 2002’de ortalama emekli aylığının kişi başına GSYH’ye oranı yüzde 46,4 iken 2025’te bu oran yüzde 29’a geriledi. Bu veri, emeklilerin ekonomiden aldığı payın yıllar içinde azaldığını gösteriyor. Başka bir ifadeyle Türkiye ekonomisi büyüse ve kişi başına düşen gelir artsa da ortalama emekli aylıkları aynı hızda artmadı. Sonuç olarak emeklilerin geliri, ülkenin ortalama gelir düzeyine kıyasla daha düşük bir seviyeye geriledi.
Emekli maaşı bağlanma oranlarıyla ilgili uzmanların işaret ettiği kırılma noktası 2008 reformu. 5510 sayılı Kanun’la “aylık bağlama oranı” (ABO) aşağı çekildi; özellikle 2008 sonrası dönem için her yıl karşılığı alınan oranlar önceki sistemlere göre belirgin biçimde düştü. Net bir rakam vermek zor ancak uzmanların hesaplamalarına göre bugün kök aylığı 15-16 bin TL civarında olan emeklinin maaşı, 2008’deki düzenleme yapılmamış olsaydı 28-30 bin lira civarında olacaktı.
Türkiye’de ortalama emekli aylığı 2003’te asgari ücretin yüzde 36 üzerindeydi. Bugün asgari ücret 28 bin lira. Ortalama emekli aylığı ise 24 bin 500 lira civarında. Ortalama emekli aylığı, asgari ücretin yaklaşık yüzde 12,5 altında. Aynı oranda artmış olsaydı bugün ortalama emekli aylığının 38 bin liranın bile üzerinde olması gerekiyordu…
Bir başka çapa da asgari ücret–emekli aylığı ilişkisi. 2000’lerin başında en düşük emekli aylığının asgari ücretin üzerindeydi. Sendika ve meslek örgütlerinin derlediği karşılaştırmalar, 2002 sonrasında bu ilişkinin tersine döndüğünü ve farkın giderek açıldığını gösteriyor. Bugün en düşük emekli aylığı 23 bin 552 TL’ye tamamlanıyor. Asgari ücret ise 28 bin lira…
16,9 milyon emekliden 5,1 milyonu iktidarın ‘uygun gördüğü’ 23 bin 552 liralık en düşük emekli maaşına mahkum edilmiş durumda. Yani her 100 emekliden 30’u ‘en düşük emekli maaşıyla’ geçinmek zorunda. Ve bu oran her zam döneminde daha da artıyor zira AKP’nin ‘kök maaşları düzeltme’ konusunda hiçbir adım atmaması bütün emeklileri ‘yoksullukta’ eşitliyor…
Yanlış anlaşılmasın; 5,1 milyon emekli 23 bin 552 lira alırken geriye kalan 12 milyona yakın emekli refah içinde yüzmüyor! Resmi bir oran yok; açıklanmıyor. Ancak geriye kalan 14 milyon emeklinin kuvvetle muhtemel yüzde 50 hatta 60’ı 30 bin TL’nin altında maaş alıyor!
AKP rejiminin emekli maaşlarını düzeltmek gibi bir çabası yok; zira iktidar temsilcilerine göre ortada bir sorun yok…
Kaynak: Tr724
***Mutluluk, adalet, özgürlük, hukuk, insanlık ve sevgi paylaştıkça artar***